Tấn Linh công

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Tấn Linh công
晉靈公
Vua chư hầu Trung Quốc (chi tiết...)
Vua nước Tấn
Trị vì 620 TCN607 TCN
Tiền nhiệm Tấn Tương công
Kế nhiệm Tấn Thành công
Thông tin chung
Cơ Di Cao
Thụy hiệu Tấn Linh công
chư hầu nước Tấn
Thân phụ Tấn Tương công
Mất 607 TCN
Trung Quốc

Tấn Linh công (chữ Hán: 晉靈公, cai trị: 620 TCN607 TCN[1]), tên thật là Cơ Di Cao (姬夷皋), là vị vua thứ 26 nước Tấn - một chư hầu của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Lên ngôi[sửa | sửa mã nguồn]

Tấn Linh công là con của Tấn Tương công – vua thứ 25 nước Tấn.

Năm 621 TCN, Tấn Tương công mất, Di Cao còn nhỏ. Tương công ủy thác Di Cao cho đại phu Triệu Thuẫn, dặn rằng:

Đứa con này nếu có tài thì ta được nhờ nó, nếu không có tài thì ta cần nhà ngươi

Do nước Tấn từng nghiêng ngả do loạn lạc sau thời Tấn Hiến công nên các đại phu muốn chọn lập người lớn tuổi để ổn định tình hình. Đại phu phụ chính Triệu Thuẫn bàn định lập em Tương công là công tử Ung lên làm vua, trong khi đó Giả Quý lại muốn lập em công tử Ung là công tử Nhạc.

Hai bên tranh luận không ai chịu ai. Triệu Thuẫn sai Sĩ Hội sang nước Tần đón công tử Ung, Giả Quý cũng sai người sang nước Tần đón công tử Nhạc.

Trong triều mâu thuẫn gay gắt. Giả Quý giết chết Dương Xử Phụ là người cùng phe Triệu Thuẫn. Triệu Thuẫn bèn đánh Giả Quý, Quý bỏ chạy sang nước Địch. Đúng lúc đó Tần Mục công cũng mất. Thế tử Oánh lên nối ngôi, tức là Tần Khang công. Tần Khang công điều quân hộ tống công tử Ung về nước Tấn.

Mẹ Di Cao là Mục Doanh bèn chạy vào triều khóc với Triệu Thuẫn, nhắc lại di huấn của Tương công, nhất định đòi lập Di Cao. Triệu Thuẫn và các quan đều ngại Mục Doanh[2], bèn đồng ý lập Di Cao. Triệu Thuẫn rước thế tử Di Cao lên ngôi, tức là Tấn Linh công.

Chiến tranh với Tần[sửa | sửa mã nguồn]

Triệu Thuẫn đưa Linh công lên ngôi và mang quân ra ngăn đường công tử Ung về nước. Quân Tần đến Lệnh Hồ, Triệu Thuẫn ra đón đánh bại quân Tần. Các tướng Tấn theo công tử Ung là Tiên Miệt và Sĩ Hội bỏ trốn sang nước Tần.

Cuối năm đó, Triệu Thuẫn thay mặt Linh công họp chư hầu Vệ, Trịnh, Tào, Hứa ở đất Hỗ cùng ăn thề.

Tấn và Tần lại phát sinh chiến tranh vì việc thừa kế. Năm 617 TCN, Tấn Linh công đánh Tần, chiếm đất Thiếu Lương, đồng thời quân Tần cũng đánh Tấn chiếm đất Hào.

Năm 615 TCN, Tần Khang công lại đánh Tấn, chiếm đất Ky Mã. Tấn Linh công bèn sai Triệu Thuẫn, Triệu Xuyên và Khước Khuyết đi đánh báo thù, thắng quân Tần một trận lớn ở Hà Khúc.

Triệu Thuẫn cùng các quan khanh nước Tấn lo lắng Sĩ Hội ở nước Tần sẽ giúp Tần hại Tấn, bèn sai Thọ Dư đi lôi kéo được Sĩ Hội trở về giúp nước Tấn.

