Thủ đô

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Thủ đô là trung tâm hành chính của một quốc gia. Thủ đô thường là nơi đặt phần lớn hoặc tất cả các cơ quan quyền lực chính của một quốc gia như: các cơ quan hành pháp, lập pháp, cơ quan tư pháp tối cao, ngân hàng trung ương. Trung tâm hành chính của một đơn vị nhỏ hơn quốc gia, ví dụ như một tỉnh hay một tiểu bang, được gọi là thủ phủ.

Ngày xưa, trung tâm kinh tế lớn của một quốc gia hoặc khu vực thường cũng trở thành trung tâm chính trị, và trở thành thủ đô thông qua sự chinh phục hoặc hợp nhất. Đây là trường hợp của London và Moskva. Một cách tự nhiên, thủ đô sẽ thu hút những người ham thích chính trị và những người mà tài năng của họ rất cần thiết để quản lý hiệu quả chính quyền như luật sư, nhà báo, và những nhà nghiên cứu chính sách công cộng.

Thủ đô đôi khi được đặt ở nơi khác nhằm tránh sự phát triển quá lớn của một thành phố lớn hiện có. Brasília nằm bên trong Brasil vì thủ đô cũ, Rio de Janeiro, nằm ở phía đông nam, bị xem là quá đông người.

Không nhất thiết các sức mạnh chính trị và kinh tế hay văn hóa phải tụ về một nơi. Các thủ đô truyền thống có thể bị mờ nhạt về mặt kinh tế so với các tỉnh khác, như Nam Kinh so với Thượng Hải. Sự sụp đổ của một vương triều hoặc một nền văn hóa cũng có thể có nghĩa là sự diệt vong của thành phố thủ đô của nó, như đã xảy ra với Babylon và Cahokia. Nhiều thành phố thủ đô hiện nay, như New Delhi, Abuja, Brasília, Canberra, Islamabad, Ottawa và Washington, D.C. là những thành phố được quy hoạch, cố tình đặt xa những trung tâm dân số vì nhiều lý do khác nhau, và cũng được phát triển nhanh chóng thành trung tâm kinh tế hoặc thương mại mới.

[sửa] Các thành phố thủ đô không chính thống

Xem thêm: Danh sách các quốc gia có nhiều thủ đô

Có một số trường hợp trong đó quốc gia có nhiều thủ đô, và cũng có một số quốc gia không có thủ đô. Một số trường hợp khác, thủ đô chính thức không phải là thủ đô thực tế vì các lý do thực dụng. Có nghĩa là, thành phố được biết đến như thủ đô lại không đặt cơ quan chính quyền tại đó. Sau đây là danh sách một số từ các quốc gia độc lập.

