Lịch sử báo chí Việt Nam

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Báo chí Việt Nam)
Bước tới: menu, tìm kiếm

Khái niệm báo chí Việt Nam bắt đầu từ khi tờ Gia Định báo ra mắt vào ngày 15 tháng 4 năm 1865 tại Sài Gòn. Lịch sử báo chí Việt Nam phát triển qua nhiều giai đoạn khác nhau với khá nhiều thăng trầm do tác động của các điều kiện lịch sử, xã hội.

Ra đời (1865 - 1930)[sửa | sửa mã nguồn]

Tờ báo quốc ngữ đầu tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Khai sinh sớm nhất trong làng báo Quốc ngữ Việt Nam là Gia Định báo. Tờ báo tổng hợp này có khuôn khổ 25 x 32 cm, ra hàng tuần tại Sài Gòn và tồn tại suốt 44 năm sau khi phát hành số đầu vào ngày 15 tháng 4 năm 1865.

Tờ báo quốc ngữ tư nhân đầu tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Nguyệt san Thông loại khóa trình (báo kiểu sách đọc thêm, giải trí mang mục đích giáo dục) do Trương Vĩnh Ký chủ trì, khuôn khổ 16 x 23,5 cm, phát hành hàng tháng tại Nam Kỳ trong những năm 1888-1889, là tờ báo quốc ngữ tư nhân đầu tiên. Số báo số 1 ra vào tháng 5, 1888.

Tờ báo phụ nữ đầu tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Báo Nữ giới chung (tiếng chuông của nữ giới) xuất bản vào Thứ Sáu hàng tuần tại Sài Gòn bắt đầu năm 1918 là tờ báo đầu tiên chuyên về phụ nữ. Số báo đầu tiên ra mắt ngày 1 tháng 2, 1918. Lê Ðức làm chủ nhiệmSương Nguyệt Anh, con gái của Nguyễn Ðình Chiểu làm chủ bút.

Tờ báo kinh tế đầu tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Báo Nông cổ mín đàm (ngồi uống trà bàn chuyện làm ruộng và đi buôn) khuôn khổ 20 x 30 cm, phát hành vào Thứ Năm hàng tuần tại Sài Gòn, là tờ báo kinh tế đầu tiên với số 1 ra ngày 1 tháng 8 năm 1901.

Nhà báo Việt Nam đầu tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Nhà báo Việt Nam đầu tiên là Trương Vĩnh Ký (1837-1898), tên tự là Sĩ Tải thường gọi là Pétrus Ký, quê ở Tân Minh-Vĩnh Long (nay thuộc Bến Tre). Ông là một học giả lớn, thạo 26 ngoại ngữ, là tác giả của hơn 100 bộ sách, hàng nghìn bài viết, có chân trong nhiều hội khoa học quốc tế, cống hiến xuất sắc cho các chuyên ngành: văn hóa, ngôn ngữ, địa lý, nhân chủng học. Ông thành lập, làm tổng biên tập những tờ báo Quốc ngữ đầu tiên, đồng thời là cây bút chủ chốt của rất nhiều báo khác và được coi là người đặt nền móng cho báo chí quốc ngữ Việt Nam.

Nữ tổng biên tập đầu tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Danh hiệu này thuộc về Nguyễn Xuân Khuê (1864-1921), thường được biết qua bút danh là Sương Nguyệt Anh, người con gái thứ tư của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu, quê ở Ba Tri-Bến Tre. Nhận lời mời của các đồng nghiệp, đầu năm 1918 bà lên Sài Gòn làm Tổng Biên tập tờ Nữ giới chung và phụ trách tờ báo này trong suốt thời gian tồn tại của nó.

Trang quảng cáo trên báo sớm nhất[sửa | sửa mã nguồn]

Khó thể biết chính xác mẩu quảng cáo đầu tiên xuất hiện khi nào trong lịch sử báo chí Việt Nam, nhưng chắc chắn trang quảng cáo sớm nhất hiện diện đầu năm 1882. Số báo thứ nhứt của năm 1882, Gia Định báo đã dành toàn bộ trang cuối để đăng quảng cáo cho Nhà thuốc Pharmacie Reynaud. Từ đó, quảng cáo trở thành một trang cố định, xuất hiện thường kỳ trên Gia Định báo và hoạt động quảng cáo cũng dần phổ biến ở nhiều báo khác.

