Trận Liegnitz (1760)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Để biết về các trận đánh khác cũng diễn ra tại đây, xem Trận Liegnitz.
Trận Liegnitz (Pfaffendorf)
Một phần của Cuộc Chiến tranh Silesia lần thứ ba - Chiến tranh Bảy năm
Röchling - Regiment Bernburg bei Liegnitz.jpeg
Nhà Vua Friedrich II Đại Đế cùng các binh sĩ của Trung đoàn Anhalt - Bernburg sau chiến thắng lẫy lừng tại Liegnitz (1760). Sau khi thất thế ở Dresden trong vài tuần trước, Trung đoàn này tham chiến trong trận thắng Liegnitz và lấy lại sự huy hoàng của họ. Họa phẩm của Carl Röchling (1855 - 1920).
.
Thời gian 15 tháng 8 năm 1760
Địa điểm Liegnitz, Schliesen, ngày nay là Ba Lan
Kết quả Thắng lợi quyết định của Quân đội Phổ.[1] Lợi thế cho quân Phổ tại tỉnh Schliesen,[2] quân Đồng minh Áo - Nga không thể nào hợp binh.[3]
Tham chiến
 Phổ Cờ của Đế quốc La Mã Thần thánh Áo
Chỉ huy
Cờ của Vương quốc Phổ Friedrich II Đại Đế Cờ của Đế quốc La Mã Thần thánh Ernst von Laudon
Lực lượng
Khoảng 15.000 quân[4] 35.000 quân[4]
Tổn thất
Nguồn 1: Khoảng 1.700 - 1.800 quân [3][4]
Nguồn 2: 3.394 quân		 Nguồn 2: 10.000 quân [5][6] (4.000 tử trận và 6.000 bị bắt), 82 đại bác, 28 quân kỳ bị thu giữ[4][7]
Nguồn 2: 8.500 quân, 80 đại bác bị thu giữ [8]
.


Trận Liegnitz, còn gọi là trận chiến Pfaffendorf[9] là một trận đánh lớn trong cuộc Chiến tranh Bảy Năm, diễn ra vào ngày 15 tháng 8 năm 1760. Trong trận chiến này, quân Phổ do đích thân vị vua - chiến binh Friedrich II Đại Đế thống suất đánh nát quân Áo do danh tướng Ernst Gideon Freiherr von Laudon chỉ huy. Đây là đại thắng về chiến thuật,[10] là một chiến tích lẫy lừng của Quân đội Phổ, củng cố tình đoàn kết giữa nhà vua và ba quân, và cũng giúp cho nước Phổ giữ trọn được toàn tỉnh Schliesen, giúp nhà vua tiến vào thủ phủ Breslau trong niềm vui đại thắng.[5][11] Đại thắng tại Liegnitz được xem là một chiến công quan trọng và hiển hách bảo vệ sự tồn tại của nước Phổ chống lại các cường địch trong cuộc Đại chiến Bảy Năm.[12][13] Thiên tài quân sự xuất sắc của Friedrich II Đại Đế đã được thể hiện rất rõ qua trận đánh vang danh này.[14][15] Ông đã am hiểu đúng đắn những vị trí phòng ngự của quân địch, thế rồi ông dời đoàn quân khỏi vị trí phòng ngự khó khăn và dễ bị đánh úp đi trong một cuộc hành binh hiển hách về đêm và đưa họ đến chạm trán, vây bọc[8] và đánh tan tác một đạo quân Áo do Laudon chỉ huy.[8][14][16] Nhờ đó, ông đã phá được vòng vây của quân Đồng minh Áo - Nga.[17] Và, chiến thắng huy hoàng này được xem là một "Phép lạ" cứu vãn nước Phổ do chính tài nghệ của ông làm nên, đánh đuổi quân Áo và làm phá sản hoàn toàn kế sách của địch.[8][18] Điều đáng nhớ là chiến thắng này được quân Phổ gặt hái sau một loạt chiến bại của họ ở Hochkirch (1758), Kunersdorf (1759), Landeshut và Dresden (1760), do đó đây là một chiến thắng hào hùng thể hiện sự linh động và sức sống mạnh mẽ của ông vua - chiến binh Friedrich II Đại Đế và toàn quân, mang lại vinh quang cho họ, thậm chí còn mang lại niềm vui sướng cho Đế quốc Anh là đồng minh của ông, tiếng tăm lẫy lừng của ông giờ đây còn hơn cả lúc trước.[14][19] Và giây phút thắng lợi này khiến những người lính càng tôn kính Quốc vương - người mà họ trìu mến gọi là "Ông già Fritz", nhờ có ông mà họ chống chọi và đè bẹp được sức tấn công của những kẻ cường địch, xua tan thảm họa mà xem ra khó tránh khỏi với các chiến binh Phổ.[20][21] Điều đó cho thấy tình đoàn kết giữa Quốc vương và ba quân đã được chính chiến thắng oanh liệt của họ thắt chặt lại.[14]

Năm tuần trước chiến thắng lịch sử có ý nghĩa quan trọng này, Trung đoàn Anhalt - Bernburg đã bại trận tại Dresden cho nên bị nhà vua thất sủng. Điều này làm họ bừng cháy lên niềm khao khát khôi phục vinh quang, và điều này đã hoàn toàn trở thành hiện thực khi họ xông pha đánh tan tác quân Áo trong trận đánh Liegnitz này.[22][23] Trận thảm bại này của Laudon của là lần cuối cùng ông chạm trán với vị vua kiệt xuất Friedrich II Đại Đế.[24] Trước trận đánh này Laudon có sự hỗ trợ của vài đạo quân Áo và một đạo quân Nga, nhưng ông vua nước Phổ thiên tài trong lúc đập tan tác quân của Laudon đã lệnh cho vị kiệt tướng Hans Joachim von Zieten coi chừng các đạo quân Nga - Áo khác tấn công, cho thấy sự thất bại ê chề của phe Liên minh chống Phổ trong việc hội quân với nhau.[9][25] Quân Pháo binh Phổ là lực lượng đầu tiên nổ súng mở ra trận đánh đẫm máu này,[26][27] và tàn sát địch quân, và họ đã hủy diệt hàng ngũ lính ném lựu đạn Áo.[14][28] Quân Áo thất trận không những phải tháo chạy mà còn bị tổn thất nặng nề hơn hẳn Phổ. Chiến bại thê thảm này còn thể hiện sự hợp tác kém cỏi giữa đạo quân Áo của Laudon với hai đạo quân Áo khác, khiến cho họ không thể cùng tham chiến và bị đổ vỡ.[29][30] Sau khi Laudon đại bại phải lui binh, hai đạo quân Áo kia mới tìm đến vị trí phòng thủ cũ của Phổ thì thấy trống vắng, khi tìm thì bị Ziethen làm hỏng chuyển : lực lượng Pháo binh Phổ nã đạn buộc địch phải rút chạy hoàn toàn và hiểu được là Laudon đã đại bại - một thất bại theo sau bốn chiến thắng của ông.[4][8][31][32] Điều ấy được xem là khắc họa sự bày binh bố trận tài tình của vị Đại Đế nước Phổ, khiến cho quân Áo không thể vãn hồi tình thế sau thất bại toàn diện và phải nhận thức rằng ý chí sắt đá của ông là bất diệt.[33][34] Người Phổ sau khi đại thắng cũng không quên việc dọn dẹp trận địa.[31]

Với tính chất quyết định,[1] chiến thắng vang dội tại Liegnitz đã giúp nhà vua giữ vững được lực lượng Quân đội Phổ để mà tiếp tục tham chiến trong cuộc Chiến tranh Bảy Năm tàn khốc. Dù cho chiến thắng này - cũng giống như mọi chiến thắng trước của nhà vua nước Phổ - không hẳn đưa tình hình hoàn toàn thuận lợi cho người Phổ, đại thắng gây lật ngược thế cờ ấy[35] đã góp phần lớn cho việc xóa tan cái nỗi nhục ở Kunersdorf ngày nào mà khiến chiến cuộc trở lại thế "cù cưa" như cũ.[36][37][38][39][40] Một lần nữa châu Âu phải bội nể ông, còn kẻ thù phải hoảng sợ ông khi ông đã thắng lớn trong cơn khủng hoảng.[41][42][43] Thắng lợi của vua Phổ ở trận đánh này - được coi là một trong những trận thắng lớn tiêu biểu và đáng nhớ nhất của ông trong cuộc chiến nói riêng và của võ nghiệp của ông nói chung và là một minh chứng đáng kể cho cuộc chiến đấu vệ quốc tuyệt vời của ông,[27][44][45] cũng giảm bớt lo âu cho Anh Quốc và Liên minh Tây Đức sau khi quân Pháp chiếm được Cassell.[46] Quân Áo thua to,[19] hai đại binh Nga và Áo cũng đã thất bại hoàn toàn trong việc hợp nhất với nhau để mà đánh Phổ ; tuy quân Áo và quân Nga còn mạnh sau trận chiến Liegnitz nhưng hung tin về đại bại ở Liegnitz đã buộc quân Nga phải rút binh và qua đó họ thể tham chiến trong chiến dịch năm 1760 nữa.[3][8][31] Sau đại thắng này, những chiến binh của ông vua đại tài Friedrich II Đại Đế sẽ ở lại Schliesen vài tuần nữa, trước khi tiếp tục gặt hái chiến thắng trong trận Torgau tàn khốc, để rồi kết thúc chiến dịch với cả hai vị kiệt tướng Áo là Laudon và Daun đều nhanh chóng bị thua to.[42][47][48] Chiến dịch năm 1760, gồm có cả chiến thắng quan trọng của ông tại Liegnitz, được xem là một trong những nỗ lực lớn lao nhất của thiên tài quân sự của ông.[49]

Mục lục

Bối cảnh [sửa]

