Thuật hoài (Phạm Ngũ Lão)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Thuật hoài là một trong hai bài thơ còn lại của Phạm Ngũ Lão (1255-1320), một danh tướng nhà Trần trong lịch sử Việt Nam.

Giới thiệu[sửa | sửa mã nguồn]

Đây là bài thơ Đường luật (thất ngôn tứ tuyệt) viết bằng chữ Hán, không rõ thời điểm sáng tác[1], thể hiện "chí khí lập công giúp nước của tác giả"[2].

Thuật hoài
Hoành sóc giang sơn kháp kỉ thu,
Tam quân tì hổ khí thôn ngưu.
Nam nhi vị liễu công danh trái,
Tu thính nhân gian thuyết Vũ hầu.
  • Dịch nghĩa:
Tỏ lòng
Cắp ngang ngọn giáo gìn giữ non sông đã mấy thu,
Ba quân như hổ báo, khí thế hùng dũng át cả sao Ngưu [3].
Thân nam nhi nếu chưa trả xong nợ công danh,
Thì luống thẹn thùng khi nghe người đời kể chuyện Vũ hầu.
Thuật hoài
Múa giáo non sông trải mấy thu
Ba quân hùng khí át sao Ngưu.
Công danh nam tử còn vương nợ,
Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ Hầu [4].
(Bùi Văn Nguyên dịch)

Nhìn chung, đây là bài thơ "ngắn gọn, đạt đến độ súc tích cao, khắc họa được vẻ đẹp của con người có sức mạnh, có lý tưởng, có nhân cách cao cả cùng khí thế hào hùng của thời đại" [5].

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Có ý kiến cho rằng, có thể bài thơ "Thuật hoài" được sáng tác trong cuộc kháng chiến Nguyên Mông lần II (1285).
  2. ^ GS. Phan Văn Các (chủ biên), Giáo trình Hán Nôm (tập 1). Nxb Giáo dục, 1985, tr. 199.
  3. ^ Sách Việt Nam tân từ điển của Thanh Nghị (Nxb. TP Hồ Chí Minh tái bản 1991, tr. 990) giải thích: "Sao Ngưu là tên một vì sao, cũng gọi là Ngâu". Theo GS. Phan Văn Các (sách đã dẫn, tr. 198), thì câu thơ trên có hai cách hiểu: cách hiểu như lời dịch ở trên là rút ra từ thành ngữ "khí thôn Ngưu Đẩu" (khí mạnh nuốt sao Ngưu, sao Đẩu); và cách hiểu "thôn ngưu" (nuốt trâu) là điển cố rút ra từ sách Thi tử: "Hổ báo chi tử, nhi vị thành văn, hữu thực ngưu chi khí" (Giống hổ báo nhỏ tuy chưa thành vằn, đã có sức nuốt được cả trâu), hay là từ câu thơ của Đỗ Phủ: "tiểu nhi ngũ tuế khí thôn ngưu" (Trẻ con năm tuổi đã có khí mạnh có thể nuốt trâu). Xem thêm: [1].
  4. ^ Chép theo bản dịch in trong Từ điển văn học (bộ mới). Nxb Thế giới, 2004, tr. 1361.
  5. ^ Sách Ngữ văn 10 (tập 1), Nxb Giáo dục, 2008, tr. 116.