Bông phấn

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Bông phấn
Mirabilis jalapa 01.JPG
Phân loại khoa học
Giới (regnum) Plantae
(không phân hạng) Angiospermae
(không phân hạng) Eudicots
Bộ (ordo) Caryophyllales
Họ (familia) Nyctaginaceae
Chi (genus) Mirabilis
Loài (species) M. jalapa
Danh pháp hai phần
Mirabilis jalapa
L., 1753

Bông phấn, hoa phấn, yên chi hay còn gọi là bông bốn giờ (danh pháp hai phần: Mirabilis jalapa) là một loại thực vật thân thảo trồng làm cây kiểng. Cây này xuất phát từ Peru, Nam Mỹ.

Đặc tính[sửa | sửa mã nguồn]

Bông phấn có điểm lạ là một cây có thể nở hoa nhiều sắc. Hơn nữa hoa có thể đổi sắc. Ví dụ nhưng cây bông phấn hoa vàng, khi cây đã có tuổi thì thường nở hoa sắc hồng. Loại bông phấn hoa trắng thì sẽ đổi thành hoa tím.

Hoa bông phấn có mùi thơm nhẹ, thường nở vào buổi chiều (nên mới có tên là bông bốn giờ).

Trồng trọt[sửa | sửa mã nguồn]

Bản địa của bông phấn là châu Nam Mỹ nhưng cây này nay có mặt khắp miền nhiệt đới và lan cả lên những vùng ôn đới. Ở những nơi có khí hậu ấm, bông phấn mọc quanh năm. Vùng có sương giá thì cây sẽ tàn vào mùa đông nhưng sang xuân lại đâm chồi mọc lại từ củ.

Cây bông phấn có thể mọc cao đến 1 m. Mỗi hoa bông phấn kết trái thành một hột tròn, vỏ sần sùi, khi chín thì biến thành màu đen. Hột rụng xuống rất dễ nảy mầm, mọc thành cây con nên bông phấn không khéo kiểm soát có thể mọc lan khắp vườn.

Hột bông phấn già.

Văn hóa[sửa | sửa mã nguồn]

Việt Nam hột của cây bông phấn được dùng làm phấn nụ, một mỹ phẩm của các mệ của Huế xưa.

Nhà văn Túy Hồng, gốc Huế cũng có một tác phẩm mang tên Mưa thầm trên bông phấn, nhắc đến loài thực vật này.[1]

Bông phấn và di truyền học[sửa | sửa mã nguồn]

Vào năm 1909 nhà khoa học Carl Correns đã dùng cây bông phấn làm mẫu thí nghiệm để chứng minh phép kế thừa tế bào chất (cytoplasmic inheritance). Dựa trên hiện tượng lá bông phấn loang hai màu, ông đưa ra luận chứng rằng phải có những yếu tố ngoài nhân tế bào để ảnh hưởng kết quả không theo thuyết di truyền của Gregor Mendel[2].

Hiện tượng cây bông phấn hoa đỏ tính trạng trội khi đem lai giống với bông phấn hoa trắng tính trạng lặn lại tạo ra bông phấn hoa hồng, thay vì hoa đỏ cũng là một ngoại lệ của Luật tính trạng trội của Mendel.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]