Hoàng hậu
Hoàng hậu (chữ Hán: 皇后, tiếng Anh: Empress) là vợ chính của Hoàng đế, do Hoàng đế sắc phong.
Mục lục |
Nghĩa gốc [sửa]
Thời cổ Trung Hoa gọi vị thủ lĩnh bộ tộc là hậu, do đó các vua cổ đại khi còn sống thì gọi là hậu, khi qua đời thì gọi là đế. Đến đời nhà Thương thì gọi vua là Vương, và dùng từ "hậu" cho vợ chính của vua, gọi là Vương hậu. Từ Vương hậu có thể dùng để gọi vợ chính của các vua nước chư hầu,vương quốc,...của những quốc vương, vương, chúa chứ không phải hoàng đế.
Khi Tần Thủy Hoàng lập ra danh hiệu hoàng đế, thì vợ chính gọi là hoàng hậu.
- Khi hoàng đế nhường ngôi về làm Thái thượng hoàng thì hoàng hậu gọi là Thái thượng hoàng hậu.
- Khi hoàng đế băng hà thì hoàng hậu trở thành Hoàng thái hậu.
- Các cấp bậc cao hơn nữa của hoàng hậu là Thái hoàng thái hậu, Thái thái hoàng thái hậu.
Một số quốc gia [sửa]
Hoàng hậu Trung Quốc [sửa]
Tại Trung Quốc, chỉ có một Hoàng hậu tại vị, khi hoàng hậu trước đã qua đời hoặc bị phế bỏ thì mới lập hoàng hậu mới. Theo sử Trung Quốc ghi lại thì hoàng hậu chính thức đầu tiên là Lữ hoàng hậu, vợ vua Hán Cao Tổ Lưu Bang; vị hoàng hậu cuối cùng là Uyển Dung, vợ vua Phổ Nghi nhà Thanh.
Hoàng hậu Triều Tiên [sửa]
Nhà Triều Tiên không xưng Hoàng đế, nên các chính thê chỉ là Vương phi hay còn gọi là Trung cung điện hoặc Trung điện. Tuy nhiên ,sau khi qua đời, các Vương phi sẽ được Truy phong thành Vương hậu.
Tuy vậy, khi Triều Tiên Cao Tông lên ngôi Hoàng đế, thì truy trặng cho vợ ông làm Hoàng hậu, đó là Hoàng hậu Minh Thành.
Hoàng hậu cuối cùng của lịch sử Triều Tiên là Thuần Trinh Hiếu hoàng hậu.
Hoàng hậu Việt Nam [sửa]
Danh sách Hoàng hậu Việt Nam Vua Việt Nam xưng hoàng đế bắt đầu từ Lý Nam Đế, đến Mai Hắc Đế không thấy viết về hoàng hậu. Các hoàng đế Việt Nam có thể lập nhiều hoàng hậu cùng lúc. Triều nhà Đinh, vua Đinh Tiên Hoàng lập 5 hoàng hậu; nhà Tiền Lê, vua Lê Đại Hành lập 5 hoàng hậu; vua Lý Thái Tổ lập 9 hoàng hậu, Lý Thái Tông lập 8 hoàng hậu. Tuy nhiên nhà Trần, nhà Hậu Lê chỉ lập 1 hoàng hậu tại vị.
Trường hợp Nhà Nguyễn, không lập Hoàng hậu, cao nhất chỉ là Hoàng phi. Khi con trai lên ngôi thì mẹ đẻ được tôn là thái hậu, và khi qua đời có thụy hiệu là Hoàng hậu (trừ ngoại lệ của Nam Phương hoàng hậu, và Thừa Thiên Cao hoàng hậu)
Ngoài ra tại Việt Nam, một số vị nữ thần cũng được dân gian tôn phong hoặc triều đình sắc phong với danh hiệu hoàng hậu. Trong ngôn ngữ thông thường, cứ vợ của vua thì gọi là hoàng hậu, bất kể vua đó là đế hay vương hay danh xưng gì khác, ví dụ vợ của vua Hồi giáo (Sultan), vợ của vua Khmer,..., cũng gọi là hoàng hậu.
Hoàng hậu đầu tiên của Việt Nam, tính theo cả thần tích cổ thì là Hứa Trinh Hòa, vợ vua Lý Nam Đế, nếu không thì là bà Dương Như Ngọc, vợ vua Ngô Quyền. Hoàng hậu cuối cùng của Việt Nam là Nam Phương hoàng hậu.
Một số vị hoàng hậu Việt Nam nổi tiếng [sửa]
- Hứa Trinh Hòa, theo thần tích cổ là Hoàng hậu của Lý Nam Đế. Bà được Lý Nam Đế lập làm Hoàng hậu. Bà đã cùng chồng chinh chiến ngoài mặt trận và bị tử trận do thuyền đắm tại hồ Điển Triệt cuối năm 546. Sau này bà được Triệu Việt Vương lập đền thờ tại quê nhà.