Từ cuối năm 1759 cho đến đầu năm 1760, nước Phổ bại trận trước liên minh Nga - Áo trong cuộc Chiến tranh Bảy Năm tàn khốc (1756 - 1763), tổn thất bao sinh lực và của cải. Tuy nhiên, vị Quốc vương kiệt xuất Friedrich II Đại Đế (1712 - 1786) - sau khi đã quên đi ý định tự sát của ông[50] - vẫn dốc tâm tuyển mộ tân binh để đánh đuổi quân thù ra khỏi đất nước, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ non sông.[51] Thế nhưng, các chiến binh nước Phổ tiếp tục hứng chịu những chiến bại như trong các trận Landeshut và Glatz; đại binh Phổ do đích thân nhà vua Friedrich II Đại Đế thống lĩnh thì đánh lui được quân Áo về cổng thành Dresden và tàn phá dữ dội thành phố này. Tuy nhiên, đến cả cuộc vây hãm này cũng không thành công và ông phải rút quân trở về.[52] Trong những đợt giao tranh ác liệt này Trung đoàn Anhalt - Bernburg chiến đấu rất tội tệ, vì thế nhà vua trong lúc quá căng thẳng đã giận dữ: "Bernburg, chúng bay biến đi! Chúng bay thật ô nhục" Ông còn tịch thư gươm và mũ của các binh sĩ Trung đoàn này, làm cho họ phải tuyệt vọng.[53] Đến tận giây phút nguy kịch này mà nhà vua nước Phổ vẫn quyết tâm không bỏ cuộc. Giờ đây, ông tập trung vào việc ngăn chặn sự họp binh của hai đạo quân Nga - Áo tại tỉnh Schliesen. Ông cho điều này là rất nguy hiểm đối với sinh mệnh của Vương quốc Phổ.[54]

Thống chế Áo là Bá tước Leopold Joseph von Daun sau khi đã giải vây cho Dresden rồi thì lần theo chân quân Phổ, nhưng ông chẳng dám gây gổ gì với họ. Quân Phổ cứ phải hành binh suốt như vậy khiến họ trở nên rất mệt nhọc, và luôn phải cố gắng tránh bị kẻ thù tấn công. Dù hàng nghìn chiếc xe goòng khiến cho họ hành quân chậm lại, khó khăn vẫn cứ khó khăn. Họ đòi hỏi phải chuẩn bị tâm lý đánh trận và phải tổ chức thật tốt.[55] Còn viên Quân giới nước Áo là Ernst Gideon Freiherr von Laudon sau khi thắng trận ở Glatz thì kéo quân về vây đánh thành Breslau là thủ phủ của tỉnh Schliesen, nhưng nhờ có sự chiến đấu anh dũng của đạo quân trấn thủ do Tướng Tauenziens chỉ huy và viện binh của Hoàng thân Friedrich Heinrich Ludwig - em trai của Friedrich II Đại Đế[48] - mà thành Breslau được giải nguy, buộc quân của Laudon phải rút lui. Lúc ấy, đại quân Nga do Nguyên soái Pyotr Semonoyovich Saltykov chỉ huy kéo đến Schliesen nhưng bị binh đoàn yếu ớt của Hoàng thân Friedrich Heinrich Ludwig chặn đứng.[56] Bấy giờ Đại Công nương Áo là Maria Theresia - Hoàng hậu Đế quốc La Mã Thần thánh dân tộc Đức - ra chỉ dụ cho Daun tấn công.[57] Không những thế, bà còn buộc ông phải chịu trách nhiệm với mọi hậu quả của trận chiến sắp tới. Thực chất, Daun không phải là một vị tướng kiệt xuất cỡ nhà vua nước Phổ.[58] Laudon cũng kêu gọi Daun không thể chần chừ được nữa.[59] Về phần nhà vua, ông cũng quyết định phải đánh trận. Daun nói:

“

Bao tải đã được mở. Chúng ta chỉ cần đến gần miệng bao để bắt sống nhà vua và toàn quân của hắn.

 ”

—Bá tước Leopold Joseph von Daun
Quốc vương nước Phổ Friedrich II Đại Đế trong đêm trước trận đánh Liegnitz, qua nét vẽ của nhà họa sĩ Carl Röchling.
Quân giới Áo Ernst Gideon Freiherr von Laudon

Khi nghe tin này, Friedrich II Đại Đế mỉm cười và bàn luận:[56]

“ Rất đúng, nhưng chúng ta sẽ chọc thủng chiếc bao tải này! ”

—Vua Friedrich II Đại Đế

Thế là đoàn quân Phổ và Áo dựng trại bên sông Katzbach, gần Liegnitz. Vào thế kỷ 13, vùng ven sông Katzbach diễn ra trận đánh của lãnh chúa phong kiến xứ Liegnitz chống lại quân Mông Cổ xâm lược,[60] và nơi đây vẫn luôn là nơi diễn ra những trận chiến đẫm máu. Và, đây cũng sẽ là nơi nhà vua Friedrich II Đại Đế giành được một trong những chiến thắng vẻ vang nhất của ông, giải cứu đất nước. Quân Phổ bắt đầu đóng tại đây vào ngày 9 tháng 8, cách thủ phủ Breslau chừng 70 dặm Anh, và khi hay tin Quốc vương nước Phổ kéo đến đây, Nguyên soái Saltykov đâm ra lo âu[61], do đó ông ta càng có tư tưởng chán nản và thậm chí còn đâm ra nghi ngờ người Áo không thật thân cận với mình kể từ khi bị quân của Heinrich chặn đứng.[62] Cho đến Thứ ba ngày 14 tháng 8 năm 1760, Quốc vương vẫn ngự tại đây cùng với những chiến binh của mình. Đại bản doanh này kéo dài từ ngôi làng Schimmetz, đối diện với sông Katzbach cách đó chừng 2 dặm.[60] Trên thực tế, địa thế đóng quân của ông không hề thuận lợi, do đó Daun chắc mẩm là ông ta sẽ thắng cuộc. Daun họp binh với Laudon, nhờ đó người Áo có đến 95 nghìn binh sĩ, trong khi người Phổ có 3 vạn chiến binh bị thiếu lương thực, đã thế còn bị cắt liên lạc với đạo quân của Vương đệ Friedrich Heinrich Ludwig tại thủ phủ Breslau. Daun đóng ở chính diện, Laudon ở cánh trái, Beck ở cánh phải và Bá tước Franz Moritz Graf von Lacy ở hậu quân. Các ông đều là những tướng giỏi và đều có quân số đông hơn quân Phổ. Nhà lý luận quân sự Phổ lừng danh là Karl von Clausewitz cũng ghi nhận rằng quân Áo có đến 10 vạn quân.[63] Không những thế, bên cạnh Lacy còn có 35 nghìn quân Nga do Tướng Zakhar Grigoryevich Chernyshov chỉ huy. Sự hiện diện của quân đội Nga hoàng cho thấy tình hình thậm chí còn nguy hiểm hơn cả những gì mà Friedrich II Đại Đế bận tâm.[64] Tất cả họ quyết không thể nhà vua nước Phổ hội quân với Heinrich.[65] Do đó, xem ra ông không thể lập mưu đuổi địch đi nữa, mà phải đánh trận để dễ dàng hội kiến với Friedrich Heinrich Ludwig.[62] Thậm chí có người còn lo ngại rằng nhà vua sẽ bị bắt sống giống như một đạo quân Phổ trong trận Maxen hồi năm 1759. Thấy tình hình quá nguy kịch, sứ thần Anh Quốc ở Phổ là Andrew Mitchell đốt hết giấy tờ bí mật của ông để không cho chúng lọt vào tay địch.[60]

Daun quyết định dùng lại sách lược đã mang lại chiến thắng oanh liệt cho ông ta trong trận Hochkirch (1758)[11]. Ông ta giữ bí mật kế hoạch của mình và quyết định sẽ đánh úp doanh trại của nhà vua lúc tờ mờ sáng. Tuy nhiên, thấy vài đợt di chuyển của địch quân, Friedrich II Đại Đế đã nắm bắt được ý đồ của họ. Về phần mình, ông quyết tâm không thể bị mắc mưu thêm một lần nữa.[66] Do nơi này phòng thủ không được tốt, ông ngầm tìm cách dời ba quân về đóng ở một nơi khác tại thị trấn Liegnitz. Tại đó, ông và tướng sĩ sẽ dễ bề lập trại, đồng thời dễ dàng băng qua sông Oder. Ông quyết định thực hiện kế hoạch trong đêm ngày 14 tháng 8 năm 1760. Lúc hoàng hôn, quân sĩ Phổ tóm được một viên Sĩ quan Áo đào ngũ (người Ái Nhĩ Lan) tên là Wise và ông này khai báo những bí mật quan trọng của quân Áo cho Quốc vương. Viên Sĩ quan này đang bị say rượu nặng nề, nhưng theo như một người tâu với vua Phổ sau khi vừa bắt được Wise : 'Anh ta bị say rượu, nhưng có thái độ nghiêm túc dễ sợ, kính bẩm Hoàng thượng").[60] Wise là một Trung tá hoặc là Đại úy quân Áo và có lúc từng bị người Áo tống cổ khỏi quân ngũ trước đây, nhưng vẫn thường phá bỉnh và tung tin đồn nhảm gần doanh trại của quân Phổ, trước khi bị quân Phổ tóm lấy.[64] Tuy ông này khiến cho Quốc vương củng cố sự nghi ngờ của ông về một cuộc tấn công bất ngờ của địch, nhưng ông ta không nêu rõ chi tiết một chỉ thị nào của Bộ Tư lệnh Quân đội Áo, vì thế Quốc vương quyết tâm làm theo kế hoạch ban đầu của ông.[62] Chính giữa thời thế khó khăn này, ông một lần nữa thể hiện thiên tài quân sự của mình để mang lại chiến thắng vinh quang cho ba quân.[67]

Diễn biến trận đánh [sửa]

