Albert William Ketèlbey

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Albert William Ketèlbey(1875-1959) sinh ngày 9 tháng 8 năm 1875 tại số 41 phố Alma, Aston Manor, Birmingham, là con trai của George Ketèlbey, một thầy giáo ở trường nghệ thuật Victoria và người vợ tên thời con gái là Sarah Aston. Ông là một nghệ sĩ dương cầm và là một nhà soạn nhạc. Ông chuyên tâm vào nhạc nhẹ (Light Music) viết cho piano hoặc dàn nhạc. Thành công lớn nhất của ông là những tác phẩm mang tính miêu tả. Nhạc Phiên chợ Ba Tư diễn tả cảnh đẹp, người đẹp chợ Ba tư. Qúa quen thuộc với người bản xứ, nhưng đó là thiên đường nơi hạ giới. Một người nước ngoài như Albert W.Ketelbey mà lột tả sinh động, đầy chất thơ thì thật là kỳ diêu. Xứ sở Ba Tư xa lạ cuốn hút nhạc sĩ người Anh Albert William Ketèlbey. Ông đã từng đi chợ Ba Tư 34 lần để cảm nhận, nắm bắt sắc thái bầu không khí chợ., In a Persian Market (Phiên chợ Ba Tư) - tác phẩm nhạc nhẹ viết cho dàn nhạc mang tính miêu tả - là một tác phẩm quen thuộc nơi những người yêu âm nhạc - tuy chỉ có một, nhưng là một kỷ niệm đẹp về Albert William Ketèlbey nơi hậu thế ngày nay.

Sau một thời gian ngắn là sinh viên của trường Fitzroy, Luân Đôn, Ketèlbey đã vào họcTrường Âm nhạc Trinity, Luân Đôn, nơi ông giành một học bổng âm nhạc. Sau khi tốt nghiệp, công việc chính của ông là ở hai hãng phát hành. Ở hãng của Chappell là âm nhạc cho piano solo, trong khi ở hãng của Hammond ông làm điều ngược lại, phối khí cho dàn nhạc những tác phẩm kinh điển trong vốn tiết mục viết cho piano để đáp ứng nhu cầu đang ngày càng lớn của dàn nhạc phòng khách. Ketèlbey nổi tiếng trong giới âm nhạc với "In a Monastery Garden" (Trong vườn của một thánh đường) và "Tangled Tunes". Katellbey đã phát triển lối viết nhạc miêu tả và trong tất cả các tác phẩm của ông, những tác phẩm thuộc thể loại này như In a Monastery Garden, In a Chinese Temple Garden (Trong vườn của một ngôi đền Trung Hoa) và In a Persian Market (Phiên chợ Ba Tư). Vào năm 1906 Ketèlbey làm việc với công ty thu âm Columbia Graphophone với vai trò một "impressario" (từ tiếng Ý với nghĩa là nhà quản lý). Sau một vài năm ông trở thành giám đốc âm nhạc của công ty này. Trong vòng mười năm, Ketèlbey trở thành nhà soạn nhạc thành công nhất ở địa phương. Cuối những năm 20, thành công của Ketèlbey trong vai trò nhà soạn nhạc đã đủ lớn để ông có thể rời bỏ chức vụ ở Columbia và dành hết cho công việc sáng tác. Ketèlbey đã có một cuộc hôn nhân lâu dài và hạnh phúc với ca sĩ Charlotte Siegenberg (1871 – 1947). Sau cái chết của người vợ đầu, ông tái hôn với Mabel Maud Pritchett nhưng cũng không có con cái. Ketèlbey mất ngày 26 tháng 11 năm 1959 tại tư gia ở Egypt Hill, Cowes, Isle of Wight, thọ 84 tuổi. Thành công lớn nhất của Albert Ketelby là những tác phẩm mang tính miêu tả. In a Persian Market, In a Chinese Temple Garden và In a Monastery Garden của Albert Ketèlbey đều rất phổ biến với dàn nhạc trên sân khấu.

