Gốc tự do

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Một gốc tự do (Anh ngữ: free radical hoặc radicals) là một phân tử với một điện tử độc thân / chưa tạo thành cặp (unpaired electron) (Afzal & Armstrong, 2002). Những gốc tự do thiếu hụt electron để tạo thành "bộ tám" (octet) theo cấu trúc của Lewis (Lewis Structure). Ví dụ: khi phân tử Cl2 tách ra thành hai nguyên từ Cl. Mỗi nguyên tử Cl sẽ mang 7 electrons (valence electrons), 7 electrons tạo thành 3 cặp electrons, 1 electron độc thân (khi 2 nguyên tử Cl kết hợp, electron độc thân sẽ kết hợp với nhau làm một cặp electron). Mỗi nguyên tử Cl với 7 electrons là một gốc tự do. Electron độc thân đuợc gọi là electron số lẻ (odd electron) hoặc electron gốc (radical electron). Những electron này luôn trong tử thế sẵn sàng để kết hợp với một electron tự do của một nguyên tử khác để tạo một liên kết. Thông thường, những nguyên tử này sẽ được vẽ với một dấu chấm (vd: Cl·) để đại diện cho electron lẻ (odd electron) chưa tạo thành cặp (unpaired). Những gốc tự do rất dễ tạo ra phản ứng (reactive).[1]

Gốc tự do được sản sinh trong chuỗi phản ứng (Free-Radical Chain reaction). Các phản ứng này được gói gọn trong ba bước chính: buớc khởi đầu, buớc truyền dẫn, và buớc kết thúc. Bước khởi đầu sản sinh gốc tự do. Phản ứng tách phân tử Cl2 thành hai gốc tự do là ví dụ. Buớc truyền dẫn là những phản ứng mà những gốc tự do dể phản ứng (reactive) này phản ứng với một phân tử ổn định khác (stable molecule) để tạo thành sản phẩm (product) và một gốc tự do. Do tính chất dể phản ứng (reactive), những gốc tự do này tiếp tục phản ứng với các phân tử ổn định khác cho đến khi không còn tác nhân (reactant) hoặc những gốc tự do hoàn toàn bị phá huỷ (destroyed). Buớc kết thúc là khi những phản ứng phụ phá huỷ (side reaction destroy) gốc tự do hoặc làm chậm hoặc dừng phản ứng.[1]

Do đó, nó không cân bằng, đầy đủ nên rất bất ổn, dễ tạo ra phản ứng. Nó luôn luôn tìm cách chiếm đoạt điện tử mà nó thiếu từ các phân tử khác, và lần lượt tạo ra một chuỗi những gốc tự do mới, gây rối loạn cho sinh hoạt bình thường của tế bào. Các khoa học gia ví chúng như những tên sở khanh chuyên đi ve vãn, phá hoại hạnh phúc của các cuộc hôn nhân đang êm đẹp.

Gốc tự do tạo ra các bệnh về não, mắt, da, hệ miễn dịch, tim, mạch máu, phổi, thận, đa cơ quan và khớp.

Trong cuộc đời của một người sống tới 70 tuổi, thì có chừng 17 tấn gốc tự do được tạo ra.[2]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă Organic Chemistry. L. G. Wade. Jr. 8th edition. Pearson. Illinois. 2013.
  2. ^ “Khoai lang tím và cuộc chiến chống gốc tự do”. Báo Phụ Nữ Thành Phố Hồ Chí Minh. Truy cập 22 tháng 8 năm 2014.