Tiếng Trung Quốc

Xin xem các mục từ khác có tên tương tự ở Tiếng Trung Quốc (định hướng).

Tiếng Hán (汉语) hay Tiếng Hoa (华语)
Nói tại	ngôn ngữ chính thức    từ 5.000.000 người nói trở lên    từ 1.000.000 người nói trở lên    từ 500.000 người nói trở lên    từ 100.000 người nói trở lên    ngôn ngữ thiểu số
Khu vực	Trung Quốc Malaysia Đài Loan Singapore Ma Cao Mông Cổ Hồng Kông
Tổng số người nói	Trung Quốc Malaysia Đài Loan Singapore Ma Cao Mông Cổ Hồng Kông
Hạng	1（ngôn ngữ tổng hợp)
Ngữ hệ	Hệ ngôn ngữ Hán-Tạng >Hệ ngữ Hán ->Tiếng Hán (汉语) hay Tiếng Hoa (华语)
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại	Trung Quốc Malaysia Đài Loan Singapore Liên Hiệp Quốc
Quy định bởi	Nhiều tổ chức Ủy ban phổ biến tiếng Quan Thoại Ủy ban phổ biến tiếng Quan Thoại Viện ngôn ngữ quốc gia Malaysia
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1	zh
ISO 639-2	chi (B)	zho (T)
ISO 639-3	tùy trường hợp: cdo — Tiếng Mân Đông cjy — Tiếng Tấn cmn — Quan Thoại cpx — Tiếng Phổ Hiền czh — Tiếng Huy czo — Tiếng Mân Trung gan — Tiếng Cám hak — Tiếng Khách Gia hsn — Tiếng Tương mnp — Tiếng Mân Bắc nan — Tiếng Mân Nam wuu — Tiếng Ngô yue — Tiếng Việt och — Tiếng Quảng Đông ltc — Tiếng Triều Châu lzh — Hán văn

Bài viết này có chứa các ký tự Trung Hoa. Nếu không được hỗ trợ hiển thị đúng, bạn có thể sẽ nhìn thấy các ký hiệu chấm hỏi, ô vuông, hoặc ký hiệu lạ khác thay vì các chữ Trung Quốc.

Tiếng Trung (tiếng Trung: 中文; bính âm: Zhōngwén; Hán-Việt: Trung văn), tiếng Hán (Trung văn giản thể: 汉语; phồn thể: 漢語; bính âm: Hànyǔ; Hán-Việt: Hán ngữ) hay tiếng Hoa (Trung văn giản thể: 华语; phồn thể: 華語; bính âm: Huáyǔ; Hán-Việt: Hoa ngữ) là một ngôn ngữ hay họ ngôn ngữ gồm các ngôn ngữ có ngữ điệu thuộc hệ ngôn ngữ Hán-Tạng. Mặc dù thường được coi là ngôn ngữ duy nhất với lý do văn hoá, trên thực tế mức độ đa dạng giữa các vùng khác nhau có thể sánh với sự đa dạng của các ngôn ngữ Rôman. Tuy vậy, tất cả mọi người nói các thứ tiếng Trung Quốc khác nhau đều dùng chung một dạng văn viết thống nhất có từ đầu thế kỷ 20 là bạch thoại (nghĩa là thứ tiếng bình dân dựa trên tiếng Quan Thoại) dùng gần như cùng một bộ chữ Trung Quốc.

Khoảng một phần năm dân số thế giới hiện nay dùng một trong những thứ Tiếng Trung Quốc làm tiếng mẹ đẻ, khiến nó trở thành thứ tiếng đứng đầu thế giới về phương diện này. Tiếng Trung Quốc nói ở thể Quan Thoại chuẩn là ngôn ngữ chính thức của Cộng hoà nhân dân Trung Hoa và Trung Hoa dân quốc tại Đài Loan, cũng như là một trong bốn ngôn ngữ chính thức của Singapore, và là một trong sáu ngôn ngữ làm việc chính thức của Liên Hiệp Quốc. Tiếng Trung Quốc nói ở thể Quảng Đông chuẩn thì là một trong những ngôn ngữ chính thức của Hồng Kông (cùng với tiếng Anh) và của Ma Cao (cùng với tiếng Bồ Đào Nha).

Thuật ngữ và khái niệm và người Trung Quốc sử dụng để phân biệt văn nói và văn viết không giống với phương Tây do những sự khác biệt về phát triển chính trị và xã hội ở Trung Quốc so với châu Âu. Mặc dù châu Âu phân chia thành nhiều nhà nước-quốc gia dựa trên khác biệt về ngôn ngữ sau khi Đế quốc La Mã sụp đổ, Trung Quốc vẫn giữ được thống nhất về văn hoá và chính trị vào cùng thời kỳ đó và duy trì được thứ ngôn ngữ viết chung trong suốt thời kỳ lịch sử của nó dù trên thực tế sự đa dạng trong ngôn ngữ nói của Trung Quốc có thể sánh như châu Âu. Do đó, người Trung Quốc phân biệt rõ giữa "văn viết" (tiếng Trung: 文; bính âm: wén; Hán-Việt: văn) và "văn nói" (Trung văn giản thể: 语; phồn thể: 語; bính âm: yǔ; Hán-Việt: ngữ). Như vậy, quan niệm về sự thống nhất và khác biệt giữa văn viết và các dạng văn nói ở phương Tây rõ rệt hơn là ở Trung Quốc.