Lịch trình báo chí xuất hiện ở Nam Kỳ[sửa | sửa mã nguồn]

  1. Gia Ðịnh Báo: Số 1 ra ngày 15 tháng 4, 1865
  2. Phan Yên Báo: Xuất bản năm 1868, do ông Diệp Văn Cương chủ trương biên tập
  3. Nhựt trình Nam Kỳ: Tuần báo, xuất bản số đầu vào năm 1883
  4. Thông loại khóa trình: Số 1 và 2 không ghi tháng phát hành, số 3 có ghi Juillet 1888
  5. Nông cổ mín đàm: Tuần báo, có 8 trang, khổ 27 cm x 20 cm Số 1 ra ngày 1 tháng 8, 1901.
  6. Nhật báo Tỉnh: Tuần báo, phát hành vào ngày Thứ Năm hàng tuần, từ năm 1905 đến 1912.
  7. Lục Tỉnh Tân văn: Năm 1907, Trần Chánh Chiếu làm chủ bút, phát hành hàng tuần
  8. Nữ giới chung: Số 1 ra ngày 1 tháng 2, 1918 do Lê Ðức làm chủ nhiệm và Sương Nguyệt Anh làm chủ bút.
  9. Công luận Báo: Lê Sum làm chủ bút, phát hành vào ngày Thứ BaThứ Sáu
  10. Trung lập Báo: Phi Vân Trần Văn Chim tác giả Ðồng Quê làm chủ bút.

Lịch trình báo chí xuất hiện ở Bắc Kỳ[sửa | sửa mã nguồn]

  1. Đại Nam Đồng văn Nhật báo: ra mắt năm 1892 nhưng là báo in chữ Nho
  2. Đại Việt Tân báo: tờ báo bằng chữ Quốc ngữ đầu tiên ở miền Bắc, phát hành năm 1905. Đúng ra đây là tờ báo song ngữ, có phần Quốc ngữ và phần Hán văn
  3. Ðăng cổ Tùng báo: số ra mắt ngày 28 tháng 3, 1907 do Nguyễn Văn Vĩnh làm chủ bút.

Phát triển (1930 - 1954)[sửa | sửa mã nguồn]

Thời kỳ tách biệt hai miền (1954-1975)[sửa | sửa mã nguồn]

  • Báo chí miền Bắc: với báo chí, đảng và nhà nước vẫn áp dụng công thức của lênin:"báo chí không những là người tuyên truyền tập thể, cổ động tập thể mà còn là người tổ chức tập thể. đặt trong hoàn cảnh miền bắc xây dựng cnxh chình quyền bổ xung thêm một số điều kiện về quản lí báo , vận hành báo chí ... hình thành nền báo chí tương đối phù hợp với mô hình chủ nghĩa xã hội khuôn khổ điều kiện miền bắc lúc đó. đó là mô hình báo chí có chọn lọc chủ yếu vẫn là hệ thống áo đảng và các tổ chức quần chúng, có mở rộng ra báo của một số ngành nghề, báo của địa phướng. số lượng báo không nhiều khoảng trên dưới 100 tờ.có các nhóm báo:

-chính trị xã hội:

-văn hóa -văn nghệ

-đoàn thể:

  • Báo chí miền Nam:

Báo chí sau ngày Thống nhất (1975-1985)[sửa | sửa mã nguồn]

Báo chí sau Đổi mới (1986 đến nay)[sửa | sửa mã nguồn]

Mặc dầu thời kỳ Đổi mới đã thay đổi một số cơ cấu trong truyền thông báo chí tại Việt Nam, chính phủ vẫn giữ vai trò chủ đạo để định hướng cho báo chí. Theo đó thì ở Việt Nam không có báo chí do tư nhân sở hữu. Trong số 706 tờ báo gồm 178 báo và 528 tạp chí thì tất cả đều là cơ quan của nhà nước.[1]

Sự phát triển của các loại hình báo chí hiện nay[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]