Đường Huyền Tông
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Đường Huyền Tông (chữ Hán: 唐玄宗) (8 tháng 9 năm 685 - 3 tháng 5 năm 762), thụy hiệu Đường Minh Hoàng (唐明皇), tên húy là Lý Long Cơ (李隆基), là vị hoàng đế thứ 6 của nhà Đường ở Trung Quốc, trị vì Trung Quốc từ năm 712 đến 756. Thời gian trị vì của ông dài nhất trong các vị hoàng đế nhà Đường, và ông được xem là mang đến cho nhà Đường đỉnh điểm về văn hóa và quyền lực. Thời kỳ trị vì cuối của ông đã bị ảnh hưởng của Dương Quý Phi, một trong những thiếp của ông, và cuối cùng đã bị chấm dứt bằng một binh biến lớn và khốc liệt.
Mục lục |
Lên ngôi [sửa]
Lý Long Cơ chào đời vào tháng 9 năm 685, là con của Đường Duệ Tông Lý Đán. Lúc này tuy đất nước vẫn phồn thịnh và giàu mạnh nhưng tình hình trong hậu cung lại vô cùng căng thẳng. Hoàng Hậu Võ Tắc Thiên liên tục nắm giữ triều chính, đồng thời bà ta còn lập 2 đứa con trai của mình làm vua bù nhìn là Đường Trung Tông Lý Hiển và Đường Duệ Tông Lý Đán. Hai vị vua này đều bị phế truất nhanh chóng. Triều đình dần dần lục đục để tranh giành ngôi báu. Năm 690, Võ Tắc Thiên ép Đường Duệ Tông nhường ngôi cho mình và dựng nên triều Võ Chu (690 - 705).
Lý Long Cơ được giáo dục tốt trong bối cảnh bi thảm nói trên là điều không hề dễ dàng. Năm 692, khi nhà Võ Chu đã được thiết lập thì triều đình đã tổ chức nghi thức cúng tế và Lý Long Cơ được đi theo. Có một tên Kim Ngô tướng quân là Võ Ý Tông thấy Hoàng tộc họ Lý đến dự thì lăng mạ và sỉ nhục họ. Ai cũng căm giận nhưng không dám phản kháng, riêng Lý Long Cơ đã nói lại:Triều đình nhà ta, việc gì đến ngươi?. Võ Tắc Thiên bắt đầu chú ý đến vị hoàng tử mới 7 tuổi này. Năm 693, Lý Long Cơ được phong làm Lâm Tri Vương.
Năm 705, Võ Tắc Thiên qua đời, theo di chiếu thì lập lại Đường Trung Tông Lý Hiển lên kế vị. Nhưng Vi Hoàng Hậu muốn trở thành Nữ Hoàng thứ hai như Võ Tắc Thiên trong lịch sử Trung Quốc nên bắt đầu thao túng triều đình. Năm 710, Lý Hiển bị Vi Hậu hạ độc. Bà ta lập Thái Tử Lý Trọng Mậu lên thay. Lý Long Cơ bất bình nên câu kết với Công Chúa Thái Bình để trừ khử Vi Hậu. Ngày 21 tháng 6 năm 710, Lý Long Cơ phát động binh biến tấn công Trường An, bắt được Vi Hậu và xử tử bà, tiêu diệt tập đoàn họ Vi, giáng Lý Trọng Mậu xuống làm Ôn Vương.
Lý Long Cơ cho đón cha mình là Lý Đán về khôi phục ngôi vị Hoàng Đế. Lý Đán phong Lý Long Cơ làm Thái Tử. Năm 712, Lý Đán nhường ngôi cho Lý Long Cơ và làm Thái Thượng Hoàng. Thái Bình Công Chúa không chịu, phát động binh biến làm phản. Lý Long Cơ đành tạm đổi niên niên hiệu là Tiên Thiên và đem quân diệt trừ Thái Bình Công Chúa. Năm 713 thì Lý Long Cơ dẹp được cuộc nổi loạn này và chính thức đổi niên hiệu là Khai Nguyên để thể hiện tinh thần quyết tâm để hoàn thành việc xây dựng đất nước và giữ vững sự nghiệp vĩ đại của nhà Đường.