Nhà vua Friedrich II Đại Đế vốn dĩ đã thất bại trong việc xuyên qua các cánh quân Áo nên đương nhiên chỉ còn việc di chuyển điểm phòng ngự là còn may ra.[64] Màn đêm buông xuống, tạo điều kiện cho ông dời vị trí phòng ngự. Ông sẽ phải dời một cách thận trọng.[63] Bước đầu, ông dẫn quân vượt qua suối Schwarwasser - dòng suối nhỏ có bờ là vũng lầy, xứng đáng là cô em gái của con sông Katzbach. Quân Phổ đưa kho lương và lò nướng bánh mì lên hàng đầu, và vào 8 giờ tối ngày 14 tháng 8 họ đã bắt đầu vượt sang bờ Đông bằng các cuộc vượt qua sông Liegnitz và các con suối khác. Có tư liệu cho rằng đây là một đêm tĩnh lặng, đầy sao nhưng tài liệu khác thì kể rằng đêm ấy trời lạnh, đầy gió và ẩm ướt. Lúc 3 giờ sáng, khi phần lớn các binh sĩ đang nằm ngủ, cả đoàn quân có cuộc yết kiến Quốc vương để ông giao nhiệm vụ cho người này người kia thực hiện. Trong suốt hai ngày nhà vua đã không ngủ, đêm qua nhà vua đã không ngủ, đêm này lại quan trọng hơn cả cho ông, nên ông vẫn phải thức giấc. Ông dong ngựa trước mặt các Trung đoàn đã rệu rã của ông, và xuống ngựa, tạo nghi vấn rằng sự hiện diện của ông có còn hữu dụng hay không ? Ở bờ trái con suối ấy, Quốc vương dàn quân trên một cao nguyên có lắm bụi cây cách Liegnitz 3 dặm về hướng Đông Bắc. Đây là một cao điểm tầm thường, nhưng có tầm quan trọng là do vị trí của nó liên quan đến những đồng cỏ trải dài đến sông Katzbach.[64]

Như vậy, Quốc vương nhận thấy rằng quân cánh phải của ông trải quá dài và dễ bị tổn thương. Do đó, ông dời cánh này gần hơn với gò Reh-Berg, và thiết lập nó dọc theo mặt chính diện đối diện với hướng Tây Bắc. Thông qua tuyến quân thứ nhất, ông dần dà lập nên tuyến quân thứ hai. Ông thân chinh thống lĩnh tuyến quân thứ nhất và giao cho Ziethen chỉ huy tuyến quân thứ hai.[48][66] Công cuộc này rất dễ gây cho nhà vua mệt mỏi : cuộc chuyển quân về đây đã được thực hiện trong đêm tối và tuyến quân thứ hai của ông vướng vào Những khẩu đội pháo nặng 12 pao được giao cho các Lữ đoàn Bộ Binh.[64] Tất cả các chiến binh đều sốt ruột chờ lúc rạng đông. Bản thân Friedrich II Đại Đế lo lắng cho cánh trái quân Phổ của ông, trong bộ áo choàng ông cũng mệt quá ngủ thiếp đi. Một vị Tướng ngồi gần đó đã châm lửa quan sát của ba quân, nhằm đánh lừa địch quân. Tuy nhiên, cũng có tài liệu cho rằng việc châm lửa quan sát là do những người nông dân thực hiện.[26] Điều này thể hiện việc ông vượt qua con suối Schwarwasser đã mang lại một cơ may tốt lành cho Quân đội Phổ : quân Áo sẽ tưởng rằng quân Phổ sẽ còn ở cái doanh trại cũ hướng Tây con suối này mà tấn công vào đó.[64] Trong đêm tối rạng sáng ngày 15 tháng 8 năm 1760, Thiếu tá Hundt và 200 người lính Khinh Kỵ Binh Ziethen đang tuần tra (cánh trái) ở miền Hạ sông Katzbach thì thình lình, ở gần Bienowitz họ hành quân vào lực lượng Bộ Binh của Laudon đang tiến bước ở bờ bắc, ông cùng lực lượng Khinh Kỵ binh phi ngựa mãnh liệt đến để đánh thức nhà vua[64]. Khi ấy là khoảng 2 giờ sáng.[26] Một nhân vật đầu tiên tiếp ứng được là Saldern - một viên tướng đầy tham vọng mới được thăng chức, ông luôn muốn Quân vương nắm rõ thông tin và đã tiến thẳng về bên phải đã gặp Hundt. Hundt tiếp cận với lực lượng Bộ Binh ném lựu đạn Rathenow vào lúc 3 giờ sáng.[64] Làm theo lệnh Quốc vương, ông không la to, nhưng lời gọi của ông đủ để cho nhà vua tỉnh giấc:

“ Đức Vua ở đâu? Đức Vua ở đâu? ”

—Hundt, một viên Sĩ quan trong lực lượng Khinh Kỵ binh Zieten
Bản đồ trận đánh Liegnitz.

Lúc này Thiếu tướng Schenkendorff - mới xuống ngựa và đang dùng cây gậy của nhà vua, là người đầu tiên nghe và nói : "Người đang ở đây", bằng giọng điệu nhỏ nhẹ.[64] Nhà vua cũng hoàn toàn tỉnh táo: "Sao? Có chuyện gì" Thiếu tá Hundt đáp rằng : "Muôn tâu Hoàng thượng, có tên giặc đang ở đây",[68] và báo cho ông rằng các đội hình hàng dọc đang tiến đến nhanh chóng. Ông bèn ra lệnh cho Hundt : "Vậy thì Khanh cứ cầm chân giặc bằng mọi giá, Trẫm nhất thiết phải có một con ngựa".[64] Có con chiến mã, ông lên ngay lưng nó để chuẩn bị tiến quân cấp tốc về sông Oder,[69] và lập tức ông truyền lệnh cho ba quân chuẩn bị tư thế chiến đấu : "Tướng Schenkendorff và Tiểu đoàn của ông, khẩu đại bác của họ, cho tới chóp Wolfsberg, ở đằng kia bên trái chúng ta; di chuyển !" Nhưng do cho rằng quân thù sẽ không tập trung một hướng khi dồn dập tấn công vào vị trí phòng ngự của ông, bởi vậy sai Trung Tướng Hans Joachim von Zieten kéo quân cánh phải kéo lên chạm trán với người Áo, trong khi nhà vua thân chinh thống suất quân cánh trái tiến công đánh đuổi chuẩn bị quân địch. Nếu như Daun tiến hành truy kích, quân Pháo binh Phổ sẽ yểm trợ cho đại binh nã pháo vào quân Áo.[26] Toàn quân Phổ cùng hành binh dưới đạn pháo của quân Áo, nhưng họ vô cùng nhanh chóng và khí thế. Pháo binh Phổ hòa trộn vào Bộ binh, khiến cho họ thật vẻ vang.[69] Họ đã hoàn thành nhiều nhiệm vụ mà Quốc vương dàn xếp cho mình trong lúc nguy khốn này. Tướng Schenkendorff, với trí thông minh của ông, đã có thể làm cho quân Áo hoảng hốt với hàng đống hộp đạn khủng khiếp của ông tại Wolfsberg cách đó không xa.[69] Viên Quân giới Laudon dự kiến sẽ tấn công quân cánh trái của Phổ, nhưng một khi kẻ thù của Laudon chuyển dời vị trí phòng ngự như vậy thì ông chẳng thể làm gì được. Không những thế, ông cũng nghĩ đến chuyện đột kích lấy được xe ngựa của quân Phổ, và cũng để bằng được giữ thật kín kế hoạch của ông. Và theo sách lược của ông thì lúc xe ngựa của quân Phổ bị ông tóm gọn thì Daun sẽ xua quân đánh vào quân chủ lực của Phổ.[31] Lúc tiến quân ông cũng cho người châm ngọn lửa quan sát ở vị trí phòng thủ của ông.[26] Quân Áo nổ súng mở trận. Lực lượng Pháo Binh Phổ cũng nã đạn, đưa toàn quân vào cuộc quyết chiến.[26] Quân Kỵ binh Áo xung phong, nhưng bị quân Phổ đánh lui. Trước mặt Laudon là những chiến binh Phổ dũng mãnh, làm cho ông hết sức ngạc nhiên.[70] Một số Trung đoàn Bộ Binh Áo tấn công, nhưng quân Phổ vẫn chiến đấu mãnh liệt và đứng vững. Lúc này quân Áo có dấu hiệu phân rã và lực lượng Kỵ binh Phổ thừa thắng nhất tề xông lên phá vỡ tuyến của người Áo, bắt sống được rất nhiều tù binh. Những đợt giao chiến này rất quyết liệt.[69] Nhưng Laudon vẫn còn có nhiều binh sĩ hơn hẳn nhà vua nước Phổ: quân Áo vốn có đến 35 nghìn binh lính trong khi quân cánh trái của Phổ vốn chỉ có khoảng từ 14 nghìn đến 15 nghìn chiến sĩ tinh nhuệ. Viện binh tinh nhuệ kéo đến hỗ trợ cho người Áo, nhưng người Phổ vẫn dũng mãnh chống trả mọi cuộc tấn công, dù hàng ngũ quân Phổ dần dần suy sụp.[4][62]

Quân Kỵ binh của Laudon một lần nữa tiến công lực lượng Bộ binh Phổ, nhưng lòng quả cảm đã khiến họ đánh tan tác quân Áo. Thắng lợi vẻ vang của quân Bộ binh Phổ trong đợt này là nhờ có viên Đại úy Wichard Joachim Heinrich von Möllendorf - người đã chiến đấu dũng mãnh trong các trận đánh trước tại Leuthen (1757) và Hochkirch (1758). Ông đốt rụi làng Panten và hủy hoại mọi khả năng của đội hình hàng dọc quân Áo đang do dự ở ngôi làng này (làng Panten nằm ở tuyến quân của Friedrich II Đại Đế và có một lỗ hổng dễ bị quân Áo lợi dụng, nên chiến công của Möllendorf đã xua tan tác lợi thế của quân Áo). Laudon không còn bất kỳ một cơ hội nào nữa để mà chống trả: quân của ông ta đã rệu rã cả, lại bị đánh tan tành bất kỳ lúc nào.[7] Trong suốt cả mấy đợt tấn công của quân Áo nêu trên, những khẩu hỏa pháo nặng 12 pao dữ tợn - được phân bố giữa các Lữ đoàn Phổ đã nã tới tấp hạt sen vào quân Áo, khiên cho quân thù bị suy kiệt.[48] Chỉ một trung đoàn Áo vẫn không thể giữ lại chiến trường. Sau mấy lượt đập tan tác cuộc tiến công của quân Áo thế thì bây giờ người Phổ chỉ còn có việc phản công.[66] Chính trong giờ phút này, Trung đoàn thất sủng Anhalt-Bernburg đã giành lại được quang vinh khi trước của họ. Họ hăng hái sẵn sàng chiến đấu vì khát vọng cháy bỏng của họ là xua tan tành cái nỗi nhục chiến bại ở Dresden. Người cầm cờ là Göhausen kể lại :[48]

