Chủ nghĩa thực dụng

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Chủ nghĩa thực dụng (gốc từ tiếng Hi Lạp cổ πραγμα, sinh cáchπραγματος — «việc làm, hành động»; tiếng Anh: pragmatism), tên dịch đúng hơn là chủ nghĩa hành động,[1] là một trường phái triết học chủ trương rằng một chủ thuyết hay luận đề chỉ đúng khi nào nó đưa tới kết quả tốt đẹp và những chủ thuyết nào không đưa tới kết quả tốt đẹp thì phải nên bị loại bỏ. Theo một trong những người phát triển ra chủ nghĩa này là triết gia William James thì muốn biết một ý tưởng đúng hay sai thì phải dựa trên kết quả thực nghiệm chứ không phải chỉ dựa trên luận lý viễn vông.

Chủ nghĩa thực dụng khởi đầu từ cuối thế kỷ 19 với triết gia Mỹ Charles Peirce. Qua đầu thế kỷ 20, chủ nghĩa này được phát triển bởi các ông William James, John Dewey, và George Santayana. Đặc biệt trường phái này đã có tầm ảnh hưởng sâu rộng vào đời sống - xã hội Mỹ và trở thành học thuyết triết học đặc trưng của Mỹ thời kỳ này. So với các trường phái triết học ở phương tây khi đó, chủ nghĩa thực dụng tỏ ra có ưu thế hơn ở một đặc điểm là nó phản ánh trực tiếp những nhu cầu về lợi ích và quyền lợi của giai cấp tư sản. Do đó có thể nhận định rằng chủ nghĩa thực dụng là một học thuyết triết học với tư cách là hệ tư duy chủ đạo. Cùng với chủ nghĩa thực chứng (positivism), chủ nghĩa cấu trúc (structuralism), chủ nghĩa duy khoa học (scientism)...trong khuynh hướng khoa học hay duy lý hiện đại, chủ nghĩa thực dụng chủ trương con đường thứ 3 trong triết học, vượt qua cả chủ nghĩa duy vật lẫn chủ nghĩa duy tâm, bác bỏ cả những vấn đề cơ bản của triết học vốn được đặt ra suốt nhiều thế kỷ qua, gắn các vấn đề của triết học với các vấn đề cụ thể của khoa học, nhất là khoa học thực nghiệm.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Nguyễn Tấn Hùng (25 tháng 7 năm 2009). “Về cách phiên âm và phiên dịch các thuật ngữ - Kỳ 2: Dịch sai tên và nội hàm của khái niệm”. Báo Đà Nẵng. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2010. 

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. Bộ giáo dục và đào tạo: "Giáo trình Triết học Mác-Lênin",Nhà xuất bản chính trị quốc gia,Hà Nội,2004,tr.513-520.
  2. E.E.Nexmeyanov, "Triết học hỏi & đáp" (Viện triết học dịch).
  3. Các tiểu luận triết học của Nguyễn Thành Luân và Nguyễn Đình Thái, Khoa triết học, Trường ĐHKHXH&NV Thành phố Hồ Chí Minh