Monaco

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Principatu de Múnegu
Principauté de Monaco
Thân vương quốc Monaco
Flag of Monaco.svg Coat of arms of Monaco.svg
Quốc kỳ Huy hiệu
Vị trí của Monaco
Khẩu hiệu
"Deo Juvante"  (Latinh)
"Với sự giúp đữ của Chúa"
Quốc ca

Hymne Monégasque
Hành chính
Chính phủ Quân chủ lập hiến
Thân vương quốc
Ông hoàng Albert II
Bộ trưởng Quốc gia Michel Roger
Chủ tịch Hội đồng Quốc gia Stéphane Valeri
Ngôn ngữ chính thức Tiếng Pháp[1] là ngôn ngữ chính thức duy nhất.
Thủ đô Monaco1[2]
43°43′B, 7°25′Đ
Địa lý
Diện tích 1,98 km² (hạng 234)
Diện tích nước 0,0[3] %
Múi giờ UTC+1; mùa hè: UTC+2
Lịch sử
1297 Nhà Grimaldi
1911 Hiến pháp
Dân cư
Dân số ước lượng (2010) 35.586 người (hạng 211)
Dân số (2008) 35.352 người
Mật độ 15.142 người/km² (hạng 1)
Kinh tế
GDP (danh nghĩa) (2010) Tổng số: 6,972 tỉ Đô la Mỹ
Đơn vị tiền tệ Euro (EUR)
Thông tin khác
Tên miền Internet .mc

Monaco, tên chính thức là Thân vương quốc Monaco (dịch danh tiếng Việt chính thức là Công quốc Monaco, tiếng Pháp: Principauté de Monaco; Monégasque: Principatu de Múnegu; tiếng Ý: Principato di Monaco; tiếng Occitan: Principat de Mónegue), là một quốc gia-thành phố có chủ quyền tại châu Âu. Monaco có ba mặt tiếp giáp với nước Pháp và mặt còn lại giáp với Địa Trung Hải và trung tâm của công quốc cách nước Ý khoảng 16 km (9,9 dặm). Diện tích của Monaco là 1,98 km² (0,76 mi²) và dân số năm 2011 là 35.986 người. Monaco là nước có GDP trên danh nghĩa cao nhất thế giới bình quân đầu người là 215.163 Đô la Mỹ và là quốc gia có mật độ dân cư cao nhất trên thế giới. Monaco cũng có tuổi thọ cao nhất thế giới với con số 90, và là nước có tỷ lệ thất nghiệp thấp nhất. Sau những lần lấn biển gần đây, tổng diện tích của Monaco là 2,05 km² (0,79 mi²).

Địa lí[sửa | sửa mã nguồn]

Monaco là một đất nước ở khu vực Tây Âu, nằm ở một eo biển nhỏ phía nam nước Pháp nằm, bên bờ biển Côte d'Azur. Lãnh thổ Monaco trải dài trên 3 km, bề rộng không vượt quá từ 200 m đến 300 m, gồm bốn khu đô thị: Monaco-Ville, Monte-Carlo, Condamine, Fontvieille.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Monaco là nơi định cư của người Phoenicia từ thời Cổ đại. Năm 1215, người Genova đến xây dựng một lâu đài kiên cố trên khu đất thuộc Monaco hiện nay. Quyền kiểm soát lãnh thổ này lại chuyển sang cho dòng họ Grimaldi năm 1297.

Monaco là xứ bảo hộ của Tây Ban Nha (1524-1641) rồi đến Pháp (1641-1793) và bị sáp nhập vào Pháp từ năm 1793 đến năm 1814, đến năm 1861 Monaco mới được độc lập khỏi Pháp. Từ năm 1865, liên minh thuế quan đã nối kết Monaco với Pháp và hiệp định cơ bản năm 1918 thừa nhận quyền đại diện ngoại giao của thân vương quốc. Monaco gia nhập Liên Hiệp Quốc năm 1993, và vẫn duy trì hiệp định chung về thuế quan với Pháp.

Hiến pháp năm 1911 quy định Monaco là một nước quân chủ lập hiến, hoàng tửquốc trưởng. Ban lãnh đạo gồm một thủ hiến và 4 quan chức trong hội đồng Chính phủ. Thủ hiến là một công dân Pháp do Hoàng tử chọn từ những người do Pháp giới thiệu.

