Dự báo thời tiết

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Dự báo áp suất bề mặt trong 5 ngày tiếp theo ở vùng bắc Thái Bình Dương, Bắc Mỹ và bắc Đại Tây Dương.

Dự báo thời tiết là một ngành ứng dụng của khoa học và công nghệ để tiên đoán trạng thái và vị trí của bầu khí quyển trong tương lai gần. Loài người đã nỗ lực dự báo thời tiết một cách không chính thức từ nhiều thiên niên kỳ trước, và việc dự báo thời tiết một cách chính thức bắt đầu từ thế kỷ mười chín. Công tác dự báo thời tiết được thực hiện bằng cách thu thập số liệu về trạng thái hiện tại của bầu khí quyển và áp dụng những hiểu biết khoa học về các quá trình của khí quyển để tiên đoán sự tiến triển của khí quyển.

Nỗ lực dự báo của con người chủ yếu dựa trên cơ cở về sự thay đổi của áp suất khí quyển, điều kiện hiện tại của thời tiết, và điều kiện bầu trời, các mô hình dự báo được sử dụng để dự báo trong tương lai. Những dữ liệu đầu vào của con người vẫn đòi hỏi phải thực hiện việc lựa chọn mô hình dự báo tốt nhất có thể để làm căn cứ cho việc dự báo, bao gồm kĩ năng nhận định các phần tham gia, teleconnection (liên hệ từ xa), kiến thức về hoạt động của mô hình và kiến thức về khuynh hướng của mô hình. Do bản chất hỗn loạn của khí quyển nên cần phải có những siêu máy tính để giải các phương trình mô tả bầu khí quyển. Những sai số trong việc đo đạc các số liệu đầu vào và sự hiểu biết chưa hoàn thiện về các hoạt động của khí quyển đã làm cho công tác dự báo trở lên ít chính xác trên nhiều địa điểm trong cùng một khoảng thời gian và khi thời gian dự báo tăng lên. Việc sử dụng kết hợp và liên ứng các mô giúp giảm thiểu sai số và chọn ra được kết quả khả quan nhất.

Cảnh báo thời tiết là dự báo quan trọng bởi vì nó cung cấp thông tin nhằm bảo vệ cuộc sống con người cũng như tài sản và các hoạt động ngoài trời. Dự báo về nhiệt độlượng mưa là quan trọng trong nông nghiệp, giao thông,...

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Bản đồ thời tiết của châu Âu, ngày 10 tháng 12 1887

Con người đã cố gắng dự báo thời tiết trong nhiều thiên niên kỷ. Năm 650 BC, người Babylon tiên đoán thời tiết dựa vào hình dạng của các đám mây cũng như dựa vào chiêm tinh học.[1] Khoảng 340 BC, Aristotle miêu tả một phần thời tiết trong cuốn Meteorologica.[2] Sau đó, Theophrastus đã biên soạn một cuốn sách về dự báo thời tiết, gọi là Sách của dấu hiệu.[3] Tục ngữ về dự báo thời tiết của người Trung Hoa có lẽ có từ khoảng 300 BC,[4] mà cũng là vào cùng khoảng thời gian những nhà thiên văn cổ đại Ấn Độ phát triển các phương pháp dự báo thời tiết.[5] Năm 904 AD, cuốn Nông nghiệp Nabatean của Ibn Wahshiyya nói về dự báo thời tiết liên quan tới sự thay đổi khí quyển và dấu hiệu dự báo liên quan tới thay đổi từ các hành tinh và các ngôi sao; dấu hiệu của mưa dựa trên quan sát các pha Mặt Trăng; và dự báo thời tiết dựa trên sự chuyển động của gió.[6]

Phương pháp dự báo thời tiết của người cổ đại thường dựa trên quan sát một phần của những sự kiện, và do vậy chỉ nhận ra được một phần của thời tiết sẽ xảy ra như thế nào. Ví dụ, nếu quan sát thấy khi Mặt Trời lặn có màu đỏ, thì ngày hôm sau thời tiết khá thuận lợi. Kinh nghiệm như thế được tích lũy qua nhiều thế hệ tựu lại thành tục ngữ về thời tiết. Tuy nhiên không phải mọi tiên đoán này đều tin cậy được, và nhiều câu trong dân gian về thời tiết đã không còn thỏa mãn đối với các thử nghiệm thống kê nghiêm ngặt.[7]