BA TƯ XƯA – IRAN NGÀY NAY – PHIÊN CHỢ BA TƯ

Trong suốt chiều dài của Lịch sử Iran, thời gian hiện hữu của các triều đại thuộc đế chế Ba Tư cộng chung được khoảng 1500 năm. Ba Tư là đế quốc đầu tiên trong lịch sử có lãnh thổ trải rộng trên ba châu Á, Âu, Phi. Là một vị vua hùng tài đại lược, Darius Đại Đế đập tan tác nhiều kẻ thù của Đế quốc Ba Tư. Đế quốc Ba Tư là một đế quốc tại Cao nguyên Iran và các khu vực xung quanh. Đế quốc Ba Tư là một loạt các đế quốc trong lịch sử cai trị vùng Cao nguyên Iran (Irān - "Đất của các chủng tộc Aryan"). đế quốc này bắt nguồn từ hai Vương quốc Đông Ba Tư (Parsua) và Tây Ba Tư (Anshan) do nhà Achaemenes (690–328 trước Công nguyên) trị vì. Cyrus Đại đế chia đế quốc của ông thành 20 tỉnh (tiếng Ba Tư là xšaθra - Anh hóa là satrapy), mỗi tỉnh gồm nhiều tiểu vương quốc. Quan Tổng đốc mỗi tỉnh gọi là xšaθrapāvā (pāvā = người bảo vệ) Quốc vương Ba Tư cổ thường xưng hiệu là shahanshah, tức là "Vua của các vua, " Darius Đại Đế nhà Achaemenes, ông xưng: "Trẫm là Darius, Đức Vua vĩ đại, Đức Vua của các vua, Đức Vua của Ba Tư, Đức Vua của các quốc gia" Qua bản nhạc Phiên chợ Ba Tư (In a Persian market) của nhạc sĩ người Anh Ketelbey ta hình dung ra một khung cảnh thoáng rộng, những đoàn xe chở hàng, những đoàn lạc đà rung lục lạc - một phiên chợ ngoài trời.Tác phẩm nhạc nhẹ viết cho dàn nhạc "In a Persian market" của Ketèlbey được sáng tác năm 1920. Theo nhà phê bình Anh Ralph Hill, đây là tác phẩm về Ba Tư hay nhất được viết ra bên ngoài vùng đất này với một mối quan tâm lớn đến màu sắc phối khí. Màu sắc phối khí phong phú là một đặc trưng lớn trong nhiều sáng tác của Ketèlbey. Nhà soạn nhạc như một phù thủy đang pha chế một hỗn hợp âm điệu trong một cái vạc lớn. Ketèlbey vẽ ra loạt 9 bức tranh liên hoàn miêu tả cảnh tượng một phiên chợ Ba Tư cổ xưa trong "In a Persian market": Cảnh 1: Những người đánh lạc đà đang tới chợ Cảnh 2: Những kẻ hành khất đang cầu xin bố thí Cảnh 3: Sự xuất hiện của nàng công chúa xinh đẹp Cảnh 4: Những người làm trò tung hứng trong chợ Cảnh 5: Những người làm trò dụ rắn trong chợ Cảnh 6: Đức Kha-lip (vua Hồi giáo) đi qua chợ Cảnh 7: Những kẻ hành khất lại lên tiếng cầu xin Cảnh 8: Những người đánh lạc đà tiếp tục lên đường Cảnh 9: Chợ trở nên vắng vẻ, hoang vu Bản nhạc "In a Persian market", làm cho người nghe tưởng mình đang lạc vào thế giới cổ tích diệu kỳ, tưởng mình đang có mặt tại phiên chợ cổ xưa và tận mắt chứng kiến những cảnh tượng vô cùng sống động. Nhà văn, nhà ngoại giao Hồ Anh Thái kể cho chúng ta:" Chợ vòm như Mê cung này rộng hơn 7km², chia ra 22 khu chợ cho những phường buôn khác nhau. Chợ có từ 100 năm trước Công nguyên. Thời đó, những đoàn xe chở hàng, những đoàn lạc đà nô nức đến và đi từ Trung Hoa, vào đến xứ Ba Tư thì không thể không dừng chân ở khu chợ. Xe dừng lại, lạc đà buộc lại, lái buôn nghỉ lại, ăn ngủ trong những khu nhà trọ. Đoàn đi buôn đường dài gọi là caravan thì khu nhà trọ này là caravanserai. Vừa là nhà trọ vừa là kho chứa hàng. Chợ Tabriz có 24 nhà trọ chứa hàng như vậy. Chợ đặc biệt nổi tiếng vào thế kỷ 13 khi thành phố Tabriz trở thành kinh đô của vương quốc Safavid. Tháng 7-2010, chợ được UNESCO ghi danh là di sản thế giới." Ở Iran ngày nay, thu nhập nhờ xuất khẩu thảm chỉ đứng thứ hai, sau xuất khẩu dầu khí. Sở hữu một tấm thảm Ba Tư là mơ ước của nhiều người trên thế giới này. Thảm Ba Tư có nhiều trường phái trên khắp đất nước Iran. Thảm ở Tabriz là trường phái nổi bật từ thời Con đường tơ lụa. Tabriz là thủ phủ tỉnh Azerbaijan, vùng đông bắc nước Iran. Không thể đi hết 22 khu chợ trong cái chợ vòm này. Chỉ riêng khu chợ Mozzafarieh bán thảm thôi cũng khiến ta chồn chân mỏi gối một ngày trời."