Thỏa ước Versailles năm 1918 cho phép Pháp có quyền "giúp bảo vệ hạn chế".

Hoàng tử cũng chia sẻ quyền lực với Hội đồng quốc gia (Quốc hội) gồm 24 thành viên làm việc theo nhiệm kỳ 5 năm

+ Các ông hoàng Monaco:

  1. Francois - Rainier I: 1297 - 1301; Phụ thuộc vào Cộng hòa Genoise - Ghibelline từ 1301 - 1331
  2. Charles I - Rainier II: 1331 - 1357, riêng Rainier II lên đồng cai trị với cha cho tới khi cha mất (1352 - 1357)
  3. Louis - Jean I: 1395
  4. Louis I: 1397 - 1402
  5. Jean I - Ambroise - Catalan: 1419 - 1454, riêng Ambroise cai trị đến 1427 thì thoái vị, Catalan cai trị trong vai tháng của năm 1427 thì mất sớm.
  6. Claudine: 1457 - 1458
  7. Lamberto: 1458 – 1494
  8. Jean II: 1494 – 1505
  9. Lucien: 1505 – 1523
  10. Honoré I: 1523 – 1581
  11. Charles II: 1581 – 1589
  12. Hercule: 1589 – 1604
  13. Honoré II: 1604 - 1662
  14. Louis I: 1662 – 1701, hoàng tử Monaco
  15. Antonio I: 1701 – 1731
  16. Louise Hippolyte: 1731
  17. Jacques I: 1731 – 1751
  18. Honoré III: 1751 – 1795

=> Thuộc Pháp (1793 - 1814):

  1. Joseph Barriera
  2. Armand Louis de Gontaut
  3. Henri Grégoire
  4. Grégoire Marie Jagot: 1793 - 1814; Napoleon I
  1. Honoré IV: 1814 – 1819
  2. Honoré V: 1819 – 1841
  3. Florestan I: 1841 – 1856
  4. Charles III: 1856 – 1889
  5. Albert I: 1889 – 1922
  6. Louis II: 1922– 1949
  7. Rainier III: 1949 – 2005
  8. Albert II: 2005 - nay
  9. Jacques II: (sẽ kế vị)

Chính trị[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày 17 tháng 12 năm 1962, Hiến pháp Monaco được ban hành, quy định quyền lập pháp thuộc về Hoàng thân và Hội đồng quốc gia (bao gồm 24 thành viên được bầu cử trực tiếp, nhiệm kỳ 5 năm). Quyền hành pháp được Hoàng thân giao cho Thủ tướng và 5 Cố vấn Chính phủ (Bộ trưởng). Quyền tư pháp hoàn toàn độc lập với Chính phủ, thuộc về các toà án. Nguyên thủ quốc gia là Hoàng thân Albert II (kế vị năm 2005). Thủ tướng là Jean Paul Proust. Cố vấn Chính phủ về Quan hệ đối ngoại và các vấn đề Kinh tế và Tài chính quốc tế là Frank Biancheri.

Monaco có 8 Đại sứ quán bổ nhiệm tại 17 quốc gia (tính đến ngày 1 tháng 5 năm 2008), chủ yếu tại Tây Âu, MỹToà thánh Vatican. Monaco có 2 Đại sứ không thường trực, được bổ nhiệm tại Úc, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật BảnBồ Đào Nha. Ngoài ra, có 4 Phái đoàn thường trực bên cạnh các tổ chức quốc tế: tại New York bên cạnh Liên Hợp Quốc, tại Genève bên cạnh các tổ chức chuyên trách của Liên Hợp Quốc và các tổ chức quốc tế có trụ sở tại Thụy Sỹ, tại Strasbourg bên cạnh Hội đồng Châu Âu và tại Bỉ bên cạnh Liên minh châu Âu. Monaco có 113 Lãnh sự quán hoạt động tại 62 quốc gia, hai Tổng Lãnh sự quán tại LondonNew York.

2 Đại sứ quán thường trú tại Monaco là Sứ Quán Pháp và Sứ Quán Italia. 42 quốc gia bổ nhiệm Đại sứ kiêm nhiệm Monaco từ Paris, Madrid hoặc Bruxelles. Ngoài ra có 74 lãnh sự quán được bổ nhiệm tại Monaco.

Kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]

Cảng Fontvieille.

Kinh tế Monaco chủ yếu dựa vào du lịch. Dịch vụ ngân hàng và các sòng bạc được thành lập từ năm 1862. Chính sách thuế quan ưu đãi thu hút các công ty nước ngoài. Các ngành công nghiệp gồm có: chế tạo mĩ phẩm, hóa chất, điện tử, đóng tàu, xây dựng... Monaco hoàn toàn hợp nhất thuế quan với Pháp để thu và giảm thuế mậu dịch, đồng thời tham gia vào hệ thống thị trường EU qua liên minh thuế quan với Pháp.

Dịch vụ du lịch và thu thuế từ các sòng bạc là nguồn thu nhập chủ yếu của Monaco (25% PIB). Ngành ngân hàng-tài chính phát triển mạnh và đều. Ngành công nghiệp tập trung chủ yếu vào công nghiệp nhẹ, không huỷ hoại môi trường và có hàm lượng giá trị gia tăng cao chiếm 8% nguồn thu nhập ngân sách.

Tuy chưa là thành viên chính thức của EU nhưng Monaco có quan hệ mật thiết với tổ chức này thông qua Hiệp định chung về thuế quan với Pháp. Đồng tiền của Monaco cũng là đồng euro.

Dân tộc[sửa | sửa mã nguồn]

Dân cư Monaco có điều khác thường là người Monegasque bản địa hiện chỉ chiếm thiểu số trên đất nước của mình. Phần lớn cư dân là người Pháp (28%), sau đó là người Monegasque (21.6%), người Ý (19%), người Anglo-Saxon (7,5% Anh & 1% Hoa Kỳ), người Đức, người Thụy Sỹngười Bỉ mỗi dân tộc chiếm khoảng từ 2,5 đến 3%; 15% dân cư tự nhận là thuộc các dân tộc "khác".[4]

Ngôn ngữ[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Ngôn ngữ tại Monaco

Ngôn ngữ chính thức của Monaco là tiếng Pháp. Ngôn ngữ quốc gia theo truyền thống là Monégasque, nhưng hiện chỉ được một thiểu số nhỏ dân cư sử dụng. Ngôn ngữ này tương tự như Tiếng Ligurian được sử dụng tại Genoa. Ở khu vực cũ của Monaco, các bảng hiệu trên đường phố được thể hiện bằng cả tiếng Pháp và Monégasque. Tiếng Ý cũng được một phần khá lớn cư dân Monaco sử dụng, đa số họ những người nhập cư từ Ý. Tiếng Anh được cư dân người Anh và Mỹ sử dụng.

Tôn giáo[sửa | sửa mã nguồn]

Công giáo[sửa | sửa mã nguồn]

Điều 9 của Hiến pháp Monaco công nhận Công giáo La Mã là giáo hội chính thức của Monaco, và là tôn giáo chiếm đa số với 83,2% dân số. Tự do tôn giáo cũng được hiến pháp bảo đảm. Giáo hội Công giáo Monaco là một phần của Giáo hội Công giáo Rôma, dưới sự lãnh đạo tinh thần của Giáo hoànggiáo triều Rôma. Tổng Giáo Phận Monaco là một phần của Giáo hội Công giáo địa phương Pháp. Đất nước này tạo thành một tổng giáo phận duy nhất.

Anh giáo[sửa | sửa mã nguồn]

Có một nhà thờ Anh giáo (Giáo hội của Thánh Phaolô), nằm tại Avenue de Grande Bretagne ở Monte Carlo. Có 135 cư dân theo Anh giáo trong thân vương quốc, tuy nhiên nhà thờ này cũng đang phục vụ một số lượng lớn đáng kể tín hữu Anh giáo tạm thời trong nước, chủ yếu là khách du lịch. Nhà thờ Anh giáo Monaco là một phần của giáo phận Anh giáochâu Âu.

Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Các phường của Monaco
Một góc Monaco

Monaco là quốc gia có diện tích nhỏ thứ hai trên thế giới chỉ sau Vatican. Monaco cũng là nền quân chủ nhỏ thứ hai trên thế giới và là nước có mật độ dân số cao nhất trên thế giới. Quốc gia này chỉ bao gồm một khu tự quản (commune, xã). Không có ranh giới địa lý giữa đất nước và thành phố Monaco mặc dù trách nhiệm của chính quyền cấp trung ương và cấp thành phố là khác nhau. Theo Hiến pháp 1911, thân vương quốc được chia thành 3 khu tự quản:

  • Monaco (Monaco-Ville), phần thành phố cũ trên một mũi đất đá thẳng ra Địa Trung Hải, hoặc được gọi đơn giản là Le Rocher (khối đá), nơi mà cung điện tọa lạc;propose
  • Monte Carlo, khu vực nhà ở của cư dân và các khu nghỉ dưỡng và Sòng bạc Monte Carlo ở phía đông và đông bắc;
  • La Condamine, phần đông bắc bao gồm khu vực cảng Hercule.

Các khu tự quản được sáp nhập thành một vào năm 1917, sau khi người dân cao buộc chính quyền áp dụng phương thức "chia để trị" và được thay thế bằng "phường". Hiện Monaco được chia thành 10 phường cộng thêm Le Portier, là phường đang được đề nghị thành lập:

Số Phường Diện tích
(km²)
Dân số
(Thông kê
năm 2008)
Mật độ
km2
Khối phố
(îlots)
Điểm nhấn
Nguyên thuộc khu tự quản Monaco
05 Monaco-Ville 0,19 1.034 5597 19 Thành phố cũ và cung điện
Nguyên thuộc khu tự quản Monte Carlo
01 Monte Carlo/Spélugues (Bd. Des Moulins-Av. de la Madone) 0,30 3.834 10779 20 Sòng bạc và các khu nghỉ dưỡng
02 La Rousse/Saint Roman (Annonciade-Château Périgord) 0,13 3.223 30633 15 Le Ténao
03 Larvotto/Bas Moulins (Larvotto-Bd Psse Grace) 0,34 5.443 16570 15 khu vực bờ biển phía đông
10 Saint Michel (Psse Charlotte-Park Palace) 0,14 3.907 26768 24 khu trung tâm dân cư
Nguyên thuộc khu tự quản La Condamine
04 La Condamine 0,27 3.947 16213 27 khu vực cảng ở phía tây bắc
07 La Colle (Plati-Pasteur-Bd Charles III) 0,11 2.829 15005 15 trên biên giới phía tây với Cap d'Ail, Pháp
08 Les Révoires (Hector Otto-Honoré Labande) 0,08 2.545 33203 11 bao gồm Jardin Exotique de Monaco
09 Moneghetti/ Bd de Belgique (Bd Rainier III-Bd de Belgique) 0,10 3.003 28051 18  
Vùng đất mới nhờ lấn biển
06 Fontvieille 0,35 3.901 10156 9 Bắt đầu từ năm 1971
11 Le Portier 0,12(1) - - Ông hoàng Albert II đề nghị thành lập năm 2009
  Monaco 2,05 35.352 16217 173  
(1) Diện tích chưa được tính tổng, chỉ là kế hoạch.

Chú ý: Để phục vụ cho mục đích thống kê, các phường của Monaco được chia tiếp thành 173 khối phố (îlots).

Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]

Các trường tiểu học và trung học[sửa | sửa mã nguồn]

Monaco có 10 trường công đang hoạt động, bao gồm: 7 nhà trẻtiểu học, với các trường trung học: Collège Charles III, Lycée Albert 1er (đào tạo về công nghệ), Lycée technique et hôtelier de Monte-Carlo (đào tạo nghề khách sạn). Ngoài ra còn có 2 trường tư, bao gồm cả viện François d'Assise Nicolas Barré và Ecole des Soeurs Dominicaines. Trường tư còn lại là Trường quốc tế Monaco (International School of Monaco).

Các trường cao đẳng và đại học[sửa | sửa mã nguồn]

Có một trường đại học nằm ở Monaco, cụ thể là Đại học Quốc tế Monaco (IUM), một trường dạy bằng tiếng Anh chuyên về đào tạo kinh doanh, được điều hành bởi Viện des Hautes Etudes et économiques Commerciales (INSEEC).

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]