Sau khi lên ngôi, Đường Huyền Tông dốc lòng trị nước, chủ trương trọng dụng người tài. Những Tể Tướng được Huyền Tông trọng dụng đều là những nhà chính trị nổi tiếng. Tể tướng đầu tiên được ông đề bạt là Diêu Sùng. Huyền Tông còn cho ngăn chặn những nạn tham ô, quan lại chuyên quyền, không quá sủng ái Phi Tần để tránh họ lộng quyền. Những người có tài thời Đường Huyền Tông là Hàn Hưu, Trương Cửu Linh, Trương Hạ Trinh,... đều hết lòng giúp vua trị nước, không bao giờ mưu phản nên được Huyền Tông tin tưởng hết lòng.
Huyền Tông còn chỉnh đốn bộ máy quan lại trong triều, ông cắt bớt những quan lại thừa, đuổi đi hết những quan lại vô dụng, nghiêm khắc trừng trị những quan lại chuyên quyền thời Võ Tắc Thiên. Ông còn cho đề bạt tất cả các quan lại có chức vị thấp nhưng luôn đi kiểm tra họ làm việc thế nào, ra sao và có thật sự xứng đáng hay không. Do thế quan lại vô dụng trong triều dưới thời Khai Nguyên thịnh thế đã bị loại ra hết, và triều đình của Đường Huyền Tông là một triều đình thân thiện, có nề nếp.
Đường Huyền Tông rất chú trọng về việc phát triển kinh tế xã hội. Để nông dân có đất để ăn ở, Huyền Tông đã thẳng tay trừng trị những bọn địa chủ, quý tộc tham lam dám chiếm đoạt ruộng đất của dân. Đồng thời từ năm 712 đến năm 715, Ông đã triển khai phong trào Kiểm điền quát hộ trong phạm vi cả nước. Huyền Tông bổ nhiệm Vũ Văn Dung làm quan khuyến nông khác và quan phụ tá phân công nhau đi đến khắp nơi trong nước để kiểm tra ruộng đất ở đó. Nếu bọn địa chủ có thừa đất thì phải ép chúng cắt một miếng đất cho dân nghèo. Còn những người tá túc trong nhà bọn cường hào thì phải đăng ký hộ tịch. Kết quả là phong trào nói trên đem lại nhiều lợi ích đáng kể, làm cho nhà nước tăng thêm 88 vạn hộ, còn nếu tính thêm tiền của những người tá túc thì nhiều không kể xiết. Để phát triển ngành sản xuất nông nghiệp, Huyền Tông cho xây dựng những công trình thủy lợi trong cả nước. Tổng số công trình thủy lợi mà Huyền Tông cho xây dựng đã vượt hơn cả hai thời Đường Cao tông Lý Trị và thời Võ Tắc Thiên, chiếm gần một nửa với cả công trình thủy lợi của nhà Đường.
Về quân đội, Huyền Tông tiến hành cải cách phủ binh chế. Năm 723, Ông thiết lập chế độ mướn quân. Chế độ này một mặt vừa có thể giải trừ được nổi khổ đi lính ở dân chúng ở các nơi, mặt khác lại có thể thu hút đội ngũ thất nghiệp, làm dịu mậu thuẫn xã hội. Huyền Tông còn giải quyết về vấn đế lương thực cho quân đội. Năm 717, quân Đường đã thu tới 13 châu đã rơi vào tay giặc suốt 17 năm. Huyền tông còn muốn mở rộng đất đai nên đã đem quân sang xâm chiếm bán đảo Triều Tiên, củng cố nền thống trị ở An Nam. Danh tiếng của nhà Đường ngày càng lừng lẫy, những nước Ả rập và La Mã cử ngay người sang để đi sứ, giao hảo và học hỏi Đại Đường. Đất nước ngày càng cường thịnh.
