Công bộc của dân

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Công bộc của dân hay đầy tớ của dân là cụm từ chỉ một trong các quan niệm khác nhau về trách nhiệm và nghĩa vụ của người lãnh đạo, hoặc mở rộng là của viên chức nhà nước.

Theo từ điển Hán Việt Thiều Chửu, công (公) có nghĩa của chung, bộc (僕) có nghĩa đầy tớ. Cụm từ "công bộc của dân" có thể được hiểu là "người đầy tớ chung của dân".

Trên thế giới, khái niệm viên chức nhà nước là công bộc của dân (trong tiếng Anh là "servant of the people" có nguồn gốc từ tiếng Latinh "servus" có nghĩa là nô lệ) đã có từ rất lâu, trong quan niệm của người Mỹ ^[1], đạo Hồi ^[2]. Khái niệm này có lẽ đã được bắt nguồn từ nền dân chủ đầu tiên - dân chủ Athena - tại Hy Lạp thời cổ đại.

Kautilya (hoặc còn viết là Chanakya hoặc Chanaka), nhà hiền triết Ấn Độ viết trong cuốn sách Arthashastra ("Luận về bổn phận" mà một số tác giả nước ngoài thường dịch là "Khoa học chính trị") của ông vào thế kỷ thứ 4 trước công nguyên :

"Vua chúa (người lãnh đạo) nên tìm hiểu cho tốt, không phải về những gì ông ta muốn, mà người dưới quyền ông ta muốn gì"

"Vua chúa (người lãnh đạo) là một đầy tớ được trả lương và chia xẻ tài nguyên quốc gia chung với mọi người" ^[3] .

Ở phương Tây, khái niệm "người lãnh đạo là người đầy tớ phục vụ" (Servant leadership) này được phổ biến đầu tiên qua sự truyền bá của đạo Công giáo. Trong Tân Ước có viết : "Nhưng Đức Giêsu gọi các ông lại và nói: “Anh em biết, người được coi là thủ lĩnh các dân thì lấy quyền mà thống trị dân, những người làm lớn thì dùng uy mà cai quản dân. Nhưng giữa anh em thì không phải như vậy: Ai muốn làm lớn giữa anh em, thì phải làm người phục vụ anh em, và ai muốn làm đầu anh em thì phải làm đầy tớ mọi người. Cũng như Con Người đến không phải để được người ta phục vụ nhưng là để phục vụ và hiến mạng sống làm giá chuộc muôn người” (Phúc âm Matthew Mt 20,25-28; xem Phúc âm Mark Mc 10,42-45). Trong thời hiện đại, khái niệm này được Robert Greenleaf định nghĩa và mở rộng trong bài Essentials of Servant Leadership và cuốn sách Servant Leadership (1977).

[sửa] Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, trước Cách mạng tháng Tám, khái niệm "viên chức nhà nước" đồng nghĩa với "quan chức" - tầng lớp được coi là "dưới vua nhưng trên dân thường", "quan là cha mẹ của dân" (quan phụ mẫu)^[4]. Nhiều viên quan đã bị nhân dân phê phán. Ca dao Việt Nam có câu:

Con ơi nhớ lấy câu này

Cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan.

hoặc

Một người làm quan, cả họ được nhờ.

Trong thư gửi "Ủy ban Nhân dân các kỳ, tỉnh, huyện và làng" được đăng trên báo Cứu quốc số ra ngày 17 tháng 10 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: "Chúng ta phải hiểu rằng, các cơ quan của Chính phủ từ toàn quốc cho đến các làng, đều là công bộc của dân, nghĩa là để gánh vác việc chung cho dân chứ không phải để đè đầu dân như trong thời kỳ dưới quyền thống trị của Pháp, Nhật. Việc gì lợi cho dân, ta phải hết sức làm. Việc gì hại đến dân ta phải hết sức tránh. Chúng ta phải yêu dân, kính dân thì dân mới yêu ta, kính ta."

Sau Cách mạng tháng Tám, "công bộc của dân" là một quan niệm mới tại Việt Nam. Đây là quan niệm lý tưởng và hiếm thấy trong thực tế hiện nay tại Việt Nam, khi nhiều viên chức nhà nước vẫn tự coi mình là "quan chức" ^[5]. Hiện nay, "Một người làm quan, cả họ được nhờ" vẫn là quan niệm rất phổ biến trong người dân Việt Nam.

Hiện Việt Nam đang tiến hành cải cách hành chính. Một trong các mục tiêu đề ra là xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trong sạch, thực sự là công bộc của nhân dân.

[sửa] Chú thích

1. ^ “Freedom resides in the supreme value of the individual, in a government that is the servant of people, not their master, and in a society in which everyone has the opportunity to make a living, but in which no one is owed one.”, Rockefeller, J. D. khắc tại Rockfeller Centre.
2. ^ The Political System of Islam
3. ^ "the king [leader] shall consider as good, not what pleases himself but what pleases his subjects [followers]" "the king [leader] is a paid servant and enjoys the resources of the state together with the people", Chanakya (hoặc còn viết là Kautilya) trong sách Arthashastra.
4. ^ Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục
5. ^ Cải cách hành chính: Đừng chỉ là giấc mơ!

[sửa] Liên kết ngoài

• Báo Diễn đàn Doanh nghiệp, Để thực sự là Công bộc của dân, Trách nhiệm của "công bộc"? ngày 05/04/2006.
• Cải cách hành chính Nhà nước
• E-book : Servant-Leadership for the Twenty-First Century (Tiếng Anh)