Hiếu Chiêu Thượng Quan hoàng hậu

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Hiếu Chiêu hoàng hậu)
Bước tới: menu, tìm kiếm
Hiếu Chiêu hoàng hậu
孝昭皇后
Hoàng hậu nhà Hán
Tại vị 83 TCN – 74 TCN
Tiền nhiệm Vệ Tư hậu
Kế nhiệm Cung Ai hoàng hậu
Hoàng thái hậu nhà Hán
Tại vị 74 TCN - 74 TCN
Tiền nhiệm Vương thái hậu
Kế nhiệm Cung Thành thái hậu
Thái hoàng thái hậu nhà Hán
Tại vị 74 TCN - 44 TCN
Tiền nhiệm Đậu thái hoàng thái hậu
Kế nhiệm Cung Thành Thái hoàng thái hậu
Thông tin chung
Phối ngẫu Hán Chiêu Đế
Thụy hiệu Hiếu Chiêu hoàng hậu
孝昭皇后
Thân phụ Thượng Quan An
Thân mẫu Hoắc phu nhân
Sinh 89 TCN
Mất 37 TCN (55 tuổi)

Hiếu Chiêu hoàng hậu (chữ Hán: 孝昭皇后, 89 TCN - 37 TCN), còn gọi là Thượng Quan thái hậu (上官太后), là hoàng hậu của Hán Chiêu Đế nhà Tây Hán trong lịch sử Trung Quốc.

Lên ngôi Hoàng hậu còn trẻ tuổi, Thượng Quan thị đảm nhận cương vị Thái hoàng thái hậu (太皇太后) khi tuổi đời mới đến 15, chứng kiến việc cả dòng họ bên nội và bên ngoại của mình bị tàn sát bởi những việc mưu lập chính trị. Bà được nhắc đến như là bà hoàng trẻ tuổi nhất trong lịch sử Trung Quốc.

Hoàng hậu nhà Hán[sửa | sửa mã nguồn]

Dưới thời Hán Vũ Đế, hai đại thần trong triều là Hoắc Quang (霍光) và Thượng Quan Kiệt (上官桀) kết thông gia với nhau, Hoắc Quang đem con gái trưởng là Hoắc thị gả cho con trai Thượng Quan Kiệt là Thượng Quan An (上官安), sau đó Hoắc thị hạ sinh bà vào năm 89 TCN.

Khi Hán Vũ đế đang hấp hối (87 TCN), ông đã giao cho Thượng Quan Kiệt và Hoắc Quang cùng làm phụ chính cho vua nối ngôi là Hán Chiêu Đế khi ấy mới tám tuổi[1].

Năm Thượng Quan thị được sáu tuổi (83 TCN), cha bà là Thượng Quan An muốn dựa vào thế lực của Hoắc Quang để đưa bà vào cung làm vợ Hán Chiêu Đế nhưng bị Hoắc Quang phản đối. Từ đó bắt đầu mối hiềm khích giữa hai nhà nội, ngoại của Thượng Quan thị. Cha bà sau đó lại nhờ Ngạc Ấp công chúa (鄂邑公主), chị gái của Hán Chiêu Đế và cũng đang chăm sóc ông, để Thượng Quan thị được vào cung thành hôn với Chiêu Đế, sau đó bà trở thành Tiệp dư (婕妤), ít lâu sau được phong làm Hoàng hậu[2][3]. Năm đó bà mới 6 tuổi và Hán Chiêu Đế cũng mới 12 tuổi.

Thái hoàng thái hậu trẻ tuổi[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 81 TCN, Thượng Quan An và Thượng Quan Kiệt có tư thù với Hoắc Quang nên lập mưu tạo phản. Họ mưu lật đổ Hán Chiêu Đế, lập người anh Chiêu Đế là Yên vương Lưu Đán (燕王劉旦) lên ngôi, tham gia vào đó có cả Ngạc Ấp trưởng công chúa. Hán Chiêu Đế lúc này đã trưởng thành, cùng Hoắc Quang âm thầm đề phòng nhà Thượng Quang và chuẩn bị lực lượng phản kháng.