Trong thời gian Đường Huyền Tông chấp chính, nhà Đường đã bước vào thời thịnh trị kéo dài 40 năm từ thời Khai Nguyên đến Thiên Bảo. Nhưng thời kì sau do ông sống phóng túng và tính tình ngạo mạn, lại sủng ái Dương Quý Phi, dẫn đến loạn An Sử vào cuối năm Thiên Bảo, trở thành bước ngoặt đánh dấu thời kỳ chuyển từ thịnh sang suy của nhà Đường.
Sắc lập Dương Quý Phi [sửa]
Liên tục phải đau đầu về chính sự khiến Đường Huyền Tông rất khó để không sa vào hưởng lạc. Vào cuối năm 736, Võ Huệ Phi được Huyền Tông sủng ái đã qua đời, ông vô cùng đau buồn. Rất nhiều mỹ nữ rất xinh đẹp nhưng không ai lọt vào mắt ông. Có người tấu Vương Phi của Thọ Vương Lý Mạo (con trai thứ 18 của Đường Huyền Tông) là Dương Ngọc Hoàn là người đẹp tuyệt trần, da trắng như tuyết, lại thông minh và giỏi ca múa. Huyền Tông liền triệu Ngọc Hoàn vào cung và lập tức say đắm nàng. Ông ép Lý Mạo phải dâng Ngọc Hoàn cho mình và gả cho Lý Mạo một người con gái họ Vi để an ủi.
Năm 741, Huyền Tông đổi niên hiệu là Thiên Bảo. Từ khi có Dương Thái Chân, Đường Huyền Tông sủng ái nàng rất nhiều nên không còn chú ý đến chính sự đất nước . Năm 745, Dương Thái Chân được phong làm Quý Phi, nhưng hiện không có Hoàng Hậu nên thực chất nàng chính là Hoàng Hậu Đại Đường. Một người có chức cao trong triều đình thì cả họ được nhờ. Khi Dương Quý phi được sủng ái, anh trai bà là Dương Quốc Trung làm Tể Tướng, là kẻ bất tài nhưng được kiêm giữ hơn 40 chức. Dương Quý Phi lợi dụng sự sủng ái của Huyền Tông đã làm nên thanh thế cho họ Dương.
Từ khi Huyền Tông bỏ bê chính sự khiến chính trị đen tối, dân chúng lầm than, xã hội ngày càng gay gắt. Thậm chí Huyền Tông còn đề bạt quan lại mà không kiểm tra lại nên dẫn đến hậu quả bi thảm về sau. Trước đây Huyền Tông đề bạt An Lộc Sơn kiểm soát quân đội. Khi quân đội mình đang thống lĩnh đã rất đông và mạnh, An Lộc Sơn đã sớm có mưu đồ làm phản nên chuẩn bị chiếm đoạt thiên hạ.
Cuối đời [sửa]
Năm 755, An Lộc Sơn nổi dậy, đánh chiếm Trường An, đặt quốc hiệu là Yên. Đường Huyền Tông vô cùng sợ hãi, vội đem Quý Phi bỏ chạy. Khi chạy đến Mã Ngôi (756), tướng sĩ hộ tống vua không chịu đi, hô hoán đòi tiêu diệt dòng họ Dương. Ban đầu, Đường Huyền Tông kiên quyết từ chối. Tướng sĩ yêu cầu Hoàng Đế cho giết hết dòng họ Dương mới phò chịu tiếp tục hộ giá. Họ còn cho rằng Dương Quý Phi có thể sẽ là Võ Hậu thứ hai gây họa của nhà Đường. Huyền Tông không biết làm gì đành phải chấp nhận. Đầu tiên quân sĩ giết Dương Quốc Trung, sau ép Dương Quý Phi phải thắt cổ chết. Đường Huyền Tông không muốn nhìn cảnh ái phi của mình bị giết nên che mặt lại để khỏi phải nhìn thấy.
Sau hơn chục ngày bị bao vây ở Trường An, Thái Tử Lý Hanh xưng đế, tức Đường Túc Tông. Lý Hanh tập trung quân đội giao chiến và đánh bại được An Lộc Sơn. Năm 762, sau khi giành lại Trường An, Lý Hanh đã đón Huyền Tông về kinh đô và phong làm Thái Thượng Hoàng.