• Benin: Porto-Novo là thủ đô chính thức, nhưng Cotonou là nơi đặt bộ máy chính quyền.
• Bolivia: Sucre vẫn là thủ đô trong hiến pháp, nhưng phần lớn chính quyền quốc gia từ lâu đã từ bỏ khu vực này để đến La Paz.
• Chile: Santiago là thủ đô mặc dù Quốc hội Chile đặt tại Valparaíso.
• Côte d'Ivoire: Yamoussoukro được chỉ định làm thủ đô quốc gia vào năm 1983, nhưng phần lớn văn phòng chính phủ và đại sứ quán vẫn đặt tại Abidjan.
• Cộng hòa Séc: Praha là thủ đô hợp hiến duy nhất. Tuy nhiên, Brno là nơi đặt cả ba tòa án cao nhất đất nước, khiến nó trở thành thủ đô pháp luật của Séc trên thực tế.
• Pháp: Hiến pháp của Pháp không công nhận bất kỳ thủ đô nào tại Pháp. Paris là thủ đô trên thực tế của Pháp (nơi đặt Phủ tổng thống, Chính phủ, Quốc hội và Thượng viện), nhưng nghị viện vẫn tổ chức hội nghị hỗn hợp tại Versailles.
• Đức: Thủ đô chính thức Berlin là nơi đặt nghị viện chính phủ. Tuy nhiên, nhiều bộ vẫn đặt tại thủ đô Bonn của Tây Đức cũ, giờ có tên là Thành phố Liên bang. Khối luật pháp được chia ra giữa Karlsruhe và Leipzig.
• Malaysia: Kuala Lumpur là thủ đô hợp hiến nhưng trung tâm hành chính liên bang được di chuyển sang 30 km về phía nam tại Putrajaya vào cuối thập niên 1990. Nghị viện vẫn đặt tại Kuala Lumpur.
• Myanmar: Naypyidaw được chỉ định làm thủ đô quốc gia vào năm 2005, cùng năm mà nó thành lập, nhưng đa số văn phòng chính phủ và đại sứ quán vẫn đặt ở Rangoon.
• Nauru: Nauru, một quốc gia tí hon với diện tích chỉ có 21 km vuông, không có thủ đô tách rời, và do đó chỉ có quận thủ đô mà thôi.
• Hà Lan: Amsterdam là thủ đô quốc gia trong hiến pháp mặc dù chính phủ, nghị viện, tòa án tối cao và lâu đài của nữ hoàng đều đặt tại Den Haag.
• Sri Lanka: Sri Jayawardenapura Kotte là thủ đô chính thức và là nơi đặt nghị viện, trong khi thủ đô cũ, Colombo, hiện được chỉ định làm "thủ đô thương mại". Tuy nhiên, nhiều văn phòng chính phủ vẫn đặt tại Colombo. Cả hai thành phố đều thuộc Quận Colombo.
• Nam Phi: thủ đô hành chính là Pretoria, thủ đô lập pháp là Cape Town, và thủ đô luật pháp là Bloemfontein, hệ quả của một thỏa hiệp từ đó hình thành nên Liên minh Nam Phi năm 1910.
• Thụy Sỹ: Bern là Thành phố Liên bang của Thụy Sỹ và có chức năng như một thủ đô trên thực tế. Tuy nhiên, Tòa án Tối cao Thụy Sỹ đặt ở Lausanne.
• Tanzania: Dodoma được chỉ định làm thủ đô quốc gia vào năm 1973, nhưng phần lớn các văn phòng chính phủ và đại sứ quán vẫn nằm ở Dar es Salaam.
• Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ireland: London là thủ đô, nhưng vị trí của các tòa án khác nhau của hệ thống luật pháp thì không ràng buộc trực tiếp với các thành phố và thị trấn tương ứng, các tòa án ở cấp cao nhất và các văn phòng điều hành đơn giản là nằm ở khoảng cách thuận lợi so với cơ quan lập pháp và không phải tất cả đều nằm trong cùng khu vực chính quyền của địa phương.
• Monaco, Singapore và Vatican City là các thành bang, và do đó không có thủ đô riêng biệt so với toàn bộ đất nước.

[sửa] Các thực thể quốc tế

• Liên minh châu Âu: Brussels, Bỉ nói chung được xem như thủ đô của Liên minh châu Âu^[1] do đó là nơi đặt các cơ quan của Liên minh, Ủy ban châu Âu, Hội đồng châu Âu và Hội đồng Bộ trưởng (cũng là một nửa của nhánh lập pháp), cùng với phần lớn công việc của Nghị viện châu Âu (chính thức đặt và biểu quyết tại Strasbourg). EU không tuyên bố một "thủ đô" chính thức sử dụng thuật ngữ đó, mà việc đặt Brussels làm nơi đặt phần lớn các cơ quan chính trị được định nghĩa trong Hiệp ước Amsterdam; nó cũng đưa cơ quan pháp luật đến Luxembourg và Ngân hàng Trung ương đến Frankfurt. Cũng như vậy, có thể so sánh với bản chất thủ đô chia sẻ của Nam Phi. Tuy nhiên, tính áp dụng của thuật ngữ "thủ đô" đối với thực thể quốc tế còn là vấn đề gây tranh cãi, vì mặc nó đã có trên thực tế, thuật ngữ này đi kèm tốt nhất với các thực thể độc lập và nằm trong quốc gia do đó việc sử dụng nố mang nhiều đặc điểm ngoại giao.
• Liên Hiệp Quốc: New York là nơi họp chính của cơ quan cao nhất của LHQ, nhưng những phần quan trọng trong cấu trúc của nó đặt tại thành phố khác, như Genève và Den Haag.

[sửa] Tham khảo

1. ^ Demey, Thierry (2007). Brussels, capital of Europe, S. Strange (trans.), Brussels: Badeaux. ISBN 2-9600414-2-9.

Bài này còn sơ khai. Mời bạn góp sức viết thêm để bài được hoàn thiện hơn. Xem phần trợ giúp về cách sửa bài.