Chiến tranh Hoa Kỳ-México

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Chiến tranh Mexico-Hoa Kỳ)
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Chiến tranh Hoa Kỳ-México
MXAMWAR.png
Theo chiều kim đồng hồ từ trên cùng trái: Winfield Scott tiến vào Plaza de la Constitución sau khi thành phố Mexico thất thủ, quân đội Mỹ tiến đánh lực lượng Mexico đang rút lui trong Trận Resaca de la Palma, chiến thắng của Hoa Kỳ tại Churubusco ngoại vi thành phố Mexico, các đơn vị thủy quân lục chiến càn quét qua lâu đài Chapultepec dưới quốc kỳ Mỹ, Trận Cerro Gordo
Thời gian 25 tháng Tư, 1846 – 3 tháng Hai, 1848
(1 năm, 9 tháng, 1 tuần và 1 ngày)
Địa điểm Texas, New Mexico, California; Bắc, Trung, và Đông Mexico; Thành phố Mexico
Kết quả Chiến thắng của Hoa Kỳ
Thay đổi lãnh thổ Nhượng địa Mexico
Tham chiến
 Hoa Kỳ
Cộng hòa California[1]
Mexico
Chỉ huy và lãnh đạo
James K. Polk
Winfield Scott
Zachary Taylor
Stephen W. Kearny
John Drake Sloat
William Jenkins Worth
Robert Field Stockton
Joseph Lane
Franklin Pierce
David Conner
Matthew C. Perry
John C. Frémont
Thomas Childs
Henry Stanton Burton
Edward Dickinson Baker
William B. Ide
Antonio López de Santa Anna
Mariano Arista
Pedro de Ampudia
José María Flores
Mariano G. Vallejo
Nicolás Bravo
José Joaquín de Herrera
Andrés Pico
Manuel Armijo
Martin Perfecto de Cos
Pedro Maria de Anaya
Agustín Jerónimo de Iturbide y Huarte
Joaquín Rea
Manuel Pineda Muñoz
Gabriel Valencia
Lực lượng
73,532 quân chính quy và tình nguyện viên [2] 70,000 quân chính quy [2]
12,000 quân không chính quy[2]
Thương vong và tổn thất
1,733 chết trên chiến trường
(1,721 lính, 11 lính thủy đánh bộ, và 1 thủy thủ)[2]
4,152 bị thương[3]
5,000 chết trên chiến trường[2]
Hàng ngàn bị thương[2]
10,000 quân chính quy chết
Bao gồm cả các thường dân bị giết, dịch bệnh và tai nạn, thương vong của phía Mexico có thể lên đến 25,000[2] và phía Mỹ có thể vào khoảng 13,283.[4]

Chiến tranh Hoa Kỳ-México,[a] còn được gọi là Chiến tranh Mexico tại Mỹ và ở Mexico với tên gọi là Intervención estadounidense en México (sự can thiệp của Hoa Kỳ tại Mexico),[b] là một cuộc xung đột vũ trang giữa Hoa Kỳ và Mexico từ năm 1846 đến 1848. Sau khi Mỹ sáp nhập Texas năm 1845, vốn không được chính phủ Mexico công nhận, họ vẫn đang tranh cãi về vân đề Hiệp ước Velasco do Tổng thống caudillo của Mexico/Tướng Antonio López de Santa Anna ký sau Cách mạng Texas một thập kỷ trước. Năm 1845, Tổng thống Hoa Kỳ mới đắc cử James K. Polk, người đã xem việc sáp nhập Texas là bước đầu để tiếp tục sự bành trướng của Hoa Kỳ,[5] đã gửi quân đến lãnh thổ bị tranh chấp và phái đoàn ngoại giao tới Mexico. Sau khi lực lượng Mexico tấn công quân đội của Hoa Kỳ, Quốc hội Hoa Kỳ tuyên chiến.