Các dạng khác nhau

Bản đồ kết bên thể hiện những dạng khác nhau của tiếng Trung Quốc ("các ngôn ngữ" hoặc "nhóm phương ngữ").

Tên	Viết tắt	Pinyin	Romanji hóa	Giản thể	Phồn thể	Total Speakers
Quan Thoại Chú thích:Gồm Tiếng Phổ thông	Guan; 官	Guānhuà Běifānghuà	Pinyin: Guānhuà Pinyin: Běifānghuà	官话 北方话	官話 北方話	khoảng 1.365 triệu
Ngô Chú thích:Gồm Tiếng Thượng Hải	Wu; 吴/吳	Wúyǔ	Long-short: Ng Nyiu or Ghu Nyiu	吴语	吳語	khoảng 90 triệu
Quảng Đông Chú thích:Gồm Cantonese & Taishanese	Yue; 粤/粵	Yuèyǔ	Yale: Yuht Yúh Jyutping: Jyut6 Jyu5	粤语	粵語	khoảng 70 triệu
Mân Chú thích:Gồm Hokkien, Đài Loan & Teochew	Min; 闽/閩	Mǐnyǔ	POJ: Bân Gú; BUC: Mìng Ngṳ̄	闽语	閩語	khoảng 50 triệu
Xiang	Xiang; 湘	Xiāngyǔ	Romanji: Shiāen'ỳ	湘语	湘語	c. 36 million
Khách Gia	Kejia; 客家 Ke; 客	Kèjiāhuà Kèhuà	Hakka Pinyin: Hak-kâ-fa or Hak-kâ-va Hakka Pinyin: Hak-fa or Hak-va	客家话 客话	客家話 客話	khoảng 35 triệu
Cám	Gan; 贛	Gànyǔ	Romanization: Gon Ua	赣语	贛語	khoảng 31 triệu

Các phân loại tranh cãi:

Tên	Viết tắt	Pinyin	Romanji	Giản thể	Phồn thể	Total Speakers
Jin Notes: from Mandarin	Jin; 晋/晉	Jìnyǔ
晋语	晉語	45 triệu
Huệ Châu Chú thích: từ tiếng Ngô	Hui; 徽	Huīhuà Huīzhōuhuà
徽话 徽州话	徽話 徽州話	~3,2 triệu
Pinghua Chú thích: từ tiếng Quảng Đông	Ping; 平	Pínghuà Guǎngxī Pínghuà	None	平话 广西平话	平話 廣西平話	~5 triệu

Ảnh hưởng đối với các ngôn ngữ khác

Tại Trung Quốc, Quan thoại được sử dụng nhiều nhất. Ngoài ra, còn có tiếng Quảng Đông được sử dụng tại tỉnh Quảng Đông, đặc khu Hồng Kông, tiếng Ngô sử dụng tại tỉnh Chiết Giang, tiếng Mân tại tỉnh Phúc Kiến v.v., đây là những phương ngôn (tiếng địa phương).

Về mặt chữ viết thì chỉ có một loại chữ duy nhất đó là chữ Hán.

Về mặt phát âm những phương ngôn này có nhiều từ ngữ phát âm giống tiếng Quan Thoại hoàn toàn, một số chỉ đọc hơi giống và cũng có những từ phát âm khác xa Quan thoại. Các phương ngôn trên có cách phát âm đa dạng hơn Quan thoại do đó từ đồng âm trong những phương ngôn này cũng ít hơn.

Tiếng Việt có từ Hán-Việt, trong tiếng Triều Tiên thì có từ Hán Triều và tiếng Nhật có từ Hán Hòa. Tất cả những từ này đều có cách phát âm giống 50%-100% tiếng Quan Thoại hoặc các phương ngôn khác. Ví dụ từ "thủy" phát âm (nguyên âm) giống tiếng Quan Thoại, từ "trúc" lại phát âm (cả từ) giống tiếng Quảng Đông.

Xem thêm

• Chữ số Trung Quốc

Liên kết ngoài

• Hán Việt Tự Điển THIỀU CHỬU
• Từ Điển Hán Việt trên VDict
• Từ Điển Giản/Hán Việt

(chữ Hán giản thể: {{{1}}}, chính thể: {{{2}}}, latin hóa: {{{3}}})