“ Tôi vẫn có thể thấy vị lão tướng quả cảm là Bülow xông ra và chỉ vào vị Lữ đoàn trưởng, Vương công xứ Bernburg, và gọi ông ấy đến từ một chút khoảng cách : "Ngài thân mến, Trung đoàn của Ngài đang định làm gì vậy. Vì Đức Chúa, hãy giữ lấy Lữ đoàn của mình đi"'. ”

—Göhausen

Tuy nhiên, những tiếng la to vang lên không hề ăn nhằm gì với những chiến sĩ của Lữ đoàn Bernburg nói riêng, và toàn thể Trung đoàn Anhalt-Bernburg nói chung, đang hừng hực khí thế. Họ không sợ quân số đông đảo hơn hẳn của kẻ thù.[71] Ba Tiểu đoàn của Trung đoàn này xông tới và gây cho các tướng lĩnh "địch và ta" đều phải choáng váng, với tiếng gào thét mãnh liệt : "Vinh dự hay là chết !"[48] Họ vung lưỡi lê lao vào diệt giặc, quật ngã nhiều binh sĩ Áo xuống lưng ngựa, và đẩy tàn quân Áo vào tình thế hết sức hỗn loạn. Với sự hỗ trợ của Trung đoàn Hoàng thân Ferdinand (Prinz Ferdinand), họ đã phá vỡ được các tuyến quân Áo[48]. Đây là chiến tích hiển hách của họ giữa lúc đang bị thất sủng, nhờ vào lòng dũng cảm cuả họ. Cuộc tiến công này cũng được xem là thất bại nặng nề nhất của Laudon trong trận đánh. Cả Trung đoàn Anhalt - Bernburg đã đẩy quân Áo vào biển máu, và hẳn là Quân vương phải nhìn thấy chiến công vang lừng của họ, vì ông luôn ngự tại nơi khốc liệt nhất của trận chiến.[7][19] Thế rồi, vào lúc 6 giờ sáng, Quân đội Phổ toàn thắng và làm chủ trận địa. Quân cánh trái của nhà vua đã hoàn thành xong xuôi nhiệm vụ của mình. Quân Áo suy sụp,[66] Laudon bị mất đến 1 vạn binh sĩ: trong đó có 4 nghìn thương binh liệt sỹ cùng với 6 nghìn tù binh, cùng với 82 khẩu đại bác và 28 lá quân kỳ. Theo nhà sử học Thomas Carlyle thì quân Phổ chỉ mất có 1800 chiến binh, còn theo ký ức của Joseph Towers thì họ cũng chỉ mất khoảng 1700 chiến binh.[3][7] Sách của tác giả Spencer Tucker (thời hiện đại) thì kể rằng quân Phổ thắng trận chỉ mất có 3.394 binh sĩ, trong khi quân Áo bị mất tới 8.500 binh sĩ và 80 cỗ hỏa pháo.[8] Như vậy, tương quan với quân Áo thì tổn thất của quân Phổ là rất ít.[72] Trong lúc ấy, do vị trí của quân Áo thật không thuận lợi để tập trung quân, quân Nga của Chernyshyov chỉ nghe thấy tiếng súng ác liệt của quân Phổ tiêu diệt quân Áo mà không thể tham chiến cùng với quân Áo.[48][73] Như vậy là quân Đồng minh đã tiêu tan hoàn toàn việc hợp binh của họ, do sự yếu kém của họ, kế hoạch bủa vây vua Phổ của họ đã bị phá sản.[8][66] Sau chiến thắng, vua Friedrich II Đại Đế phi ngựa sang quân cánh phải của ông, họ đã phần nào bị tấn công trong trận đánh. Vào lúc 11 giờ tối qua, Daun kéo đại binh đến vị trí phòng ngự cũ của Quân đội Phổ, nhưng ông chẳng thấy bóng dáng một người lính Phổ nào cả. Thay vì đó, quân của ông chỉ nhìn thấy có những ngọn lửa quan sát mà người Phổ châm lên đêm qua.[7] Daun cho rằng quân Phổ đã bỏ chạy và quyết định truy kích "tàn quân Phổ", để hỗ trợ cho Laudon[3]. Do đó, ông đàn phải vượt qua vũng lầy Schwartwasser nằm ở gần Liegnitz trên sông Katzbach. Lacy cũng theo chân Daun đi đánh.[61] Chính cái đầm này che chở cho vị trí phòng ngự của người Phổ: chỉ có một cây cầu vượt qua sông Katzbach, và Trung Tướng Zieten nhanh chóng phát hiện ra nhiều binh lính Áo đang rầm rộ vượt cầu. Ông ra lệnh cho quân phóng hỏa bắn tới tấp hạt sen vào quân Áo, khiến cho đại binh Áo phải tháo chạy và quân lính Phổ thừa thắng tóm gọn rất nhiều tù binh Áo. Trước làn đạn của người Phổ, những ý định của pháo binh Áo bị vô hiệu hóa, do vị trí của phòng ngự của người Phổ lúc bấy giờ là rất thuận lợi. Thống chế Daun bối rối, không biết phải làm gì. Ông không nhận được báo cáo nào từ Laudon, và gió đã thổi toàn bộ tiếng ồn ào của trận đánh giữa Friedrich II Đại Đế và Laudon sang hướng khác. Thành thử, dù Daun không cách xa trận địa, nhưng ông không thể biết được gì về trận đánh đó, không thể thành lập trận tuyến được.[31][74] Nhưng rồi khi nghe thấy tiếng đạn vang trời của Pháo binh Phổ tuyên bố chiến thắng, ông hiểu chuyện gì đã xảy ra. Ông không thể làm gì được còn Laudon đã thảm bại, do đó trận chiến không thể nào được tiếp tục[31]. Cuộc tiến công lần thứ hai của quân Áo chưa thể thực hiện được thì đã thất bại.[9] Quân Phổ cũng nổ tràng đạn lần thứ hai khi quân Áo đại bại phải bỏ chạy khỏi sông Katzbach. Đúng lúc ấy, Mặt Trời đã mọc lên.[62] Bất lợi,[8] Daun phải chạy về vị trí phòng ngự của mình, để bảo toàn lực lượng.[61] Lực lượng quân Áo bị phân tán,[9] điều này được xem là chứng tỏ sự bày binh bố trận tài tình của vị Đại Đế nước Phổ khiến cho người Áo không thể nào vãn hồi được tình thế sau thất bại toàn diện của họ.[33] Daun bị phê phán là quá chậm rãi, thành thử quân Áo phải hứng chịu thất bại trở cờ này.[75]

Cuộc tấn công của Trung đoàn Anhalt - Bernburg tại Liegnitz qua nét vẽ của nhà họa sĩ Adolf von Menzel.

Một cuộc xô xát cũng diễn ra trong cái ngày đẫm máu[27] mà huy hoàng này. Sứ thần Andrew Mitchell cùng với một vài viên Tham tri, và một kho lương được gửi đến dưới sự giám sát của một Đại đội Bộ Binh ném lựu đạn Phổ. 300 Long Kỵ Binh và Khinh Kỵ Binh Áo tấn công đại đội này. Viên chỉ huy Prittwitz đấu tranh mãnh liệt, đánh lui quân Áo và hoàn toàn giữ nguyên quân lương[9]. Quân Phổ thắng trận[30], bãi chiến trường chồng chất xác binh sĩ Áo. Các chiến binh Phổ hùng dũng chiếm cứ địa hình, tạo thế thượng phong cho hỏa lực của họ, dễ dàng đập tan tành bất cứ một cuộc tấn công nào khác. Trong số rất nhiều chiến lợi phẩm của họ có hai viên tướng Áo.[9] Với nhà vua Friedrich II Đại Đế, cái ngày lo lắng nhất trong đời ông đã kết thúc vinh quang, bằn một thắng lợi quyết định của ông.[1][14] Sau đại thắng, nhà vua nghỉ ngơi trên bãi chiến trường Liegnitz trong khoảng bốn tiếng đồng hồ. Ông thu thập thông tin chính xác về trận đánh, và ghi nhận chúng lại. Thiếu Tướng Saldern là người có tài đã giúp vua thực hiện việc này. Các thương binh Áo và Phổ bị bỏ trong xe chở bò. Những người lính bị thương nhẹ hơn thì vẫn ngồi trên lưng ngựa. Chỉ có những liệt sỹ là phải bỏ xác tại đây - cái bãi chiến trường đẫm máu đã cứu vãn vị vua nước Phổ thêm một lần nữa. Vào lúc 9 giờ sáng, nhà vua lại đi dạo quanh đây, cùng với 6 nghìn tù binh cùng biết bao nhiêu là chiến lợi phẩm. Đây là một trong những thành công rực rỡ nhất của ông. Laudon đã bỏ chạy, nhà vua truyền lệnh cho ba quân xếp hàng ngăn nắp thành một tuyến, và ông dong ngựa đi trước toàn quân. Thây quân Áo chất đầy trận địa, đánh dấu đại thắng của nhà vua giữa cơn khủng hoảng.[4][43][76] Lực lượng nổi bật nhất là Trung đoàn Anhalt - Bernburg - đã chiến đấu thật xuất sắc vì ông.[71] Lúc nhà vua đến trước mặt họ, các Sĩ quan Trung đoàn Anhalt - Bernburg hãy còn thất sủng, nên không dám nói gì cả. Nhà vua nói:[62][69]

“

Trẫm cảm ơn các con, các con đã thực hiện nghĩa vụ của mình bằng lòng dũng cảm, thật sự quả cảm; mọi chuyện đã qua đi các con ạ.