Các lực lượng Hoa Kỳ đã nhanh chóng chiếm đóng thủ đô khu vực Santa Fe de Nuevo México dọc theo thượng nguồn Rio Grande và tỉnh Alta California ven biển Thái Bình Dương, rồi di chuyển về phía nam. Trong khi đó, Phi đội Thái Bình Dương của Hải quân Hoa Kỳ đã phong tỏa bờ biển Thái Bình Dương xa hơn về phía nam ở vùng lãnh thổ Baja California thấp hơn. Quân đội Hoa Kỳ dưới quyền Thiếu tướng Winfield Scott cuối cùng cũng chiếm được Thành phố Mexico sau khi gặp sự kháng cự mạnh mẽ. Họ trước đó đã tuần hành về phía tây từ cảng Veracruz trên Bờ Vịnh, nơi Hoa Kỳ tổ chức cuộc đổ bộ thủy quân lục chiến lớn đầu tiên.

Hiệp ước Guadalupe Hidalgo năm 1848, buộc tàn dư của chính phủ Mexico, chấm dứt chiến tranh và trao Nhượng địa Mexico, các lãnh thổ phía bắc Alta California và Santa Fe de Nuevo México cho Hoa Kỳ. Hoa Kỳ đã đồng ý trả khoản bồi thường 15 triệu đô-la cho thiệt hại cơ sở hạ tầng của cuộc chiến và bao gồm khoản nợ 3,25 triệu đô-la mà chính phủ Mexico đã nợ trước đó đối với công dân Hoa Kỳ. Mexico thừa nhận sự mất mát của những gì mà đã trở thành Tiểu bang Texas và chấp nhận Rio Grande sẽ là biên giới phía bắc của nó với Hoa Kỳ.

Chiến thắng và mở rộng lãnh thổ mà Polk đã hình dung,[6] đã truyền cảm hứng lớn lao cho lòng yêu nước vĩ đại tại Hoa Kỳ, nhưng chiến tranh và hiệp ước đã thu hút một số lời chỉ trích đôi với Hoa Kỳ về thương vong, chi phí tiền tệ và quá nặng tay.[7][8] Câu hỏi về việc phải làm gì với những vùng lãnh thổ mới cũng làm gia tăng các cuộc tranh luận về chế độ nô lệ. Tình hình ở Mexico trở nên tồi tệ hơn do tình trạng hỗn loạn trong nước và tổn thất nhân lực, lãnh thổ và uy tín quốc gia khiến nhiều người Mexico gọi thời kì này là "tình trạng suy thoái và hủy hoại".[9]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ 1846 only.
  2. ^ a ă â b c d đ Clodfelter 2017, tr. 249.
  3. ^ Official DOD data Lưu trữ February 28, 2014, tại Wayback Machine.
  4. ^ White, Ronald Cedric (2017). American Ulysses: a life of Ulysses S. Grant . New York: Random House. tr. 96. ISBN 9780812981254. OCLC 988947112. The Mexican War of 1846-1848, largely forgotten today, was the second costliest war in American history in terms of the percentage of soldiers who died. Of the 78, 718 American soldiers who served, 13,283 died, constituting a casualty rate of 16.87 percent. By comparison, the casualty rate was 2.5 percent in World War I and World War II, 0.1 percent in Korea and Vietnam, and 21 percent for the Civil War. Of the casualties, 11,562 died of illness, disease, and accidents. 
  5. ^ Greenberg, Amy (2012). A Wicked War: Polk, Clay, Lincoln, and the 1846 U.S. Invasion of Mexico. Vintage. tr. 33. ISBN 978-0-307-47599-2. 
  6. ^ Rives 1913, tr. 658.
  7. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên :1
  8. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên :2
  9. ^ Alcaraz, et al. The Other Side, pp. 1–2.


Lỗi chú thích: Đã tìm thấy thẻ <ref> với tên nhóm “lower-alpha”, nhưng không tìm thấy thẻ tương ứng <references group="lower-alpha"/> tương ứng, hoặc thẻ đóng </ref> bị thiếu