Đế quốc

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Đế quốc thông thường là chỉ các quốc gia lớn mạnh, có tầm ảnh hưởng quốc tế sâu rộng, lãnh thổ rộng lớn, thống trị hoặc chi phối được nhiều dân tộc. Trong thực tế, từ "đế quốc" có nhiều cách hiểu khác nhau, không có định nghĩa khoa học mang tính chính xác tuyệt đối nào cho nó, sử dụng rất hỗn loạn[cần dẫn nguồn]. Từ "đế quốc" hay bị dịch sai, gọi lầm là "đế chế". Từ "đế chế" thực chất là chỉ chính thể quân chủ chuyên chế[cần dẫn nguồn].

Một số đế quốc suy tàn vào thời kỳ hùng mạnh, sở hữu lượng thuộc địa lớn như đế quốc Tây Ban Nha (thế kỷ 16) và đế quốc Anh (thế kỷ 19); một số đế quốc sụp đổ vào thời kỳ suy yếu như đế quốc La Mã Thần thánh (thế kỷ 8 - thế kỷ 19) ở thời kỳ Trung Cổcận đại. Trong những thế kỷ cuối cùng tồn tại, Đế quốc Đông La Mã, kế tục trực tiếp đế quốc La Mã, lại giống một thành bang hơn là một đế quốc.

Lịch sử của chủ nghĩa đế quốc[sửa | sửa mã nguồn]

Những đế quốc đầu tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Vào thế kỷ 24 trước Công nguyên, Đế quốc Akkad do vua Sargon Đại đế trị vì là một đế chế lớn đầu tiên trong lịch sử. Trong thế kỷ 15 trước Công nguyên, nước Ai Cập bước vào thời kỳ Tân Vương quốc Ai Cập, dưới sự thống trị của pharaon Thutmose III. Đế chế đầu tiên có uy lực sánh ngang với La Mã là Đế quốc Assyria (2000 - 612 TCN). Ngoài ra, gần Đế quốc Assyria, người Media cũng có một "đế quốc" và chính họ đã chinh phạt luôn cả kinh thành Assyria với sự hỗ trợ của Đế quốc Tân Babylon. Cận kề với Đế quốc Media có đế quốc Lydia,[1] với ông vua giàu có nổi tiếng Kroisos.[2] Nhưng rồi Media bị vua chư hầu xứ Ba Tư là Cyrus Đại Đế tiêu diệt[3], và lập nên Đế quốc Ba Tư của nhà Achaemenes (550-330 TCN). Dưới sự thống soái của vua Cyrus Đại Đế, quân Ba Tư chinh phạt được Lydia và Babylon.[4] Ba Tư là một Đế quốc vinh quang, rộng lớn và đa văn hóa, gồm thâu cả Lưỡng Hà, Ai Cập, một phần của xứ Hy Lạp, Thrace, phần còn lại là Trung Đông, nhiều khu vực tại Trung ÁPakistan, cho đến khi Đế quốc này bị Alexandros Đại Đế đánh sụp và thay thế bằng Đế quốc Macedonia, nhưng rồi Đế chế này cũng yểu mệnh như ông.

Một số đế quốc trong lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Cổ đại[sửa | sửa mã nguồn]

Đế quốc Achaemenid ở Ba Tư là đế quốc rộng lớn nhất thế giới vào thời kì cổ đại

Đế quốc Akkad, Ai Cập cổ đại, Đế quốc Tân Assyria, Đế quốc Hittite, Đế quốc Achaemenes (Ba Tư), Đế quốc Scythia, Đế quốc Macedonia (Đế quốc Ptolemaios; Đế quốc Seleukos), Đế quốc Maurya (Ấn Độ), Đế quốc Gupta (Ấn Độ), Đế quốc Tần (Trung Hoa), Đế quốc Hán (Trung Hoa), Đế quốc La Mã (Đế quốc Tây La Mã; Đế quốc Đông La Mã), Đế quốc Sassanid (Ba Tư) v.v...

Trung đại[sửa | sửa mã nguồn]

Đế quốc Đông La Mã, Đế quốc Rợ Hung, Đế quốc Ả Rập (Đế quốc Rashidun; Đế quốc Omeyyad; Đế quốc Abbas; Đế quốc Fatima; Đế quốc Almohad), Đế quốc Ghazni, Đế quốc Đại Seljuk, Đế quốc Khwarezm, Đế quốc Timur, Đế quốc Chola (Ấn Độ), Đế quốc Mông Cổ, Đế quốc Serbia, Đế quốc Bulgaria, Đế quốc Karoling, Đế quốc La Mã thần thánh, Đế quốc Angevin, Đế quốc Mali, Đế quốc Đường (Trung Hoa), Đế quốc Tống (Trung Hoa), Đế quốc Nguyên (Trung Hoa), Đế quốc Maya, Đế quốc Aztec, Đế quốc Inca,v.v.

Cận đại và hiện đại[sửa | sửa mã nguồn]

Đế quốc Maratha (Ấn Độ), Đế quốc Môgôn (Ấn Độ), Đế quốc Minh (Trung Hoa), Đế quốc Thanh (Trung Hoa), Đế quốc Đại Nam (Việt Nam), Đế quốc Ottoman, Đế quốc Safavid (Ba Tư), Đế quốc Zand (Ba Tư), Đế quốc Qajar (Ba Tư), Đế quốc Ethiopia, Đế quốc Bồ Đào Nha, Đế quốc Tây Ban Nha, Liên minh Iberia, Đế quốc Hà Lan, Đế quốc Anh, Đệ nhất đế chế (Pháp), Đế quốc thực dân Pháp, Đế quốc thực dân Ý, Đế quốc Đức, Đế quốc thực dân Đức, Đế quốc Nga, Đế quốc Thụy Điển, Đế quốc Áo-Hung, Đế quốc Brasil, Đế quốc Nhật Bản, Đế quốc Mỹ,v.v...

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Josef Wiesehöfer, Ancient Persia, trang 1
  2. ^ Herodotus, George Rawlinson, The Histories, trang 258
  3. ^ Josef Wiesehöfer, Ancient Persia, trang 42
  4. ^ Josef Wiesehöfer, Ancient Persia, trang 50

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]