Sự việc bị phất giác, Ngạc Ấp công chúa và Lưu Đán bị Hán Chiêu Đế ép tự sát, cả nhà Thượng Quan bị giết cả họ. Về phần Thượng Quan hoàng hậu vẫn còn nhỏ lại là cháu ngoại Hoắc Quang nên vẫn vô sự và tiếp tục được làm Hoàng hậu.

Năm 74 TCN, Hán Chiêu Đế qua đời, lúc đó chỉ mới 20 tuổi. Hoắc Quang lập Xương Ấp vương Lưu Hạ (劉賀), con trai của Xương Ấp Ai vương Lưu Bác (昌邑哀王劉髆) và là cháu nội của Hán Vũ Đế lên kế nhiệm, Thượng Quan thị được tôn làm Hoàng thái hậu khi mới 15 tuổi. Nhưng Lưu Hạ lại là người dâm loạn vô đạo nên chỉ 27 ngày sau, Hoắc Quang xin Thượng Quan Thái hậu phế truất và được bà chấp nhận[4]. Sau đó Hoắc Quang lập cháu chắt trưởng của Hán Vũ Đế lên làm vua, tức Hán Tuyên Đế[5]. Do xét về thế thứ thì Thượng Quan thị thuộc hàng bà của Tuyên Đế[6] nên được phong làm Thái hoàng thái hậu, mặc dù bà còn nhỏ tuổi hơn cả Tuyên Đế[7].

Năm 68 TCN, ông ngoại Thượng Quan thái hậu là Hoắc Quang qua đời, bà cùng với Hán Tuyên Đế đích thân đến khóc tang. Tuy nhiên chỉ hai năm sau, toàn bộ gia tộc họ Hoắc bị Tuyên Đế giết chết vì mưu giết thái tử Lưu Thích.

Năm 44 TCN, Hán Tuyên Đế qua đời, con là Hán Nguyên Đế lên ngôi. Lúc này Thượng Quan thị so với vua nhà Hán đã lớn hơn ba đời nên được tôn lên làm Thái thái hoàng thái hậu (太太皇太后).

Năm 37 TCN, Thái thái hoàng thái hậu Thượng Quan thị qua đời, hưởng thọ 53 tuổi. Thi hài bà được hợp táng cùng Hán Chiêu Đế ở Bình Lăng. Tổng cộng, Thượng Quan thị từ khi vào cung đến lúc mất, làm Tiệp dư và Hoàng hậu 9 năm, Hoàng thái hậu 27 ngày, Thái hoàng thái hậu 30 năm và Thái thái hoàng thái hậu 7 năm, trải qua bốn đời hoàng đế là Hán Chiêu Đế, Xương Ấp vương, Hán Tuyên ĐếHán Nguyên Đế.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Hán thư, các mục
    • Vũ đế kỉ
    • Chiêu Đế kỉ
    • Tuyên Đế kỉ
    • Vũ Ngũ tử truyện
    • Hoắc Quang Kim Nhật Đê truyện

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 6: Vũ Đế kỉ”. Truy cập 25/06/2013. 
  2. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 7: Chiêu Đế kỉ”. Truy cập 25/06/2013. 
  3. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 68: Hoắc Quang Kim Nhật Đê truyện”. Truy cập 25/06/2013. 
  4. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 63: Vũ Ngũ tử truyện”. Truy cập 26/06/2013. 
  5. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 8: Tuyên Đế kỉ”. Truy cập 25/06/2013. 
  6. ^ Tuyên Đế là cháu chắt Vũ Đế trong khi chồng Thượng Quan thị là Chiêu Đế là con của Vũ Đế
  7. ^ Hán Tuyên Đế lên ngôi đã 18 tuổi, trong khi Thượng Quan thị mới được 15