- Dương Như Ngọc, vợ của Ngô Quyền
- Đại Thắng Minh hoàng hậu Dương Vân Nga, là hoàng hậu của hai triều Đinh, Tiền Lê. Vợ vua Đinh Tiên Hoàng, sau đó là vợ vua Lê Đại Hành
- Phạm hoàng hậu, bà tên Hến nên tục còn gọi là Bà chúa Hến, một trong 5 hoàng hậu của Lê Đại Hành
- Trinh Minh hoàng hậu, vợ vua Lý Thái Tổ, mẹ vua Lý Thái Tông và Uy Minh vương lý Nhật Quang
- Thượng Dương hoàng hậu Dương thị, chính cung của Lý Thánh Tông, vốn dĩ được tôn làm Hoàng thái hậu nhiếp chính. Sau do sự tranh đoạt của Ỷ Lan mà bị bức chết theo ông, cùng 72 cung nữ khác ( có thuyết là 76 cung nữ )
- Trần Thị Dung, con gái Trần Lý, em gái Trần Thừa, vợ vua Lý Huệ Tông, sang triều Trần gọi là Linh Từ Quốc mẫu
- Chiêu Thánh hoàng hậu, là nữ hoàng duy nhất, vua cuối cùng của nhà Lý, con gái Lý Huệ Tông và Trần Thị Dung, hoàng hậu đầu tiên của vua Trần Thái Tông
- Thuận Thiên hoàng hậu, là công chúa của nhà Lý con cả Lý Huệ Tông và Trần Thị Dung, chị Lý Chiêu Hoàng, hoàng hậu thứ hai của vua Trần Thái Tông
- Trần Thị Thiều (? - 1287), con gái Trần Liễu, Nguyên Thánh Thiên Cảm hoàng hậu của Trần Thánh Tông, mẹ của vua Trần Nhân Tông
- Bảo Thánh hoàng hậu Trần thị (? - 1293), con gái Trần Hưng Đạo, vợ vua Trần Nhân Tông
- Tuyên Từ hoàng hậu Trần thị (? - 1318), em gái Bảo Thánh hoàng hậu
- Thuận Thánh hoàng hậu Trần thị (? - 1330), con gái Trần Quốc Tảng, vợ cua Trần Anh Tông
- Lê Thánh hoàng hậu Trần thị, vợ vua Trần Minh Tông, một hoàng hậu đức độ nổi tiếng của nhà Trần, sau bị Dương Nhật Lễ sai người đầu độc mà mất
- Nguyễn Thị Anh, từ vị trí hoàng phi mà lên làm Tuyên Từ Trung Văn hoàng hậu của Lê Thái Tông. Mẹ đẻ của Lê Nhân Tông, sau bị Lê Nghi Dân sát hại
- Trường Lạc hoàng hậu Nguyễn Thị Hằng, hoàng hậu của hoàng đế Lê Thánh Tông, mẹ của Lê Hiến Tông, sau bị tử tôn là Lê Uy Mục sát hại
- Trịnh Thị Ngọc Trúc (1595-1660), con gái của Thanh Đô vương Trịnh Tráng, vợ của Cường quận công Lê Trụ, sau làm hoàng hậu của vua Lê Thần Tông. Nổi tiếng thông minh và lễ độ, sùng đạo Phật, được tôn là Bà chúa Kim Cương. Bạn thân của Nguyễn Thị Duệ
- Nhu Thuận hoàng hậu họ Đào, vợ vua Lê Thuần Tông, mẹ vua Lê Hiển Tông
- Cảnh Thịnh hoàng hậu Lê Ngọc Bình, em gái của Lê Ngọc Hân, là hoàng hậu của Cảnh Thịnh hoàng đế. Sau khi nhà Tây Sơn diệt vong, làm Đức phi của nhà Nguyễn. Bà là một trong hai người phụ nữ duy nhất của lịch sử Việt Nam làm vợ 2 vị hoàng đế ở hai triều đại khác nhau bên cạnh Dương Vân Nga
- Bắc Cung hoàng hậu Lê Ngọc Hân, con vua Lê Hiển Tông vợ vua Quang Trung, hoàng hậu nhà Tây Sơn
- Thừa Thiên Cao hoàng hậu Tống Thị Lan, chính thất của Gia Long, mẹ của Nguyễn Phúc Cảnh. Nổi tiếng ở tấm lồng nhân hậu và đức độ
- Nam Phương Hoàng Hậu (Hoàng hậu cuối cùng trong lịch sử Việt Nam) tên húy là Nguyễn Hữu Thị Lan, là vợ vua Bảo Đại