 ”

—Friedrich II Đại Đế

Một Sĩ quan cấp cao của Trung đoàn Anhalt - Bernburg đáp trả:[62][69]

“ Hạ thần xin đa tạ Kim thượng dưới danh nghĩa của các tướng sĩ cấp dưới của Hạ thần, vì đã phục hồi địa vị cũ của chúng thần. Người vẫn là Đức Vua hiền minh của chúng thần. ”

—Sĩ quan Trung đoàn Anhalt-Bernburg

Thế là Trung đoàn Anhalt - Bernburg đã được vị đại minh quân trọng dụng như xưa, vinh quang của họ đã hoàn toàn được phục hồi.[48][71] Ông trả lại bím tóc và gươm mà ông đã tịch thu của họ, nỗi đau thất bại giờ chuyển thành niềm vinh hiển thắng trận.[11] Nhà vua chiến thắng cũng vỗ vào vai người Sĩ quan dũng cảm này, nước mắt ông rơi xuống và trả lời:[4][7][62][77]

“ Trong ngày hôm nay Trẫm quên hết mọi chuyện cũ, nhưng vẫn nhớ mãi sự chiến đấu xuất sắc của các con trong ngày hôm nay. ”

—Friedrich II Đại Đế

Sau đó, ông chỉ vào vị chỉ huy của Trung đoàn Anhalt - Bernburg, và nói: "Ông lão này xứng đáng được thăng chức"! Trong lúc đó, vài người lính xung quanh nhà vua cũng riú rít biện minh cho thất bại của họ tại Dresden. Nhà vua hồi đáp; những chiến binh thân mật cũng nói to, kể rằng lỗi lầm tại Dresden là của vị chỉ huy của họ chứ không phải là họ. Nhà vua không đồng ý, đương nhiên rồi, tuy nhiên binh lính vẫn cao giọng, vẫn nhiệt huyết, và tự tin bảo vệ quan điểm của mình, đến nỗi vị chỉ huy phải hạ lệnh cho quân sĩ im lặng vì sợ nhà vua sẽ trừng phạt ông. Tuy nhiên nhà vua nói: "Đừng! Đừng! Để cho họ nói!" và ông kết luận rằng tất cả họ đều là những chiến binh dũng cảm của Vương quốc Phổ, sau đó tiến hành, sau đó tổ chức nghi lễ trọng thể. Thiếu Tướng Saldern cũng quyết định ban thưởng 10 thaler cho người lính nào đã tiêu diệt Sư đoàn Áo đầu tiên. Một khẩu đại pháo cũng có công lớn trong trận thắng này nhờ việc bắn trúng phóc tiêu diệt xe ngựa chở thuốc súng của địch.[11] Ngày thắng trận vẻ vang tại Liegnitz - "phiên bản thứ hai của đại thắng tại Roßbach"[78] - được coi là một ngày huy hoàng trong lịch sử quân sự Phổ.[19][62] Trong niềm vui chiến thắng, nhà vua khen những chiến binh trẻ tuổi của ông chiến đấu uy dũng chẳng kém lực lượng Bộ Binh cũ của ông hồi trước.[59]

Trước chiến bại bi đát này thì quân Áo chủ quan có nhiều lời lẽ xúc xiểm đến ông. Sau đại thắng vẻ vang của ông, nhà vua phán quyết :[72]

“ Trẫm sẽ tha thứ cho bọn chúng vì mọi sự ngu xuẩn của những lời nói của chúng, xét ra thì những hành động của chúng hãy còn dốt nát hơn nữa. ”

—Friedrich II Đại Đế

Ông cũng ngự bút viết một lá thư gửi cho Vương đệ Heinrich, kể rằng : "Giặc Áo hoàn toàn bị tiêu diệt trong ngày hôm nay ; giờ đây đến lượt giặc Nga, hỡi em Ta ; và hãy nhanh chân lên để làm điều chúng ta đã đồng thuận". Đúng theo chủ ý của ông, lá thư này rơi vào tay quân Nga : người tá điền mang thư đã tự để mình rơi vào tay quân Nga và thoát chết nhờ đưa cho Chernyshov xem nội dung lá thư này. Hay tin dữ, Chernyshov vượt trở lại sông Oder. Như vậy là Chernyshov đã biến mất, dù Quốc vương vẫn chưa có yên tâm. Có thể lúc ấy Daun sẽ hành binh đến hợp binh với Chernyshov, nhưng Daun rất lề mề nên Chernyshyov không cần phải chờ nữa.[79] Mà với tổn thất quá ê chề của đạo quân của Laudon thì khi bảo họ "bị tiêu diệt hoàn toàn", Quốc vương chỉ có phóng đại một chút xíu mà thôi, và rõ ràng với thảm bại của quân Áo của trận Liegnitz thì đúng là liên quân Nga - Áo đã thất bại trong Trận chiến giành Schliesen.[80][81]

Ý nghĩa lịch sử [sửa]

“ Nếu Trẫm không rời cái vị trí cũ tại Liegnitz, Trẫm sẽ bị vây hãm tứ phía! ”

—Friedrich II Đại Đế
“ Thiên tài siêu việt của ông vua vĩ đại này chưa bao giờ sáng chói hơn cuộc chinh phạt cuối cùng của Ngài vào Schliesen. ”

—Phát ngôn của Chính phủ Anh Quốc cho biết[14]
“ Với 6 vạn quân của Laudon và Daun ở gần ông và 3 vạn quân Nga của Chernyshev cách không xa, Friedrich trong một cuộc tấn công huy hoàng về đêm (15 tháng 8) đã mở đường cho ông được an toàn... ”

—Các nhà sử học quân sự Richard Ernest Dupuy và Trevor Nevitt Dupuy[82]
“ Các kẻ địch của Frederick nghĩ rằng ông đã bị kẹp giữa họ và uy lực của họ. Như ở Liegnitz, bằng một đợt công kích bất thình lình và táo bạo vào đạo quân của Laudon, ông đã giành được một trong những chiến thắng hoàn hảo và đáng nhớ nhất của cuộc chiến (15 tháng 8 năm 1760). ”

—Tác giả David Müller [83]

Trong hàng loạt cuộc chiến tranh Áo - Phổ thời đó, đây là một trong những lần duy nhất mà quân Áo chủ động tấn công mở ra trận đánh, cùng với hai trận đánh ác liệt tại Soor (1745) và Hochkirch (1758).[84] Vậy mà do di chuyển lề mề và không thể liên hợp với nhau, quân Đồng minh Nga - Áo hùng mạnh đã phải hứng chịu thất bại ê chề, người Phổ đã giành được chiến thắng oanh liệt giữa lúc nguy kịch - một trong những chiến thắng tiêu biểu của nhà vua Friedrich II Đại Đế và được ghi nhận là một thắng lợi tuyệt hảo về đêm của ông.[14][25][85][86][87][88] Trận chiến này cũng được coi là một trong những chiến thắng choáng ngợp nhất của ông, đã mở ra con đường cho ông tiến vào Breslau.[89] Chặn đứng được quân của Laudon ở Liegnitz, ông cũng đã ngăn ngừa được việc hội quân giữa Daun và Laudon vào Mùa Thu năm 1760 - một sự kiện tất yếu sẽ đẩy ông vào cảnh "nước mất, nhà tan"[90]. Đây là thắng lợi của ông sau khi đã quy tập lại các lực lượng đã uể oải và kiệt quệ của mình, củng như là lần đầu tiên nước Phổ thắng trận vang dội kể từ một loạt chiến bại từ năm 1758 cho đến năm 1760.[62][91] Theo nhà sử học nước Anh là Thomas Carlyle thì các cuốn sử có mâu thuẫn rằng không rõ lúc rời khỏi doanh trại cũ thì nhà vua Friedrich II Đại Đế có đoán được chính xác cánh quân của Laudon để mà tấn công hay không ? Theo cuốn sách Clausewitz on Strategy: Inspiration and Insight from a Master Strategist thì thực chất việc di chuyển vị trí phòng ngự của nhà vua Friedrich II Đại Đế không hề là để ông tấn công quân Áo ; tuy nhiên, ông đã đại thắng quân Áo nhờ có một thời cơ khi quân ông tình cờ bắt gặp quân Áo của Laudon vào nửa đêm, do đó việc di chuyển phòng ngự cũng đã đóng góp đến chiến thắng hiển hách của ông. Cuộc hành binh về đêm ấy còn giúp vua Friedrich II Đại Đế thoát khỏi vòng vây của quân Liên minh Nga - Áo chuẩn bị đánh úp ông, và mang lại cho ông chiến thắng trước danh tướng Laudon, cho nên rất được ca ngợi là một cuộc hành quân hiển hách.[8][92][93] Và, điều hiển nhiên là Laudon không thể nào đoán trước Friedrich II Đại Đế đã chuyển doanh trại.[69] Trong khi đó, nhà vua trước trận cũng đã am hiểu rõ về tình hình các vị trí phòng ngự[16]. Không những ông đã ngăn chặn được sự hợp nhất giữa các đạo quân Áo, mà còn giữa cả đại binh Áo và Nga nữa.[3] Trong giai đoạn cuối của cuộc Chiến tranh Bảy Năm, khi các nước tham chiến đã kiệt quệ và Daun thực hiện chiến lược tránh mở trận lớn, thì trận đại thắng tại Liegnitz của người Phổ là một trong số ít trận đánh lớn thời đó.[2] Cũng giống như quân Đồng minh Pháp - Đức trong trận Roßbach và quân Liên minh Áo - Nga trong trận Austerlitz (1805) chống lại Napoléon, đây là một thất bại của quân Áo trong kế hoạch đánh một trận tiêu hao sinh lực đối phương bằng việc dùng uy thế lớn về quân số mà đánh vào sườn hoặc là hậu quân của đối phương - ở đây là nhà vua Friedrich II Đại Đế, do ông đã bủa vây và công kích thẳng vào đầu quân Áo với thực lực hơn hẳn kẻ thù.[8][94] Trận đại thắng tại Liegnitz được xem là một chiến thắng vang lừng về tinh thần của Quân đội Phổ. Như chính vua Friedrich II Đại Đế có nói, đây là một "phiên bản thứ hai" của chiến thắng hào hùng của ông trước quân Liên minh Pháp - Đức trong trận đánh vang danh tại Roßbach (Sachsen) hồi năm 1757. Theo nhà sử học William Fiddian Reddaway (người Anh) đại thắng vang dội và quan trọng này cho thấy hiệu quả của tài nghệ lãnh đạo, lòng quả cảm và vận may của người Phổ. Chiếc áo choàng của nhà vua bị một viên đạn bắn xuyên qua và con chiến mã của ông cũng bị thương, và ông cho rằng chiến thắng vẻ vang này là nhờ có may mắn và lòng can đảm của ba quân. Tuy nhiên, không ai có thể phủ nhận rằng nhà vua đóng góp không hề nhỏ cho chiến thắng này.[13][95] Đây được coi là một chiến thắng vĩ đại quyết định vận mệnh nước Phổ, đánh dấu sự hồi phục của Friedrich II Đại Đế,[19][50] là một kiệt tác của thiên tài quân sự của ông, là một trong những chiến thắng mang tính chiến thuật vẻ vang nhất của ông, sánh vai với những chiến công hào hùng như trận đánh tại Leuthen hồi năm 1757.[14][96] Thời đó, tuy những ngọn lửa quan sát của quân đội tưởng như chỉ để làm cho bầu trời đêm trở nên đẹp mắt, nhưng lại rất hữu hiệu. Chính nhờ đó mà Friedrich II Đại Đế lừa được quân địch, làm nên chiến thắng hiển hách của ông.[97]

“ Chúng thần chiến đấu vì Đức Vua, vì Đức Tin, vì Tổ Quốc! ”

—Lời một người lính già nói với Đức Vua sau chiến thắng tại Liegnitz (1760)[98][99]
Tướng Phổ Hans Joachim von Zieten.

(Là một vị Quốc vương đam mê tiếng Pháp, không thích tiếng Đức và người Đức, hẳn câu nói trên sẽ càng gây thêm thái độ rất khuyển nho trào phúng của ông[100]). Với chiến thắng lừng lẫy này, ông đã thoát khỏi cái mê cung chiến bại mà ông bị giam cầm suốt năm năm 1759 để mà phục hồi uy danh của mình. Với nhận định nêu trên của Chính phủ Anh Quốc về cuộc chinh phạt toàn thắng của ông vào Schliesen này, thanh thế lẫy lừng của ông giờ đây còn to lớn hơn cả lúc trước những chiến bại các năm 1758 - 1759.[5][14] Không những chiến thắng tại Liegnitz đã hồi sinh uy thế của ông sau chiến bại ở Dresden, giờ đây quyền làm chủ tỉnh Schliesen của ông cũng được củng cố.[101] Giờ đây, ông đã lấy thế chủ động trên trận tiền.[31][69] Và, một điều đáng chú ý khác của trận thắng tại Liegnitz là sự bố trí hỏa pháo thật độc đáo của người Phổ.[28] Chiến thắng vẻ vang này gắn liền với khẩu đại bác nặng 12 pao được đưa từ Dresden về Liegnitz : chính những khẩu hỏa pháo nặng của Quốc vương đã nã cho Bộ Binh ném lựu đạn của Laudon bị tan tác, qua đó quyết định đến chiến thắng lừng lẫy về mặt phòng thủ của Friedrich II Đại Đế.[102][103] Trận đánh này cho thấy hỏa lực mạnh của người Phổ đã tàn sát khốc liệt bộ binh Áo, khiến cho Quốc vương phải xem trọng Pháo binh hơn sau chiến thắng.[104] Tất nhiên, đại thắng này - cũng như mọi chiến thắng rực rỡ của quân Phổ trước đó - vẫn không thể hoàn toàn quyết định chiến thắng của quân Phổ trong cuộc Chiến tranh Bảy Năm : hồi năm 1756, nhà vua Friedrich II Đại Đế cũng đã đẩy lui được quân Áo trong trận Lobositz nhưng quân chủ lực Áo vẫn còn nguyên, và trận này cũng vậy. Dưới sự lãnh đạo tài tình của ông, quân ông đã đập tan tác quân Laudon, nhưng điều này không có nghĩa là họ đã hạ gục được quân chủ lực Áo.[16] Thế nhưng, về mặt tinh thần nó cho thấy người Phổ đã trả thù được thất baị của họ tại Landeshut. Chiến tranh hãy còn tiếp diễn sau khi ông đánh tan quân Áo ở Liegnitz. Nhưng, ý nghĩa của chiến thắng này đối với vị Quốc vương nước Phổ là hết sức lớn lao. Toàn quân đều tự hào về ông, và họ đã quên đi nỗi đau chiến bại tại Hochkirch (1758) và Kunersdorf (1759) vì được gỡ gạc bằng chiến thắng Liegnitz to lớn này. Để báo thù cho thất bại Landeshut, nhà vua đã thực hiện sách lược đúng đắn của mình thật mạnh mẽ, sáng suốt và linh động, nhờ đó đem lại thắng lợi vẻ vang này, buộc quân thù phải thất bại kế hoạch của mình.[20][105][106] Vị vua Phổ tài năng được xem là đã thể hiện sự kiên cường anh dũng trong những cơn sóng gió giữa thảm bại ở Kunersdorf và chiến thắng tại Liegnitz, như thể một con chó bun dũng cảm giành được một "cục xương" rồi kiên quyết chiến đấu tới cùng để bảo vệ nó, sẵn sàng chịu chết vì món lợi của mình.[107] Sau thất bại tại Maxen, tuy nguồn lực của quốc gia đã cạn kiệt nhưng ông vẫn tung được 10 vạn binh sĩ vào trận tiền để giành chiến thắng ở trận Liegnitz.[108] Đại thắng cũng cho thấy khả năng phục hồi một cách cực kỳ nhanh chóng của ông sau nỗi buồn không thể chiếm được thành Dresden, thể hiện sức sống mãnh liệt và lòng dũng cảm không gì sánh bằng của ông trong việc chống nhau với những kẻ cường địch. Tài nghệ chiến thuật của ông thật siêu việt và trong đêm trước trận đánh tại Liegnitz này, ông cũng không quên nói chuyện với ba quân để giao nhiệm vụ và cũng để động viên chí khí của họ. Đối với ba quân, giờ đây ông vẫn luôn là "Ông già Fritz" (Alter Fritz), là người bạn thân, là tấm gương sáng, là Đức Vua và là người đem lại vinh quang cho họ. Chiến thắng ngay giữa cơn nguy cấp, nhuệ khí của mọi người đã hoàn toàn được phục hồi.[20][109] Hoặc họ cũng gọi tắt tên ông là "Fritz" một cách trìu mến.[62] Trong khi Trung đoàn Anhalt-Bernburg, với dũng khí nồng nhiệt, sẵn sàng bất chấp mệnh lệnh của cấp trên mà phá tuyến địch quân, ông đã hoàn toàn thứ lỗi cũ cho họ - đây là một chiến thắng thể hiện tầm quan trọng của lực lượng Bộ Binh Phổ trong trận đánh này.[110][111] Một "Phép lạ" của trận đánh này là sự sống còn của nhà vua dù một viên đạn bắn sượt qua áo choàng của ông và con chiến mã của ông bị thương.[31] Trận chiến Liegnitz không phải là lần đầu tiên mà ông có được "Phép lạ" này, trong suốt những năm tháng chiến chinh vàng son của ông.[78] Ông cũng giao cho vị Trung Tướng xuất sắc Zieten chỉ huy toàn bộ lực lượng Kỵ binh Phổ do Zieten có công lớn trong việc ngăn chặn viện binh Áo đến đánh trận Liegnitz.[11] Đại bại này cũng mang lại khó khăn cho Triều đình Đại Công nương Áo - Hoàng hậu La-Đức Maria Theresia và Nữ hoàng Nga Elizaveta Petrovna.[112] Nhìn chung, sau hai chiến thắng của vua Phổ ở Liegnitz và Torgau, các nước tham chiến cùng bắt đầu lâm vào tình cảnh kiệt quệ.[113] Về sau, sau khi Hoàng đế Đức (Kaiser) là Wilhelm II gửi tặng cho Hoa Kỳ một bức tượng Friedrich II Đại Đế, Tổng thống Hoa Kỳ Theodore Roosevelt có bài diễn văn theo đó, ông bảo là không biết nên ngưỡng mộ các chiến thắng của vị vua Phổ năm xưa tại Praha, Roßbach, Leuthen và Zorndorf hay là những chiến dịch đã bộc lộ tài năng, sự bền chí, năng lực kết hợp với sự bạo dạn giúp ông chuyển bại thành thắng sau thảm bại ở Kunersdorf.[114] Chiến thắng Liegnitz cũng như chiến thắng Torgau ngay sau đó của vua Phổ chứng tỏ ông hãy còn hy vọng sau thất bại Kunersdorf, và làm ngân lên âm hưởng của hào khí Napoléon :[115]

Trong chiến dịch nước Pháp năm 1814, Hoàng đế Napoléon I nói với Thống chế Auguste de Marmont : "Chúng ta còn có 10 vạn quân". Marmont đáp trả : "Không ! Có mỗi 6 vạn quân". Napoléon I phán : "Kỳ thực là, ông có 6 vạn quân còn Ta có 10 vạn quân".