Cho đến khi phát minh ra điện báo năm 1835 thì thời kỳ hiện đại của dự báo thời tiết mới bắt đầu.[8] Trước thời điểm này, thực tế không thể truyền tin từ nơi xa về trạng thái hiện tại của thời tiết nhanh hơn một chuyến tàu hơi nước (và tàu chạy bằng hơi nước cũng mới được phát minh ở thời đó). Cuối những năm 1840, điện báo đã cho phép báo cáo điều kiện thời tiết trên một vùng rộng lớn một cách tức thời,[9] cho phép dự báo từ những hiểu biết về điều kiện thời tiết ngoài việc thu thập số liệu từ hướng gió. Hai nhà khoa học khai sinh ra khoa học dự báo thời tiết là Francis Beaufort (tên tuổi ông gắn với thang Beaufort) và người bảo trợ của ông là Robert Fitzroy (người phát triển áp kế Fitzroy). Cả hai đều có ảnh hưởng đến hải quânchính phủ Vương quốc Anh, mặc dù ở thời điểm đó có những nhạo báng trên báo chí về công việc của hai ông, nghiên cứu của họ lại đạt được niềm tin khoa học, và được Hải quân Hoàng gia chấp nhận, từ đó trở thành những kiến thức cơ sở cho dự báo thời tiết ngày nay.[10] Để truyền đạt thông tin (dữ liệu đo đạc và quan sát tình hình thời tiết hiện tại) một cách chính xác, cần thiết phải có từ vựng tiêu chuẩn miêu tả những khái niệm liên quan đến thời tiết (như mây, gió...); đối với mây cho tới những năm 1890 đã có những bộ atlas hoàn thiện mô tả nó.

Great progress was made in the science of meteorology during the 20th century. The possibility of numerical weather prediction was proposed by Lewis Fry Richardson in 1922,[11] though computers did not exist to complete the vast number of calculations required to produce a forecast before the event had occurred. Practical use of numerical weather prediction began in 1955,[12] spurred by the development of programmable electronic computers.

In the United States, the first public radio forecasts were made in 1925 by Edward B. "E.B." Rideout, on WEEI, the Edison Electric Illuminating station in Boston.[13] Rideout came from the U.S. Weather Bureau, as did WBZ weather forecaster G. Harold Noyes in 1931. Television forecasts followed with Jimmie Fidler in Cincinnati in 1940 or 1947 on the DuMont Television Network.[13][14] The Weather Channel is a 24-hour cable network that began broadcasting in May 1982.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Mistic House. Astrology Lessons, History, Prediction, Skeptics, and Astrology Compatibility. Truy cập ngày 2008-01-12.
  2. ^ Meteorology by Lisa Alter
  3. ^ Weather: Forecasting from the Beginning
  4. ^ University of California Museum of Paleontology. Aristotle (384-322 B.C.E.). Truy cập ngày 2008-01-12.
  5. ^ David Pingree, THE INDIAN AND PSEUDO-INDIAN PASSAGES IN GREEK AND LATIN ASTRONOMICAL AND ASTROLOGICAL TEXTS, tr. 141–195 [143–4], truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2010 
  6. ^ Fahd, Toufic, “Botany and agriculture”, tr. 842 , in Rashed, Roshdi; Morelon, Régis (1996), Encyclopedia of the History of Arabic Science 3, Routledge, tr. 813–852, ISBN 0415124107 
  7. ^ Jerry Wilson. Skywatch Signs of the Weather. Truy cập 2007-04-15.
  8. ^ “Joseph Henry: Inventor of the Telegraph? Smithsonian Institution”. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 6 năm 2006. Truy cập ngày 29 tháng 6 năm 2006. 
  9. ^ Encyclopædia Britannica. Telegraph. Truy cập 2007-05-05.
  10. ^ Eric D. Craft. An Economic History of Weather Forecasting. Truy cập 2007-04-15.
  11. ^ Lynch, P. (2006). The Emergence of Numerical Weather Prediction. Cambridge U.P.
  12. ^ Paul N. Edwards. Atmospheric General Circulation Modeling. Retrieved on 2007-02-16.
  13. ^ a ă http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3401802621.html
  14. ^ “Answers: Understanding weather forecasts”. USA Today. 8 tháng 2 năm 2006. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Cơ quan khí tượng một số nước[sửa | sửa mã nguồn]

Sau đây là một số tổ chức khí tượng phi chính phủ:


Dưới đây là những tổ chức khí tượng của chính phủ và hàn lâm. Các tổ chức này cung cấp thông tin dự báo ở một số vùng nhất định trên website của họ: