Lê Tắc
Lê Tắc, hay Lê Trắc (chữ Hán: 黎崱)[1], tự là Cảnh Cao (景高), hiệu là Đông Sơn (東山), là một sử gia người Việt, đã sang Trung Quốc sống vào thời nhà Nguyên. Ông nguyên là người huyện Đông Sơn, Thanh Hóa, Việt Nam.
Mục lục |
[sửa] Tiểu sử
Đến nay không có nhiều tài liệu và thông tin đầy đủ về cuộc đời Lê Tắc. Theo sách Người "có vấn đề" trong sử nước ta của Vũ Ngọc Khánh thì tiểu sử Lê Tắc có thể tóm tắt như sau:
Lê Tắc là hậu duệ của thứ sử Giao châu Nguyễn Phu thời Đông Tấn, sinh năm nào không rõ (ước khoảng thập niên 1260). Ông được cậu là Lê Bổng nuôi dưỡng nên đổi sang họ Lê. Từ nhỏ ông đã tỏ ra là người thông minh dĩnh ngộ, nổi tiếng học giỏi. Lớn lên, ông được vào cung hầu hạ Trần Thái Tông, làm chức thị lang[2].
Sau đó, Lê Tắc chuyển sang phục vụ dưới trướng Chương Hiến hầu Trần Kiện, con thứ Tĩnh Quốc đại vương Trần Quốc Khang. Khi quân Nguyên Mông sang xâm lăng Đại Việt lần thứ hai (1285), ông đã cùng chủ đầu hàng quân Nguyên.
Trần Kiện theo Trần Ích Tắc phục vụ dưới quyền Thoát Hoan. Đầu mùa hè năm 1285, quân nhà Trần phản công đánh chiếm lại Thăng Long. Quân Nguyên bỏ chạy về nước. Trần Ích Tắc và Trần Kiện chạy theo Thoát Hoan lên biên giới. Sợ bị quân Trần truy kích bằng tên độc, Thoát Hoan phải chui vào ống đồng cho quân lính khiêng đi cho an toàn.
Quân Trần truy đuổi quân Nguyên đến biên giới, Trần Kiện bị tướng người Tày ở châu Ma Lục (Lạng Sơn) là Nguyễn Thế Lộc bắn tên độc, chết tại trận[3]. Khi đó Lê Tắc ôm xác chủ đi chôn cất ở biên giới rồi chạy theo Trần Ích Tắc cùng quân Nguyên về Trung Quốc. Trong cảnh quân Nguyên hỗn loạn bỏ chạy, Lê Tắc đã chỉ đường giúp nhiều tướng sĩ nhà Nguyên chạy thoát về bên kia biên giới[4].
Cuối năm 1287, quân Nguyên sang đánh Đại Việt lần thứ ba, Lê Tắc cũng theo sang. Đạo quân chủ lực của Thoát Hoan đi đường châu Tư Minh vượt qua biên giới, tiến vào Thăng Long. Tháng chạp năm đó, Lê Tắc cùng Lê An (cũng là tướng người Việt) mang 5000 quân hộ tống con Trần Ích Tắc là Trần Dục mới 9 tuổi kéo theo sau quân Nguyên, đúng đường Thoát Hoan đã đi[5].
Tuy không gặp phải sự ngăn cản của quân chủ lực nhà Trần nhưng cánh quân Lê Tắc lại bị sự phục kích của tướng người Tày là Nguyễn Thế Lộc tại cửa ải Nội Bàng. Quân Nguyên bị tổn hại nhưng vẫn tiến qua được biên giới. Nguyễn Thế Lộc bủa vây, Lê Tắc dựa vào sông Lục Nam bày trận chống lại[5]. Thế Lộc để chừa lại hướng bắc, vây 2 mặt kẹp lại. Lê Tắc và Lê An không chống nổi, phải theo hướng bắc để ngỏ chạy trở lại biên giới. Thế Lộc tung quân đuổi theo. Lê An bế Trần Dục đi con ngựa gầy chạy chậm, bị quân Trần đuổi sát. Lê Tắc vội quay ngựa lại, nhường ngựa tốt mình đang cưỡi cho An ôm Dục chạy trước. Cuối cùng cánh quân Nguyên này chỉ còn không đầy 100 người, chạy thoát về châu Tư Minh đúng ngày Tết nguyên đán năm Mậu tý (1288)[6].
Nhà Nguyên cho Lê Tắc làm quan thị lang, sau đó về cư trú tại Hán Dương (nay là các quận Hán Dương và Thái Điện, địa cấp thị Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc). Tại đây ông kết giao với nhiều sĩ đại phu Trung Hoa, hay ngao du sơn thủy, toàn tâm nghiên cứu điển tịch. Ông soạn sách An Nam chí lược khi ở bên Trung Quốc. Sau đó Lê Tắc mất năm nào không rõ (ước khoảng thập niên 1340).
[sửa] Tác phẩm chủ yếu
- An Nam Chí Lược: Sách sử về nước Đại Việt, tác giả đứng trên quan điểm của người Nguyên để soạn[7].
Vì lý do đó, dù An Nam chí lược đã được một số sách sử gia Việt Nam thời Hậu Lê như Lê Quý Đôn và các sử gia nhà Nguyễn nhắc tới trong danh mục các sách sử cũ đời trước; nhưng khi dùng một số thông tin làm tài liệu tham khảo để soạn sử thì được dùng dè dặt và không có bình luận gì thêm[4].
Điều này bị nhiều học giả trong thế kỷ 20 phê phán gay gắt, nhất là Trần Thanh Mại, cho rằng đó là "một quyển sử nhục nhã" của kẻ bán nước[8]. Nhưng sau đó, cũng có những ý kiến khác, cho rằng Lê Tắc làm quan cho nhà Nguyên nhưng vẫn có lòng tưởng nhớ cố hương, và cách soạn sách theo quan điểm nhà Nguyên là việc bắt buộc phải uốn theo triều đại mà ông phục vụ[8].
[sửa] Tham khảo
- Vũ Ngọc Khánh (2008), Người "có vấn đề" trong sử nước ta, NXB Văn hóa thông tin.
- Quốc Chấn chủ biên (2006), Những danh tướng chống ngoại xâm thời Trần, NXB Giáo dục.
[sửa] Chú thích
- ^ Vũ Ngọc Khánh, sách đã dẫn, tr 78
- ^ Vũ Ngọc Khánh, sách đã dẫn, tr 83
- ^ Quốc Chấn, sách đã dẫn, tr 66
- ^ a b Vũ Ngọc Khánh, sách đã dẫn, tr 84
- ^ a b Quốc Chấn, sách đã dẫn, tr 67
- ^ Quốc Chấn, sách đã dẫn, tr 68
- ^ Lời giới thiệu "An Nam Chí Lược" của Viện Đại học Huế, 1961 - bản điện tử
- ^ a b Vũ Ngọc Khánh, sách đã dẫn, tr 85
