Cytokinin

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Xytokinin là nhóm phytohoocmon thứ ba được phát hiện sau auxin và giberelin.

Vào năm 1955 khi Miller,Skoog và các cộng sự đã tách được một chất từ việc hấp mẫu ADN của tinh dịch cá thu có khả năng kích thích sự phân chia tế bào mạnh mẽ trong nuôi cấy mô, gọi là kinetin.

Xytokinin tự nhiên trong cây được tách lần đầu tiên năm 1963 bởi Letham và Miller ở dạng kết tinh từ hạt ngô gọi là zeatin có hoạt tính mạnh hơn kinetin 10-100 lần. Sau đó người ta đã phát hiện ra xytokinin ở trong các thực vật khác nhau và là một nhóm chất kích thích sinh trưởng quan trọng ở trong cây.

Công thức hóa học[sửa | sửa mã nguồn]

Chất tự nhiên

Chất tổng hợp

Vai trò sinh lí[sửa | sửa mã nguồn]

Xytokinin có khả năng kích thích sự phân chia tế bào mạnh mẽ ở thực vật. Vì vậy mà xytokinin là các chất hoạt hóa sự phân chia tế bào. Có hiệu quả này là do xytokinin hoạt hóa mạnh mẽ sự tổng hợp axit nucleic và protein. Xytokinin có mặt trong các ARN vận chuyển.

Xytokinin ảnh hưởng rõ rệt và rất đặc trưng lên sự phân hóa cơ quan của thực vật,đặc biệt là sự phân hóa chồi. Từ lâu người ta đã chứng minh rằng sự cân bằng tỉ lệ giữa auxin(phân hóa rễ) và xytokinin(phân hóa chồi) có ý nghĩa rất quyết định trong quá trình phát sinh hình thái của mô nuôi cấy invitro cũng như trên cây nguyên vẹn. Nếu tỉ lệ auxin cao hơn xytokinin thì kích thích sự ra rễ, còn tỉ lệ xytokinin cao hơn auxin sẽ kích thích sự xuất hiện và phát triển của chồi. Để tăng hệ số nhân giống, người ta tăng nồng độ xytokinin trong môi trường nuôi cấy ở giai đoạn tạo chồi invitro.

Xytokinin có khả năng kìm hãm sự hóa già của cơ quan và của cây nguyên vẹn. Chẳng hạn khi một lá bị ngắt khỏi cây thì chúng đặc trưng bằng sự giảm hàm lượng clorophin và sẽ hóa vàng làm giảm hàm lượng của protein và axit nucleic. Nếu như lá tách rời được xử lí xytokinin thì duy trì được hàm lượng protein và clorophin trong thời gian lâu hơn và duy trì được màu xanh lâu hơn. Hiệu quả kìm hãm sự hóa già, kéo dài tuổi thọ của cơ quan có thể chứng minh là khi cành giâm ra rễ, thì rễ tổng hợp xytokinin nội sinh và kéo dài thời gian sống của lá lâu hơn.

Trên cây nguyên vẹn thì khi hệ rễ phát triển mạnh mẽ sẽ là lúc cây trẻ và sinh trưởng mạnh. Nếu hệ thống rễ bị thương tổn thì cơ quan trên mặt đất sẽ chóng già.

Xytokinin trong một số trường hợp ảnh hưởng lên sự nảy mầm của hạt và củ. Vì vậy nếu xử lí xytokinin cũng có thể phá bỏ trạng thái ngủ nghỉ của hạt,củ, chồi.

Ngoài ra trong mối tương quan với auxin, xytokinin có ảnh hưởng tới ưu thế ngọn của cây. Xytokinin làm yếu hiện tượng ưu thế ngọn, làm phân hóa cành nhiều. Chính vì vậy mà từ rễ(cơ quan tổng hợp xytokinin) lên chồi ngọn(cơ quan tổng hợp auxin) thì hiện tượng ưu thế ngọn càng tăng dần tương ứng với hàm lượng auxin và giảm hàm lượng xytokinin.

Cơ chế tác dụng[sửa | sửa mã nguồn]

Xytokinin tác động đến quá trình phân hóa tế bào, đến quá trình phát sinh cơ quan, kìm hãm sự già hóa, có lẽ ở mức độ phân tử. Nhưng cơ chế tác động của xytokinin chưa sáng tỏ một cách hoàn toàn. Những kiến thức hiện nay về cơ chế tác động của xytokinin lên quá trình sinh trưởng của cây có thể tóm tắt như sau:

Khi thiếu xytokinin thì tế bào không phân chia được mặc dầu ADN có thể tiếp tục được tổng hợp nhưng quá trình tổng hợp protein không xảy ra. Vì vậy xytokinin kiểm tra sự tổng hợp protein ở giai đoạn từ mARN:

 Phiên mã  Dịch mã
ADN ———————————> mARN ———————————> Protein
     ↑
    xytokinin

Xytokinin có mặt trong axit nucleic do đó ảnh hưởng đến sự tổng hợp protein. Xytokinin xâm nhập nhanh chóng vào các ARN và giữ một chức năng điều chỉnh nào đấy cho tARN trong quá trình tổng hợp protein.Chức năng điều chỉnh của xytokinin trong tARN được thực hiện có lẽ bằng cơ chế ngăn chặn sự nhận mặt sai của các codon trên anticodon trong quá trình sinh tổng hợp protein.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]