Hoàng thái hậu

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Thứ hạng Hiệp sĩ, Quý tộc và Hoàng tộc
Mũ miện của Bá tước
Hoàng đế & Hoàng hậu
Nữ hoàng & Hoàng tế
Thái thái hoàng thái hậu
Thái hoàng thái hậu
Hoàng thái hậu
Quốc vương & Vương hậu hay Vương phi
Nữ Vương & Vương quân
Đại Vương thái hậu
Vương thái hậu
Đại Vương Đại phi
Vương Đại phi
Phó vương & Nữ phó vương
Đại công tước & Nữ đại công tước
Công tước & Nữ công tước
Hoàng tử & Công nương
Công chúa & Phò mã
Hầu tước & Nữ hầu tước
Bá tước & Nữ bá tước
Tử tước & Nữ tử tước
Nam tước & Nữ nam tước
Tòng nam tước & Tòng nam tước phu nhân
Hiệp sĩ & Nữ tước sĩ

Hoàng thái hậu (chữ Hán:皇太后 (gọi tắt là Thái hậu (太后), tiếng Anh: Dowager Empress) là tước vị dành cho mẹ của Hoàng đế đang tại vị, hoặc Hoàng hậu của vị Hoàng đế trước đó đã mất, và do Hoàng đế đang tại vị tôn phong.

Nếu vợ của Thái thượng hoàng (tức là cha vua còn sống) thì không gọi là Hoàng thái hậu, mà là Thái thượng hoàng hậu. Chỉ khi Thái thượng hoàng mất thì Thái thượng hoàng hậu mới thành Hoàng thái hậu. Trong cùng thời gian, có thể có hơn một Hoàng thái hậu.

  • Khi Hoàng đế băng hà, Chính cung Hoàng hậu (vợ chính) của Hoàng đế trở thành Hoàng thái hậu. Phi tần là mẹ của vị Hoàng đế mới (trong trường hợp Chính cung Hoàng hậu không có con trai hoặc con của Hoàng hậu không được kế vị) trở thành Hoàng thái phi (皇太妃). Các Phi tần khác của Tiên đế có thể được vị Hoàng đế mới tấn tôn làm Thái phi (太妃), Thái tần (太嬪), tùy theo địa vị của họ trong Hậu cung của Tiên đế cũng như vị trí của con cái họ.
  • Hoàng đế mới lên ngôi cũng có thể tôn phong mẹ của mình làm Hoàng thái hậu, dù người mẹ này không phải là Hoàng hậu của vua trước.
  • Bà nội của vua gọi là Thái hoàng thái hậu (太皇太后)
  • Bà cố của vua gọi là Thái thái hoàng thái hậu (太太皇太后)

Khi Hoàng thái hậu qua đời, thụy hiệu lấy lại là Hoàng hậu.

Danh xưng ở các nước chư hầu, Quốc vương, chúa[sửa | sửa mã nguồn]

Mẹ của các quân vương gọi là Vương thái hậu. Trường hợp này gặp ở các nước Quân vương của lịch sử Trung Quốc.

lịch sử Hàn Quốc, nhà Triều Tiên, mẹ vua là Vương đại phi (王大妃) hoặc Đại phi (大妃), bà vua là Đại vương đại phi (大王大妃), vốn dĩ các vua Triều Tiên không bao giờ dám xưng Đế và vợ chính của họ chỉ là Vương phi thay vì Hoàng hậu, nên không có chữ Hoàng, cũng không dám dùng chữ Thái.

Trong khi đó, lịch sử Việt Nam, các chúa Trịnh, chúa Nguyễn tôn mẹVương thái phi (王太妃), của chúaThái tôn thái phi (太尊太妃). Có khi gọi chung là Quốc mẫu (國母) hay Quốc thái mẫu (國太母).

Hoàng thái hậu trong lịch sử Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