Hưởng lạc và bị giết[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 613 TCN, Chu Khoảnh Vương qua đời. Các quan khanh nhà Chu tranh nhau quyền hành nên không ai đi báo tin cho chư hầu. Triệu Thuẫn nghe tin, bèn mang quân sang dẹp loạn nhà Chu và lập Chu Khuông Vương lên ngôi.

Tấn Linh công lớn lên chỉ ăn chơi, không lo việc triều chính, lại thích đánh thuế nặng để xây cất trang trí cung điện và giết người vô tội. Triệu Thuẫn và Sĩ Hội mấy lần can ngăn nhưng Linh công không nghe.

Linh công ghét nghe can gián, bèn sai tráng sĩ Sừ Nghê đi ám sát Triệu Thuẫn. Sừ Nghê đến nơi thấy Triệu Thuẫn chuẩn bị vào triều kiến Linh công vẫn giữ nghi thức kính cẩn. Sừ Nghê biết Triệu Thuẫn là người tốt bèn tự vẫn mà chết, không thi hành việc do Linh công giao.

Tấn Linh công thấy việc không thành, lại định giết Triệu Thuẫn lần nữa. Tháng 9 năm đó, Linh công sai võ sĩ mai phục trong triều và mời Triệu Thuẫn đến uống rượu. Người đầu bếp của Linh công là Đề Di Minh vốn từng được Triệu Thuẫn cứu giúp lúc khó khăn, nhưng Thuẫn lâu ngày không nhớ. Lúc đó Đề Di Minh sợ Triệu Thuẫn say không dậy nổi, bèn bước ra xin ngừng tiệc rượu theo đúng nghi lễ, vua chỉ chúc bầy tôi 3 chén. Triệu Thuẫn bèn trở dậy đi ra, nhưng giáp sĩ vẫn chưa xông vào. Tấn Linh công sốt ruột bèn sai con chó Ngao ra cắn Triệu Thuẫn. Đề Di Minh bèn cản đường đánh chết con chó.

Tấn Linh công hô giáp sĩ xông ra. Đề Di Minh một mình hộ vệ cho Triệu Thuẫn chạy, đánh cho các giáp sĩ không tiến lên được. Cuối cùng Triệu Thuẫn chạy thoát, trốn khỏi nước Tấn để tránh bị truy kích.

Tả truyện mô tả khác với Sử ký, theo đó cứu Triệu Thuẫn có tới 2 người chứ không phải một người. Đề Di Minh không phải người từng được Triệu Thuẫn cứu lúc đói khát. Sau khi đánh chết chó Ngao, Đề Di Minh đánh quân túc vệ của Tấn Linh công chặn đường cho Triệu Thuẫn chạy thoát nhưng cuối cùng cũng bị số đông đánh chết. Triệu Thuẫn đang chạy thì được người học trò là Linh Chiếp – đây mới là người mang ơn Triệu Thuẫn cứu khi đói - đến đánh chặn cho Triệu Thuẫn chạy thoát[3].

Tháng 9 năm đó, em Triệu Thuẫn là Triệu Xuyên mang quân đánh úp vào cung giết chết Tấn Linh công. Do Linh công xa xỉ mất lòng người nên thủ hạ không cứu giúp.

Tấn Linh công ở ngôi tất cả 14 năm. Triệu Thuẫn trở về, lập con nhỏ của Tấn Văn công, chú của Linh công là công tử Hắc Đồn làm vua, tức là Tấn Thành công.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
    • Tấn thế gia
  • Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, NXB Thế giới
  • Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 3, NXB TP Hồ Chí Minh

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Sử ký, Tấn thế gia; Phương Thi Danh, sách đã dẫn, tr 22
  2. ^ Sử ký, Tấn thế gia
  3. ^ Xuân Thu tam truyện, tập 3, tr 141