Có điều là nhà vua Friedrich II Đại Đế quên mất rằng đây là trận đánh phòng thủ điển hình đầu tiên trong cuộc chiến :[103] kẻ tấn công là Laudon và cuộc tấn công đã thất bại ê chề (cùng với tổn thất nặng nề) do đội quân của ông tuy ít ỏi những có phần mạnh hơn quân của Laudon.[116] Thực chất, thắng trận này là ông đã đánh bại được vị tướng giỏi nhất của quân Áo.[117] Laudon lúc tháo chạy cũng hô lên: Đại bác, đại bác của tôi!" do nhiều khẩu đại bác Áo bị quân Phổ lấy đi. Vốn là một người ghét Ernst Gideon von Laudon, nhà vua Friedrich II Đại Đế có cho rằng hành vi này của vị Quân giới Áo là phi anh hùng, mặc dù ông cũng ngưỡng mộ việc tổ chức triệt thoái tài tình của Laudon khỏi trận địa sau khi thua lớn ở Liegnitz.[59][118] Sau khi quân ông bị vị Quốc vương nước Phổ đánh tan nát tại Liegnitz,[119] Laudon cũng có gửi thư phàn nàn với quan Tể tướng Áo tại Triều đình Viên là Wenzel Anton, Vương công xứ Kaunitz-Rietberg rằng Daun đã không tiếp ứng được đúng lúc ông bị tấn công. Ở kinh kỳ Viên, cả Đại Công nương Maria Theresia và Tể tướng Kaunitz đều rất đau buồn với chiến bại nặng nề này, làm tiêu tan hy vọng thắng lợi của họ.[120] Thực sự thì ít ra Daun cũng có phần "trách nhiệm" với thảm bại của quân Áo ở trận Liegnitz này, và ham muốn hội quân của liên quân chống Phổ cũng được xem là đã mang lại thảm bại cho họ mặc dù vua Phổ đang lâm nguy.[121][122] Đại bại này - được coi là một trong những trận thắng lớn tiêu biểu và đáng nhớ nhất của ông trong cuộc chiến nói riêng và trong võ nghiệp của ông nói chung cũng như là một minh chứng đáng kể cho cuộc chiến đấu vệ quốc tuyệt vời của ông[27][44][45] - cũng góp phần khiến cho Maria Theresia phải thừa nhận rằng một mình người Áo (nếu không có người Nga sát cánh) không thể nào đánh bại nổi người Phổ.[123] Đồng thời, bà cũng cho rằng lực lượng Quân đội Áo cần phải được cải cách.[124] Vốn từ đầu cuộc chiến Kaunitz đã kiến nghị Theresia cải tổ quốc gia, và sau hai chiến thắng của Friedrich II Đại Đế tại Liegnitz và Torgau giữa lúc tình hình của ông hoàn toàn trong đen tối thì yêu cầu này càng trở nên cấp bách hơn.[125]

“ Trận đánh tại Liegnitz, cũng giống như các trận chiến ở Roßbach và Leuthen trước đó, cho thấy tài năng của Friedrich Đại Đế trong việc đánh tan tác những kẻ cường địch và một đội quân cơ động hiệu quả cao trong một cuộc tổng tấn công, cố gắng những quân thù càng không thể biết được về các kế hoạch của ông càng tốt. Cảm thấy ông bị vài đạo quân Áo có quân số tới 1 vạn người vây gần Liegnitz (Sachsen), ông lập kế hoạch rút quân thận trọng... ông phá bỏ doanh trại của mình, tuy nhiên vẫn cứ để ngọn lửa của ông cháy mà đánh lừa kẻ địch... Rạng sáng nhà vua nước Phổ gây bất ngờ cho một đạo quân do Laudon cầm đầu... và đánh bại 3 vạn địch bằng một đội quân bằng nửa quân số của địch. ”

—Carl von Clausewitz[63]

Vốn trong những trận thảm bại trước như Hochkirch và Kunersdorf thì Friedrich II Đại Đế đều bị áp đảo về quân số, và trong trận Liegnitz này cũng vậy, thế nhưng ông đã chiến thắng chói lọi, góp phần lớn cho việc xóa tan cái nỗi nhục tại Kunersdorf ngày nào, trong khi Laudon đã bị đánh bại sau bốn chiến thắng của ông. Thực chất, hàng loạt chiến thắng huy hoàng của ông như trận Leuthen và trận Liegnitz này cũng đều cho thấy ông bị áp đảo nghiêm trọng về quân số. Đây cũng là một tiền lệ cho truyền thống quân sự Phổ - Đức : trong các cuộc chiến tranh mãi về sau này họ luôn phải đối mặt với những kẻ thù đông hơn nhiều.[32][40][126][127] Ziethen được phong làm Thượng tướng Kỵ binh vì công trạng to lớn của ông đối với chiến thắng huy hoàng.[59] Khi viên thượng quan Triều đình Phổ là Cocceji báo tin này đến Anh Quốc đồng minh của Phổ, Thủ tướng Anh Quốc là William Pitt Già rất vui mừng, theo như thư của ông gửi cho sứ thần Andrew Mitchell:[19]

“ Tôi không thể để cho vị đại thần đưa tin rời khỏi nước Anh mà không bày tỏ với ông ấy rằng ít nhất là ít nhất là cả trái tim tôi hân hoan với những chiến tích huy hoàng và kỳ diệu mà cuối cùng đã bao phủ khí thể vô cùng anh dũng cùng sự mạnh mẽ không ai sánh bằng của Đức Vua thật sự vĩ đại mà ông thật may mắn vì được tháp tùng Ngài. Không hề có cái niềm vui sướng nào rộn rãi và nhiệt liệt hơn sự mừng rỡ mà Ngài Cocceji đã mang lại cho chúng tôi; và, giữa niềm hân hoan của toàn dân tộc, nếu có niềm vui nào sánh bằng đi chăng nữa, thì vẫn không gì có thể vượt qua được. ”

—William Pitt Già

Điều này cho thấy một lần nữa châu Âu phải bội nể Friedrich II Đại Đế, trong khi người Áo nhận thức rằng ý chí sắt đá của ông là bất diệt.[34][41] Cũng như các chiến thắng huy hoàng của ông ở Praha, Roßbach, Leuthen ..., chiến thắng Liegnitz đã gây khắp thế giới phải chấn động.[128] Đồng thời, do Trung đoàn Thiết Kỵ binh của Trung Tướng Friedrich Wilhelm von Seydlitz (người đang nằm bệnh do bị thương trong trận Kunersdorf hồi năm 1759) đã chiến đấu dũng mãnh góp phần không nhỏ đến thắng lợi quyết định này nên Quốc vương cũng ban thưởng hậu hĩnh. Ông ngự bút thư gửi cho Seydlitz để báo tin chiến thắng, và vào ngày 6 tháng 9 năm 1760 người thương binh có hồi đáp:[129]

“ Trên cái giường bệnh mà những đợt tấn công chết tiệt đã ném Hạ thần vào, Hạ thần xin được nói lời hoan nghênh khiêm tốn nhất giành cho chiến thắng của Bệ hạ và hy vọng rằng Bệ hạ sẽ có thể tái chiếm thành Dresden sau thắng lợi này; nhưng Hạ thần vẫn hy vọng rằng vết đạn sượt qua Bệ hạ sẽ không gây hậu quả xấu gì cho Người, làm chúng ta không được vui với đại thắng. Hạ thần sẽ nhanh chóng loan tin chiến thắng trên khắp Stettin và Schliesen. Hạ thần đã nhận được tin mừng trong lúc Ngài Ngự vẫn còn xem khinh Hạ thần là kẻ yếu ớt... Hạ thần vẫn mãi là trung thần của Người cho đến phút cuối đời. ”

—Friedrich Wilhelm von Seydlitz

Những gì sau trận chiến [sửa]

