Hoàng phi
Hoàng phi (chữ Hán:皇妃), là vợ thứ của Hoàng đế trong triều đình, đứng sau Hoàng hậu về địa vị lẫn danh phận, tuy vậy đôi khi là chức vị cao nhất trong hậu cung của vua (Nhà Nguyễn ở Việt Nam). Hoàng phi có thể là người sinh ra Hoàng thái tử, một số hoàng phi được lên ngôi hoàng hậu sau khi hoàng hậu trước qua đời hoặc bị phế truất.
Mục lục |
Phân biệt với Vương phi [sửa]
Trường hợp các vương, chúa hay những người đứng đầu các nước chư hầu, vương quốc,... những nước không phải Đế quốc hay ít nhất các vị vua đó không có tự tôn làm Hoàng đế thì vợ chính của họ đều được gọi là Vương phi, hoặc cũng có thể là Vương hậu. Như trường hợp các nhà chúa Trịnh, chúa Nguyễn thì chính thất của họ đều là Vương phi.
Trường hợp các hoàng tử được phong làm Vương thì vợ chính của họ cũng gọi là Vương phi, ví dụ Lạng Sơn vương thì chính thất là Lạng Sơn vương phi.
Những Hoàng phi, Vương phi nổi tiếng trong lịch sử [sửa]
Việt Nam [sửa]
- Ỷ Lan, vợ của vua Lý Thánh Tông, mẹ của Lý Nhân Tông và Sùng Hiền hầu
- Hiền phi Lê Mỹ Nga, vợ vua Lý Anh Tông, mẹ của Lý Long Tường, tổ tiên họ Lý Hàn Quốc
- Thục phi Đỗ Thụy Châu, vợ vua Lý Anh Tông, mẹ của Lý Cao Tông
- Huy Tư hoàng phi Trần thị, con gái Trần Bình Trọng, vợ vua Trần Anh Tông, mẹ vua Trần Minh Tông. Sau truy phong là Chiêu Hiến Nhân Hiếu hoàng hậu của nhà Trần
- Anh Tư nguyên phi, vợ vua Trần Minh Tông, cô của Hồ Quý Ly, mẹ của vua Trần Hiến Tông và Trần Nghệ Tông. Sau truy phong làm Minh Từ Văn Triết hoàng hậu của nhà Trần
- Sung Viên Lê thị, em Anh Tư nguyên phi, mẹ của vua Trần Duệ Tông, tôn làm Đôn Từ Văn Triết hoàng hậu của nhà Trần
- Hiển Trinh thần phi, vợ Trần Hiến Tông
- Nguyễn Thị Bích Châu, Quý phi của vua Trần Duệ Tông. Sau khi chết truy phong làm Chế Thắng phu nhân
- Phạm Thị Ngọc Trần, vợ vua Lê Thái Tổ, mẹ vua Lê Thái Tông
- Nguyễn Thị Anh, vợ vua Lê Thái Tông, mẹ vua Lê Nhân Tông. Khi vào cung lập làm Thần phi, sau đó là hoàng hậu với hiệu Tuyên Từ Trung Văn .
- Ngô Thị Ngọc Dao, vợ vua Lê Thái Tông, mẹ vua Lê Thánh Tông
- Chiêu Nhân phi Nguyễn thị, vợ vua Lê Hiến Tông, mẹ Lê Uy Mục
- Mạc Thị Giai, hay được biết đến với tên Nguyễn Thị Giai, con gái Mạc Kính Điển, có dòng máu hoàng tộc họ Mạc, sau chúa cho cải họ thành họ Nguyễn, Hiếu Văn hoàng hậu của nhà Nguyễn, mẹ của chúa Thượng Nguyễn Phúc Lan và Ngọc Vạn, Ngọc Khoa
- Đoàn Thị Ngọc, Hiếu Chiêu hoàng hậu của nhà Nguyễn, vương phi của chúa Thượng Nguyễn Phúc Lan, mẹ của chúa Hiền Nguyễn Phúc Tần
- Lê Thị Ngọc Hoàng, vợ vua Lê Thần Tông, mẹ vua Lê Gia Tông
- Trịnh Thị Ngọc Tấn, vợ vua Lê Thần Tông, mẹ vua Lê Hy Tông
- Vương phi Trương Thị Thư (1699 - 1720), là người ở huyện Tống Sơn, Thanh Hoá. Bà là con của chưởng dinh Trương Phúc Phan, được phong Nhã cơ khi chúa Nguyễn Phúc Chú chưa lên ngôi. Khi con trai trưởng Nguyễn Phúc Khoát lên làm chúa, bà được tấn phong là Từ Ý Quang Thuận Thục Phi. Bà sinh được 2 con trai (con trai thứ là Nguyễn Phúc Du).Bà mất sớm khi mới 22 tuổi, táng trong lăng Vĩnh Phong, ở làng Long Hồ (Hương Trà, Thừa Thiên). Thời Gia Long, bà được truy phong là Hiếu Ninh Hoàng Hậu.