  1. Hoàng thái hậu Dương Vân Nga, vợ của hoàng đế Đinh Tiên Hoàng, mẹ Đinh Phế Đế, sau đó làm hoàng hậu của Lê Đại Hành, là Hoàng thái hậu chính thức đầu tiên được ghi trong lịch sử.
  2. Linh Hiển hoàng thái hậu Lê thị, vợ hoàng đế Lý Thái Tổ, mẹ ruột của hoàng đế Lý Thái Tông.
  3. Hoàng thái hậu Thượng Dương cung Dương thị, chính cung của hoàng đế Lý Thánh Tông.
  4. Hoàng thái hậu Lê Ỷ Lan , Nguyên phi của hoàng đế Lý Thánh Tông, mẹ đẻ của hoàng đế Lý Nhân Tông.
  5. Hiến Chí hoàng thái hậu Lê thị, nguyên là Cảm Thánh phu nhân của hoàng đế Lý Thần Tông, mẹ ruột của Lý Anh Tông.
  6. Chiêu Linh hoàng thái hậu Vũ thị, hoàng hậu của Lý Anh Tông.
  7. Chiêu Thiên hoàng thái hậu Đỗ thị, là Thục phi của hoàng đế Lý Anh Tông, mẹ ruột của Lý Cao Tông.
  8. Đàm thị hoàng thái hậu, chính cung của Lý Cao Tông, mẹ ruột của Lý Huệ Tông.
  9. Trần thị hoàng thái hậu, đệ nhị cung của hoàng đế Trần Nhân Tông, dì của hoàng đế Trần Anh Tông.
  10. Thuận Thánh hoàng thái hậu Trần thị, là Hoàng hậu của hoàng đế Trần Anh Tông, mẹ đích của hoàng đế Trần Minh Tông.
  11. Tuyên Thánh hoàng thái hậu Trần thị, Hoàng hậu của hoàng đế Trần Minh Tông, mẹ ruột của hoàng đế Trần Dụ Tông.
  12. Tá Thánh hoàng thái hậu Trần thị, Hoàng hậu của Trần Dụ Tông.
  13. Khâm Thánh hoàng thái hậu Lê Thánh Ngâu, Hoàng hậu của hoàng đế Trần Thuận Tông, mẹ ruột của Trần Thiếu Đế.
  14. Tuyên Từ hoàng thái hậu Nguyễn Anh, nguyên là Thần phi của hoàng đế Lê Thái Tông, mẹ ruột của hoàng đế Lê Nhân Tông.
  15. Quang Thục hoàng thái hậu Ngô Ngọc Dao, nguyên là Tiệp dư của hoàng đế Lê Thái Tông, mẹ ruột của đại đế Lê Thánh Tông.
  16. Trường Lạc hoàng thái hậu Nguyễn Huyên, Quý phi của hoàng đế Lê Thánh Tông, mẹ ruột của Lê Hiến Tông.
  17. Hoàng thái hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc, chính cung của hoàng đế Lê Thần Tông.
  18. Nhu Thuận hoàng thái hậu Đào Ngọc Liễu, chính cung của hoàng đế Lê Thuần Tông, mẹ ruột của hoàng đế Lê Hiển Tông.
  19. Hoàng thái hậu Lê Ngọc Hân, Bắc cung Hoàng hậu của hoàng đế Quang Trung Nguyễn Huệ.
  20. Hoàng thái hậu Bùi Thị Nhạn, Chính cung Hoàng hậu hoàng đế Quang Trung Nguyễn Huệ, sau là Thái hậu nhiếp chính thời Cảnh Thịnh hoàng đế.
  21. Nhân Tuyên hoàng thái hậu Trần Thị Đang, Đệ nhị cung của hoàng đế Nguyễn Thế Tổ, mẹ ruột của hoàng đế Nguyễn Thánh Tổ.
  22. Từ Dụ hoàng thái hậu Phạm Thị Hằng, chính cung của hoàng đế Nguyễn Hiến Tổ, mẹ ruột của hoàng đế Nguyễn Dực Tông.
  23. Trang Ý hoàng thái hậu Vũ Thị Duyên, chính cung của hoàng đế Nguyễn Dực Tông, nuôi dạy hoàng đế Nguyễn Cung Tông.
  24. Khôn Nguyên Hoàng thái hậu, chính cung của hoàng đế Nguyễn Cảnh Tông.
  25. Khôn Nghi Hoàng thái hậu, Hoàn tần của Nguyễn Cảnh Tông, mẹ ruột của hoàng đế Nguyễn Hoằng Tông.
  26. Từ Cung Hoàng thái hậu Hoàng Thị Cúc, phong hiệu chính xác là Đoan Huy hoàng thái hậu, mẹ ruột của hoàng đế Bảo Đại, vị Hoàng thái hậu cuối cùng của lịch sử Việt Nam.

Một số Hoàng thái hậu nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc[sửa | sửa mã nguồn]

  1. Triệu Cơ của nhà Tần, mẹ vua Tần Thủy Hoàng. Bà được phong Vương thái hậu khi Tần Thủy Hoàng lên ngôi vua Tần. Sau khi Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Quốc, Triệu Cơ được phong thụy Đế Thái hậu và trở thành Hoàng thái hậu đầu tiên của Trung Hoa.
  2. Lữ Trĩ của nhà Hán, hoàng hậu thời Hán Cao Tổ Lưu Bang và là Hoàng hậu đầu tiên của Trung Quốc. Sau làm Hoàng thái hậu nhiếp chính (195 TCN – 180 TCN) dưới thời Hán Huệ Đế, Hán Tiền Thiếu ĐếHán Hậu Thiếu Đế.
  3. Sùng Khánh hoàng thái hậu, mẹ Hoàng đế Càn Long nhà Thanh. Là Hi quý phi của Hoàng đế Ung Chính, sau Càn Long lên ngôi được phong Hoàng thái hậu.
  4. Từ An thái hậu, Hoàng hậu của Hàm Phong nhà Thanh.
  5. Từ Hi thái hậu, Ý quý phi của Hàm Phong, mẹ của hoàng đế Đồng Trị, nhiếp chính hai đời vua Đồng Trị và Quang Tự. Được xem là người phụ nữ có quyền lực và dã tâm lớn nhất nhà Thanh.
  6. Long Dụ Thái hậu của nhà Thanh, vợ vua Quang Tự - thời Thanh Mạt Đế - Hoàng thái hậu cuối cùng của Trung Quốc.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]