Công tước

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Tào Tháo từng có tước "Ngụy công"
Thứ hạng Hiệp sĩ, Quý tộc và Hoàng tộc
Mũ miện của Bá tước
Hoàng đế & Hoàng hậu
Nữ hoàng & Hoàng tế
Thái thái hoàng thái hậu
Thái hoàng thái hậu
Hoàng thái hậu
Quốc vương & Vương hậu hay Vương phi
Nữ Vương & Vương quân
Đại Vương thái hậu
Vương thái hậu
Đại Vương Đại phi
Vương Đại phi
Phó vương & Nữ phó vương
Đại công tước & Nữ đại công tước
Công tước & Nữ công tước
Hoàng tử & Công nương
Công chúa & Phò mã
Hầu tước & Nữ hầu tước
Bá tước & Nữ bá tước
Tử tước & Nữ tử tước
Nam tước & Nữ nam tước
Tòng nam tước & Tòng nam tước phu nhân
Hiệp sĩ & Nữ tước sĩ

Công tước (tiếng Trung: 公爵; bính âm: Gōngjué tiếng Anh: Duke) là 1 tước hiệu xếp sau Hoàng đế, Quốc vương, Phó vương, Đại Công tướcVương công trong hệ thống tước hiệu quý tộc châu Âu và châu Á. Vợ của công tước được gọi là công phi, công nương.

Nguồn gốc[sửa | sửa mã nguồn]

Tại Trung Quốc, trước thời nhà Tần đã có quân chủ được phong "công tước". Vào thời phong kiến cổ đại Trung Quốc, tước "công" đứng đầu trong ngũ đẳng là công, hầu, , tử, nam. Vào thời Tây Chu có một số công quốc như Tống, Quắc, ChâuNgu. Thời nhà Tầnnhà Hán theo chế độ nhị thập đẳng tước, song trong đó không có tước công, đến cuối thời nhà Hán mới có Ngụy công Tào Tháo. Nhà Đường có các tước "quốc công", "quận công", "huyện công". Thời nhà Tống, nhà Minh có tước "quốc công", nhà Thanh cũng có tước công.

Trong tiếng Latinh, tước hiệu Công tước được viết là: dux có nghĩa là lãnh đạo, là một thuật ngữ được sử dụng dưới thời cộng hòa La Mã để đề cập đến một chỉ huy quân sự mà không có một thứ hạng chính thức (đặc biệt là một trong những nguồn gốc của Đức hoặc Celtic), và sau này nó được hiểu là người đứng đầu chỉ huy về quân sự của một tỉnh.

Trong thời Trung cổ, tước hiệu này được sử dụng đầu tiên dưới các triều đại quân chủ của Đức. Công tước là những người đứng đầu một tỉnh hay các thành phố, và sau này dưới thời quân chủ phong kiến thì đây là tước hiệu được phong cho những nhà quý tộc thân cận của vua.

Trong thế kỷ 19, nhiều vùng đất nhỏ trong lãnh thổ nước Đức và Ý được cai trị bởi những Công tước hoặc Đại công tước. Ngày nay, ngoại lệ có công quốc Luxembourg được cai trị bởi một công tước. Công tước là tước hiệu thế tập cao nhất trong các vương triềuBồ Đào Nha, Scandinavia, Tây Ban NhaVương quốc Anh (không vương miệng hoàng đế).

Nghĩa rắc rối của từ công tước trong tiếng Việt[sửa | sửa mã nguồn]

Rắc rối nảy sinh khi từ Công tước thường được dùng để dịch 1 trong 2 từ tiếng Anh: 1) duke; 2) prince. Trong trường hợp thứ 2, để tránh nhầm lẫn với Duke, người ta có thể thay bằng các từ khác như quận công/vương, thân vương. Tuy nhiên, trong trường hợp prince là người đứng đầu (vua) một công quốc (principality) thì vẫn phải dùng Công tước cho nhất quán với tên nước.

Hiện nay ở châu Âu còn tồn tại 3 công quốc (principality) là Andorra, Liechtenstein và Monaco. Nguyên thủ (vua) các công quốc này đều có tước hiệu Prince và đương nhiên được gọi là Công tước. Theo quy định, cùng cai quản Andorra là Tổng thống Pháp và giám mục xứ Urgel, và hai người này cùng mang tước hiệu Đồng Công tước Andorra (Co-Prince of Andorra; coprince d’Andorre).

Chi tiết về tước hiệu[sửa | sửa mã nguồn]

Vương miện của Công tước ở Anh

Ở Anh, tước Công tước (theo nghĩa Duke) thường được trao cho các hoàng tử đã cưới vợ, nhưng không phải hoàng tử nào cũng vậy. Vợ của các Công tước sẽ được trao danh hiệu "Nữ Công tước" hay còn được gọi là "Công tước phu nhân". Công tước xứ Cornwall (Duke of Cornwall) là chức tước luôn được ban cho người con trai lớn tuổi nhất và công tước xứ Rothesay (Duke of Rothesay) cho thái tử nối ngôi. Hiện tại thái tử Charles vừa là Thân vương xứ Wales, vừa là Công tước xứ Rothesay.

Vương miện của Công tước ở Tây Ban Nha

Ở Tây Ban Nha, con gái của các Công tước được gọi là "Infantes" chứ không phải là "Princess"

Các Công tước nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]

Ở Anh[sửa | sửa mã nguồn]

Hoàng tử William, Công tước Cambridge

Ở Tây Ban Nha[sửa | sửa mã nguồn]

Ở Thụy Điển[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]