Năm 762, Huyền Tông vì quá nhớ Dương Quý Phi nên cơ thể suy nhược, lâm bệnh. Vào tháng 5, ông qua đời trong cảnh cô đơn lạnh lẽo ở cung Trường An.
Niên hiệu [sửa]
- Tiên Thiên (先天, Xiāntiān), 712-713
- Khai Nguyên (開元, Kāiyuán), 713-741
- Thiên Bảo (天寶, Tiānbǎo), 742-756
Hậu phi [sửa]
- Vương Hoàng Hậu (?-725): Hoàng Hậu đầu tiên của Đường Minh Hoàng, bị phế năm 724 và được phục vị sau khi qua đời.
- Võ Huệ Phi (699-737): sau khi qua đời được truy phong Trinh Thuận Hoàng Hậu.
- Dương Quý Tần (?-729): mẹ của Đường Túc Tông Lý Hanh, truy phong Nguyên Hiến Hoàng Hậu.
- Đổng Quý Phi.
- Dương Thục Phi.
- Võ Hiền Phi.
- Dương Quý Phi (719-756): tên thật là Dương Ngọc Hoàn, hiệu "Thái Chân", một trong Tứ đại mỹ nhân của lịch sử Trung Quốc với sắc đẹp khiến hoa thu mình lại vì hổ thẹn (tu hoa).
- Triệu Lệ Phi (692-726): mẹ của Phế Thái Tử Lý Anh.
- Lưu Hoa Phi.
- Tiền Đức Phi.
- Mai Phi (?-755): tên thật là Giang Thái Tần, nổi tiếng với điệu múa "Kinh hồng" và bài phú "Đông lâu".
- Hoàng Phủ Đức Nghi (694-735).
- Võ Hiền Nghi.
- Quách Thuận Nghi.
- Đổng Phương Nghi.
- Liễu Tiệp Dư.
- Cao Tiệp Dư.
- Chung Mỹ Nhân.
- Lư Mỹ Nhân.
- Vương Mỹ Nhân.
- Đỗ Mỹ Nhân.
- Lưu Tài Nhân.
- Diêm Tài Nhân.
- Trần Tài Nhân.
- Trịnh Tài Nhân.
- Cao Tài Nhân.
- Thường Tài Nhân.
- Tào Dã Na Cơ.
Ghi chú [sửa]
- ^ a b c Lên ngôi sau khi vua cha Đường Duệ Tông) nhận tước Thái Thượng Hoàng (太上皇). Trên thực tế, Duệ Tông chỉ trị vì cho đến cuộc chính biến ngày 29 tháng 7 năm 713, và Huyền Tông đã nhận đầy đủ quyền lực từ vua cha ngày 30 tháng 7.
- ^ a b c Sau loạn An Sử, con trai của Huyền Tông đã được quân đội tuyến bố là Hoàng Đế (Đường Túc Tông) vào ngày 12 tháng 8 năm 756, nhưng Huyền Tông và đoàn tùy tùng chạy đến Tứ Xuyên, chỉ nghe được tin này vào ngày 10 tháng 9 năm 756, ngày này đánh dấu sự chấm dứt của thời kỳ trị vì Huyền Tông trên thực tế
- ^ Đây là tên mà Đường Huyền Tông được gọi phổ biến nhất ở trong Trung Quốc
- ^ Lưu ý: Tất cả các ngày dương lịch trong bài này là ngày theo lịch Julius, không phải ngày theo lịch Gregory.
|
Đường Huyền Tông
Sinh: 8 tháng 9 năm 685 Mất: 3 tháng 5 năm 762 |
||
| Tước hiệu | ||
|---|---|---|
| Tiền vị: Đường Duệ Tông |
Hoàng đế nhà Đường 712-756 |
Kế vị Đường Túc Tông |
| Hoàng đế Trung Hoa (phần lớn các khu vực) 712-756 |
||
| Hoàng đế Trung Hoa (Trung/Bắc) 712-756 |
Kế vị An Lộc Sơn của Đại Yên |
|
|
|||||
