Hoàng hậu

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Thứ hạng Hiệp sĩ, Quý tộc và Hoàng tộc
Mũ miện của Bá tước
Hoàng đế & Hoàng hậu
Nữ hoàng & Hoàng tế
Thái thái hoàng thái hậu
Thái hoàng thái hậu
Hoàng thái hậu
Vương tước & Vương hậu hay Vương phi
Nữ Vương tước & Vương quân
Đại Vương thái hậu hay Vương thái hậu & Đại Vương Đại phi hay Vương Đại phi
Phó vương & Nữ phó vương
Đại công tước & Nữ đại công tước
Công tước & Nữ công tước
Hoàng tử & Công nương
Công chúa & Phò mã
Hầu tước & Nữ hầu tước
Bá tước & Nữ bá tước
Tử tước & Nữ tử tước
Nam tước & Nữ nam tước
Tòng nam tước & Tòng nam tước phu nhân
Hiệp sĩ & Nữ tước sĩ

Hoàng hậu (chữ Hán: 皇后, tiếng Anh: Empress) là vợ chính của Hoàng đế, do Hoàng đế sắc phong.

Nghĩa gốc[sửa | sửa mã nguồn]

Thời cổ Trung Hoa gọi vị thủ lĩnh bộ tộc là hậu, do đó các vua cổ đại khi còn sống thì gọi là hậu, khi qua đời thì gọi là đế. Đến đời nhà Thương thì gọi vua là Vương, và dùng từ "hậu" cho vợ chính của vua, gọi là Vương hậu. Từ Vương hậu có thể dùng để gọi vợ chính của các vua nước chư hầu,vương quốc,...của những quốc vương, vương, chúa chứ không phải hoàng đế.

Khi Tần Thủy Hoàng lập ra danh hiệu hoàng đế, thì vợ chính gọi là hoàng hậu.

Một số quốc gia[sửa | sửa mã nguồn]

Hoàng hậu Trung Quốc[sửa | sửa mã nguồn]

Tại Trung Quốc, chỉ có một Hoàng hậu tại vị, khi hoàng hậu trước đã qua đời hoặc bị phế bỏ thì mới lập hoàng hậu mới. Theo sử Trung Quốc ghi lại thì hoàng hậu chính thức đầu tiên là Lữ hoàng hậu, vợ vua Hán Cao Tổ Lưu Bang; vị hoàng hậu cuối cùng là Uyển Dung, vợ vua Phổ Nghi nhà Thanh (theo Danh sách Hoàng hậu Trung Quốc).

Hoàng hậu Triều Tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Nhà Triều Tiên không xưng Hoàng đế, nên các chính thê chỉ là Vương phi hay còn gọi là Trung cung điện hoặc Trung điện. Tuy nhiên,sau khi qua đời, các Vương phi sẽ được Truy phong thành Vương hậu.

Tuy vậy, khi Triều Tiên Cao Tông lên ngôi Hoàng đế, thì truy trặng cho vợ ông làm Hoàng hậu, đó là Hoàng hậu Minh Thành.

Hoàng hậu cuối cùng của lịch sử Triều TiênThuần Trinh Hiếu hoàng hậu.

Hoàng hậu Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Danh sách Hoàng hậu Việt Nam Vua Việt Nam xưng hoàng đế bắt đầu từ Lý Nam Đế, đến Mai Hắc Đế không thấy viết về hoàng hậu. Các hoàng đế Việt Nam có thể lập nhiều hoàng hậu cùng lúc. Triều nhà Đinh, vua Đinh Tiên Hoàng lập 5 hoàng hậu; nhà Tiền Lê, vua Lê Đại Hành lập 5 hoàng hậu; vua Lý Thái Tổ lập 9 hoàng hậu, Lý Thái Tông lập 8 hoàng hậu. Tuy nhiên nhà Trần, nhà Hậu Lê chỉ lập 1 hoàng hậu tại vị.

Trường hợp Nhà Nguyễn, không lập Hoàng hậu, cao nhất chỉ là Hoàng phi. Khi con trai lên ngôi thì mẹ đẻ được tôn là thái hậu, và khi qua đời có thụy hiệu là Hoàng hậu (trừ ngoại lệ của Nam Phương hoàng hậu, và Thừa Thiên Cao hoàng hậu)

Ngoài ra tại Việt Nam, một số vị nữ thần cũng được dân gian tôn phong hoặc triều đình sắc phong với danh hiệu hoàng hậu. Trong ngôn ngữ thông thường, cứ vợ của vua thì gọi là hoàng hậu, bất kể vua đó là đế hay vương hay danh xưng gì khác, ví dụ vợ của vua Hồi giáo (Sultan), vợ của vua Khmer,..., cũng gọi là hoàng hậu.

Hoàng hậu đầu tiên của Việt Nam, tính theo cả thần tích cổ thì là Hứa Trinh Hòa, vợ vua Lý Nam Đế, nếu không thì là bà Dương Như Ngọc, vợ vua Ngô Quyền. Hoàng hậu cuối cùng của Việt Nam là Nam Phương hoàng hậu.