- Nguyễn Phúc Ngọc Cầu, Công nữ Đàng Trong con của Dận quốc công Nguyễn Phúc Điền. Sau làm vợ chúa Võ Nguyễn Phúc Khoát sinh ra Nguyễn Phúc Thuần. Đây là 1 trường hợp loạn luân đầy tai tiếng
- Trương Thị Dung, vợ của chúa Võ Nguyễn Phúc Khoát, mẹ Nguyễn Phúc Luân, thời chúa Nguyễn là Ôn Thành Trương Thái Phi, sau Gia Long tôn làm Hiếu Vũ Hoàng hậu
- Vương phi Nguyễn Thị Hoàn, vợ Nguyễn Phúc Luân, mẹ sinh của vua Gia Long. Sau được tôn hiệu Hiếu Khang hoàng hậu
- Vương phi Nguyễn thị, chị của Nguyễn Thị Hoàn, thời Gia Long phong làm Từ phi nên gọi là Nguyễn Từ phi, sau bệnh mà mất
- Đặng Thị Huệ, nguyên là Tuyên phi của Đàng Ngoài thời chúa Trịnh, vợ Trịnh Sâm, mẹ Trịnh Cán. Một người đẹp hiếm có lúc đó của phủ Chúa, được Trịnh Sâm vô cùng sủng ái. Sau gặp Nạn Kiêu Binh làm sụp đổ hoàn toàn hoàng triều nhà Hậu Lê, con bà chết, bà cũng ai oán mà tự ải
- Nguyễn Thị Huyền, vợ vua Lê Hiển Tông, mẹ Lê Ngọc Hân
- Nguyễn Thị Điều, vợ vua Lê Hiển Tông, mẹ Lê Ngọc Bình
- Nguyễn Thị Kim, vợ vua Lê Chiêu Thống
- Lê Ngọc Bình, hoàng hậu nhà Tây Sơn, sau đó làm Đức phi của nhà Nguyễn. Thường gọi là bà Tam cung
- Thuận Thiên Trần Thị Đang, vợ vua Gia Long, mẹ vua Minh Mạng
- Hồ Thị Hoa (1791-1807), vợ đầu của vua Minh Mạng, mẹ đẻ của vua Thiệu Trị. Khi sinh được vua vài ngày thì nhuốm bệnh mà mất, vua Minh Mạng rất thương, truy phong là Thuận Đức Thần Phi. Sau Thiệu Trị truy phong làm Tá Thiên Nhân hoàng hậu
- Ngô Thị Chính, con gái của Ngô Văn Sở, Hiền phi của nhà Nguyễn, hồng nhan tri kỷ của Minh Mạng, mẹ của Nguyễn Phúc Chính, Nguyễn Phúc Miên Hoành, Nguyễn Phúc Miên Áo, Nguyễn Phúc Miên Quân, Nguyễn Phúc Miên Uyển cùng 4 con gái là Ngọc Tông, Khuê Gia, Uyển Diễm và Thụy Thục. Bà được vua cho hai nén vàng để lúc chết không phải " Ra đi hai tay không", một điển tích về lòng yêu mến của vua đối với bà
- Thục tân Nguyễn Thị Bửu, vợ vua Minh Mạng, mẹ Tùng Thiện Vương và Tam Khanh (Nguyệt Đình, Mai Am, Huệ Phố)
- Hoàng Quý phi Phạm Thị Hằng, là vợ vua Thiệu Trị, mẹ vua Tự Đức, thường gọi là bà Từ Dũ. Được tôn làm Nghi Thiên Chương hoàng hậu của nhà Nguyễn
- Hoàng Quý phi Vũ Thị Duyên, con gái của Vũ Xuân Cẩn, vợ chính của vua Tự Đức, truy tôn làm Lệ Thiên Anh hoàng hậu của nhà Nguyễn
- Học phi Nguyễn Thị Hương, thứ phi của vua Tự Đức, nhận nhiệm vụ chăm sóc vua Kiến Phúc khi còn nhỏ
- Đinh Thị Hạnh, vợ vua Thiệu Trị, mẹ Nguyễn Phúc Hồng Bảo
- Hoàng Quý phi Mai Thị Vàng, vợ của vua Duy Tân
- Nguyễn Hữu Thị, con Vĩnh Lai Quận Công, Cơ Mật viện Đại thần Nguyễn Hữu Độ
- Dương Thị Thục, vợ vua Đồng Khánh, mẹ vua Khải Định
- Hoàng Quý phi Trương Như Thị Tịnh, con gái đại thần Trương Như Cương. Kết hôn với Khải Định trước khi ông lên ngôi. Nhà vua ăn chơi trác táng, liên tục xin tiền cha vợ khiến bà buồn tủi mà bỏ đi tu. Khi Khải Định lên ngôi, nhớ tình nghĩa xưa cũ mà trong suốt triều đại của mình, ông vẫn để dành ngôi vị Nhất Giai phi cho bà
- Ân phi Hồ Thị Chỉ, con gái đại thần Hồ Đắc Trung, một giai nhân tuyệt sắc thời bấy giờ, trước đó đã định ban hôn với vua Duy Tân nhưng không thành, bà lại về làm Hoàng phi của Khải Định. Sau khi Khải Định mất, vì thất bại trong việc giành ngôi Hoàng thái hậu cho mình dưới thời Bảo Đại mà bà trở nên điên loạn, và đã chết trong một tu viện nào đó
- Huệ phi Hoàng Thị Cúc, túc bà Từ Cung, mẹ đẻ của vua Bảo Đại
- Bùi Mộng Điệp, vợ vua Bảo Đại.
Triều Tiên-Hàn Quốc [sửa]
- Văn Định vương phi, vợ Triều Tiên Trung Tông, một Đại phi nhiếp chính có tài của nhà Triều Tiên
- Hy tần họ Trương, vợ của Triều Tiên Túc Tông, mẹ của vua Triều Tiên Cảnh Tông, một mỹ nhân bậc nhất trong lịch sử Triều Tiên
- Thục tần họ Thôi, vợ của Triều Tiên Túc Tông, mẹ của Triều Tiên Anh Tổ, không rõ tên
- Nhân Hiển vương phi, vợ Triều Tiên Túc Tông
- Minh Thành vương phi, vị Vương phi cuối cùng của lịch sử Triều Tiên