Một số vị hoàng hậu Việt Nam nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]

  1. Hứa Trinh Hòa, theo thần tích cổ là Hoàng hậu của Lý Nam Đế. Bà được Lý Nam Đế lập làm Hoàng hậu. Bà đã cùng chồng chinh chiến ngoài mặt trận và bị tử trận do thuyền đắm tại hồ Điển Triệt cuối năm 546. Sau này bà được Triệu Việt Vương lập đền thờ tại quê nhà.
  2. Dương Như Ngọc, vợ của Ngô Quyền
  3. Đại Thắng Minh hoàng hậu Dương Vân Nga, là hoàng hậu của hai triều Đinh, Tiền Lê. Vợ vua Đinh Tiên Hoàng, sau đó là vợ vua Lê Đại Hành
  4. Phạm hoàng hậu, bà tên Hến nên tục còn gọi là Bà chúa Hến, một trong 5 hoàng hậu của Lê Đại Hành
  5. Trinh Minh hoàng hậu, vợ vua Lý Thái Tổ, mẹ vua Lý Thái Tông và Uy Minh vương lý Nhật Quang
  6. Thượng Dương hoàng hậu Dương thị, chính cung của Lý Thánh Tông, vốn dĩ được tôn làm Hoàng thái hậu nhiếp chính. Sau do sự tranh đoạt của Ỷ Lan mà bị bức chết theo bà, cùng 72 cung nữ khác (có thuyết là 76 cung nữ)
  7. Trần Thị Dung, con gái Trần Lý, em gái Trần Thừa, vợ vua Lý Huệ Tông, sang triều Trần gọi là Linh Từ Quốc mẫu
  8. Chiêu Thánh hoàng hậu, là nữ hoàng duy nhất, vua cuối cùng của nhà , con gái Lý Huệ TôngTrần Thị Dung, hoàng hậu đầu tiên của vua Trần Thái Tông
  9. Thuận Thiên hoàng hậu, là công chúa của nhà Lý con cả Lý Huệ TôngTrần Thị Dung, chị Lý Chiêu Hoàng, hoàng hậu thứ hai của vua Trần Thái Tông
  10. Trần Thị Thiều (? - 1287), con gái Trần Liễu, Nguyên Thánh Thiên Cảm hoàng hậu của Trần Thánh Tông, mẹ của vua Trần Nhân Tông
  11. Bảo Thánh hoàng hậu Trần thị (? - 1293), con gái Trần Hưng Đạo, vợ vua Trần Nhân Tông
  12. Tuyên Từ hoàng hậu Trần thị (? - 1318), em gái Bảo Thánh hoàng hậu
  13. Thuận Thánh hoàng hậu Trần thị (? - 1330), con gái Trần Quốc Tảng, vợ cua Trần Anh Tông
  14. Lê Thánh hoàng hậu Trần thị, vợ vua Trần Minh Tông, một hoàng hậu đức độ nổi tiếng của nhà Trần, sau bị Dương Nhật Lễ sai người đầu độc mà mất
  15. Nguyễn Thị Anh, từ vị trí hoàng phi mà lên làm Tuyên Từ Trung Văn hoàng hậu của Lê Thái Tông. Mẹ đẻ của Lê Nhân Tông, sau bị Lê Nghi Dân sát hại
  16. Trường Lạc hoàng hậu Nguyễn Thị Hằng, hoàng hậu của hoàng đế Lê Thánh Tông, mẹ của Lê Hiến Tông, sau bị tử tôn là Lê Uy Mục sát hại
  17. Trịnh Thị Ngọc Trúc (1595-1660), con gái của Thanh Đô vương Trịnh Tráng, vợ của Cường quận công Lê Trụ, sau làm hoàng hậu của vua Lê Thần Tông. Nổi tiếng thông minh và lễ độ, sùng đạo Phật, được tôn là Bà chúa Kim Cương. Bạn thân của Nguyễn Thị Duệ
  18. Nhu Thuận hoàng hậu họ Đào, vợ vua Lê Thuần Tông, mẹ vua Lê Hiển Tông
  19. Cảnh Thịnh hoàng hậu Lê Ngọc Bình, em gái của Lê Ngọc Hân, là hoàng hậu của Cảnh Thịnh hoàng đế. Sau khi nhà Tây Sơn diệt vong, làm Đức phi của nhà Nguyễn. Bà là một trong hai người phụ nữ duy nhất của lịch sử Việt Nam làm vợ 2 vị hoàng đế ở hai triều đại khác nhau bên cạnh Dương Vân Nga
  20. Bắc Cung hoàng hậu Lê Ngọc Hân, con vua Lê Hiển Tông vợ vua Quang Trung, hoàng hậu nhà Tây Sơn
  21. Thừa Thiên Cao hoàng hậu Tống Thị Lan, chính thất của Gia Long, mẹ của Nguyễn Phúc Cảnh. Nổi tiếng ở tấm lồng nhân hậu và đức độ
  22. Nam Phương Hoàng Hậu (Hoàng hậu cuối cùng trong lịch sử Việt Nam) tên húy là Nguyễn Hữu Thị Lan, là vợ vua Bảo Đại

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]