Như vậy là Daun đã mắc mưu và Laudon đã thất bại ê chề, quân Đồng minh bị đổ vỡ. Mặt khác, tuy công nhận đây là một trận đại thắng lẫy lừng, nhà vua Friedrich II Đại Đế có nói: "Nhiệm vụ chưa được hoàn tất". "Câu chuyện của Ta vẫn chưa chấm dứt", ông còn viết, "...quân phục của Ta bị hư hại và con chiến mã của Ta cũng bị thương. Hiện thời Ta không thể nào bị tấn công...". Ông cũng cảm thấy rằng chiến thắng chưa thể thay đổi hẳn tình thế của ông, do đó "những phép lạ sẽ còn cần thiệt để chiến thắng mọi khó khăn của Ta". Song, chỉ có mỗi ông với tầm nhìn xa trông rộng của mình thì hãy còn lo ngại về tình hình lúc ấy : "Trẫm chỉ báo cho quần chúng biết về những hy vọng và chút ít tin tốt mà Trẫm có được", ông viết cho một người bạn.[29][130] Dù sao đi nữa, đại thắng của ông ở trận Liegnitz với tính chất lật ngược thế cờ đã đưa chiến cuộc trở lại thế "cù cưa" như cũ.[35][39] Tư liệu English reformation to the fall of Poland coi trận tấn công này của vua Phổ là một thất bại đau đớn của danh tướng Laudon[6]. Ít ra, thắng lợi này đã khiến cho ông đã thoát chết trong gang tấc, tiếp tục theo đuổi cuộc chiến tranh và góp phần giúp cho chiến dịch năm 1760 kết thúc với thuận lợi cho nước Phổ hơn là năm ngoái[131][132]. Và, thắng lợi của ông trong trận đánh này cũng giảm nhẹ lo âu cho Anh Quốc và Liên minh Tây Đức sau khi thành Cassell rơi vào tay quân Pháp.[46] Bởi lẽ quân Áo vẫn chưa rút khỏi tỉnh Schliesen, dù sau khi nghe tin dữ về đại bại tại Liegnitz thì Chernyshyov hoảng sợ, lập tức ông ta kéo quân Nga vượt khỏi sông Oder (người Nga vốn đã chán ghét sự thiếu kiên quyết của người Áo nên "chuồn" ngay sau khi người Áo bị Friedrich II Đại Đế đánh tan).[3][59][133] Chưa kể, nhà vua nước Phổ còn hiểu rằng sức khỏe của ông đã sa sút và những yếu kém về sinh lý của ông càng gia tăng.[130] Dẫu sao thì ông đã làm thất bại kế hoạch của địch, cũng hài lòng với đại thắng mang ý nghĩa quan trọng này,[2][23] và gửi thư cho Quốc vương George II nước Anh đồng minh của ông: "Đây là tin vui đầu tiên trong năm nay!".[134] Ngay sau khi chiến thắng, nhà vua nước Phổ nhanh chóng phát huy thế thượng phong của ông: giờ đây, ông quyết định hợp binh với Vương đệ Heinrich vì thấy mình đã dễ dàng tổ chức hành binh ở miền Nam tỉnh Schliesen, dù rằng ông vẫn không thể nào không cẩn trọng khôn lường.[20] Thậm chí tuy các binh lính của vua đã có phần mỏi mệt sau chiến công hiển hách tại Liegnitz, vì lợi thế của chiến thắng ông không cho họ được nghỉ ngơi : ông cũng có tài nghệ phi thường trong việc phát huy thế thắng chẳng kém gì tài năng siêu việt của ông trong việc phục hận.[72][78] 9 giờ sáng ngày 16 tháng 8 năm 1760, nhà vua khởi hành cùng quân cánh trái của mình tới Parchwitz. Đạo quân Phổ của Bá tước Karl sau khi đã làm lễ ăn mừng chiến thắng tại Liegnitz cũng theo chân vua. Trong lúc đó, Zieten vẫn còn ở Liegnitz cùng với quân cánh phải, ông cho quân bắn pháo đại bác để ăn mừng, khen thưởng những người lính có công đồng thời hoàn toàn dọn dẹp bãi chiến trường, không để cho bất cứ một người thương binh hay một chiến lợi phẩm nào nằm lại tại đó. Việc dọn dẹp bãi chiến trường cũng có phần nhẹ hơn do Laudon đã mang nhiều thương binh của ông ta chạy đi ngay sau chiến bại thê thảm tại Liegnitz.[59] Về phần nhà vua, ông kéo đại quân đến Breslau và hội binh tạm thời của Vương đệ Heinrich, sau đó lập doanh trại tại Bunzelwitz.[19][20] Sau đó, ông kéo đại quân đến Dittmansdorf cách đó dăm ba dặm.[20] Tỉnh Schliesen không có một trận đánh nào nữa vào tháng 9 năm 1760, cũng nhờ nhà vua phòng thủ tốt.[135] Ông ban chiếu chỉ cho Hoàng thân Heinrich kéo 14 nghìn chiến binh đến bên sông Oder để quan sát quân đội Nga hoàng. Trong khi đó, bản thân nhà vua đóng quân tại những đỉnh đồi kiên cố do đó quân Áo không thể làm gì được ông. Đã chiến thắng rồi, đã sống còn được rồi thì ông kiên quyết không hứng chịu một thất bại nào nữa, trong khi Daun không dám tiến công nhà vua.[65][83] Cuối tháng 8, ông có 5 vạn tướng sĩ tại Schliesen, và đánh lui vài đợt tấn công của người Áo. Nhưng trong lúc nhà vua đóng quân tại Schweidnitz để phòng ngừa Laudon, Daun sau bại trận tại Liegnitz đã cùng quân Đồng minh Áo - Nga tấn công kinh kỳ Berlin. Nhưng rồi do mục đích không thành (thực chất họ vẫn còn lo sợ vị vua Phổ chiến thắng), quân Nga rút về Ba Lan, còn quân Áo kéo đến xứ Sachsen. Nơi đây, Friedrich II Đại Đế sau khi đã lấy thế mạnh từ chiến thắng Liegnitz và trấn yên thủ đô[29][136] đã cùng Zieten kéo đại binh đến và lại một lần nữa đánh tan nát quân Áo trong trận đánh kịch liệt tại Torgau.[20][30][42][126][137] Chỉ sau chiến bại mùa hè tại Liegnitz mà quân Áo lại một lần nữa đại bại (như vậy là cả hai danh tướng Áo là Laudon và Daun đều nhanh chóng lần lượt thua to), làm Maria Theresia tuyệt vọng.[42][138] Chiến thắng ở Torgau cũng được xem là một đòn giáng táo bạo như chiến thắng Liegnitz trước đó. Hai chiến thắng huy hoàng tại Liegnitz và Torgau kết hợp lại có cải tiến tình hình nước Phổ hơn chứ không chỉ giúp ông cầm chắc nơi chiến trường - đó là nhờ tài nghệ lãnh đạo của nhà vua Friedrich II Đại Đế.[86][139] Và, điều ấy thể hiện rằng ý đồ áp dụng lợi thế về quân số của quân Đồng minh Nga - Áo đã thất bại.[140] Không những chiến bại to lớn tại Liegnitz và Torgau mà người Áo đã bắt đầu kiệt sức.[141] Vào ngày 15 tháng 8 năm 1761, Quốc vương nước Phổ cùng toàn quân lại đóng trại tại tỉnh Schliesen và làm lễ kỷ niệm đại thắng haò hùng tại Liegnitz.[142] Sau Hiệp định Hubertusburg được ký kết chấm dứt cuộc Chiến tranh Bảy Năm (1763), ông có viết về chiến thắng lịch sử này.[143] Có điều là ngay sau đại thắng Liegnitz ông vẫn chưa dám tin rằng mình sẽ tồn tại được sau cuộc Chiến tranh Bảy Năm (và viết rằng ông sẽ sống chung với triết học và tình bạn trong phần đời còn lại), thế mà vào năm 1763 thì ông đã toàn thắng cuộc chinh chiến.[130]

Nhà lý luận quân sự vĩ đại của nước Phổ là Karl von Clausewitz cũng có ghi nhận về trận đánh lừng danh này.[144] Chiến dịch năm 1760, gồm cả hai chiến thắng quan trọng ấy, được xem là một trong những nỗ lực lớn lao nhất của thiên tài quân sự của vua Phổ, dẫu cho áp lực của liên quân Nga - Áo lên ông chỉ bị tạm dừng bởi hai đại thắng này.[49][145] Những chiến thắng ấy của ông, kế hợp với nhiều thắng lợi khác, được xem là đã làm nên sự "phục hưng" nước Đức, sự bá quyền của nước Đức ở châu Âu và cũng mở ra sự bá chủ của Phổ ở Đức.[6] Ngoài ra, hai trận đánh khốc liệt này đều có sự tham gia của người Trung tá Phổ là Friedrich Wilhelm von Steuben, sau là tướng của Quân đội Lục địa cuộc Cách mạng Mỹ.[146] Sau chiến thắng của nhà vua Friedrich II Đại Đế tại Liegnitz (1760), đây sẽ còn là nơi chiến địa buổi Thống chế Phổ là Gebhard Leberecht von Blücher đánh tan quân Pháp trong trận Katzbach vào năm 1813.[147] Sau này, trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai, sau khi Đức Quốc xã đại bại ở trận Stalingrad (1943), Bộ Tuyên truyền Đức có truyền đơn như sau :[148]

Giờ đây, chúng ta có lẽ bước thời đại Friedrich của cuộc chiến khốc liệt và quyết định này. Friedrich II từng bị đánh bại thảm hại trong các trận Kolín, Hochkirch và Kunersdorf. Hậu quả của những trận đánh này là những thảm họa kinh khủng, còn tệ hại hơn hẳn những trận đánh mấy tuần nay trên mặt trận phía Đông. Tuy nhiên, sau trận Kolín là chiến thắng Leuthen, sau các trận Hochkirch và Kunersdorf là những chiến thắng tại Liegnitz, Torgau và Burkersdorf - và cuối cùng là thắng lợi quyết định của Quân đội Phổ trong bảy năm chinh chiến...

Chú thích [sửa]

  1. ^ a b c Day Otis Kellogg, Thomas Spencer Baynes, William Robertson Smith, The Encyclopædia Britannica: A-ZYM,t rang 569
  2. ^ a b c S. Fischer-Fabian, Prussia's glory: the rise of a military state, trang 253
  3. ^ a b c d e f g Joseph Towers, Memoirs of the life and reign of Frederick the Third, King of Prussia, Tập 2, các trang 210-211.
  4. ^ a b c d e f g h Charles Booth Brackenbury, Frederick the Great, các trang 227-228.
  5. ^ a b c Will Durant, The Story of Civilization: Rousseau and revolution; a history of civilization in France, England, and Germany from 1756, and in the remainder of Europe from 1715 to 1789, trang 60. Arnold Hermann Ludwig Heeren, A manual of the history of the political system of Europe and its colonies: from its formation at the close of the fifteenth century, to its re-establishment upon the fall of Napoleon, trang 244.
  6. ^ a b c English reformation to the fall of Poland, các trang 2430-2431.
  7. ^ a b c d e f Thomas Carlyle, History of Friedrich the Second Called Frederick the Great: The Works of Thomas Carlyle, trang 299
  8. ^ a b c d e f g h i j k Spencer C. Tucker, A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East, trang 787
  9. ^ a b c d e f Frederick II (King of Prussia), Posthumous Works of Frederic II, King of Prussia: The history of the Seven Years War, các trang 105-109.
  10. ^ Giles MacDonogh, Frederick The Great, trang 306
  11. ^ a b c d e Giles MacDonogh, Frederick The Great, các trang 296-297.
  12. ^ Martin Windrow, Francis K. Mason, The world's greatest military leaders: two hundred of the most significant names in land warfare, from the 10th to the 20th century, trang 81
  13. ^ a b American architect and architecture, Tập 29, trang 72
  14. ^ a b c d e f g h i j Christopher Duffy, Frederick the Great: A Military Life, trang 206
  15. ^ John Keegan, Who's who in military history: from 1453 to the present day, trang 104
  16. ^ a b c Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 201
  17. ^ Larry H. Addington, The patterns of war through the eighteenth century, trang 137
  18. ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great : a historical profile, trang 123
  19. ^ a b c d e f g Thomas Campbell, Frederick the Great and His Times Part Three, các trang 292-293. Michael Rheta Martin, A graphic guide to world history, by Michael Rheta Martin. Geoffrey Bruun, consulting editor, trang 160.
  20. ^ a b c d e f g David Fraser, Frederick the Great: King of Prussia, các trang 437-438. Press Company Frontier Press Company, Masters of Achievement: The World's Greatest Leaders in Literature, Art, Religion, Philosophy, Science, Politics and Industry Part One, trang 398.
  21. ^ Jay Luvaas, Frederick the Great on the Art of War, trang 9
  22. ^ Christopher Duffy, The military experience in the age of reason, trang 264
  23. ^ a b Amos Dean, The history of civilization, Tập 4, trang 251.
  24. ^ John Keegan, Who's who in military history: from 1453 to the present day, trang 164
  25. ^ a b George Richard Potter, The New Cambridge modern history, trang 477
  26. ^ a b c d e f Ludwig Reiners, Frederick the Great: a biography, trang 209
  27. ^ a b c d James Dabney McCabe, The Pictorial History of the World: Embracing Full and Authentic Accounts of Every Nation of Ancient and Modern Times. Showing the Causes of Their Prosperity and Decline ... With Sketches of the Leading Characters in the World's History, trang 582
  28. ^ a b John Childs, Armies and warfare in Europe, 1648-1789, trang 110
  29. ^ a b c M. S. Fitzgerald, The kings of Europe, past and present, and their families, trang 474
  30. ^ a b c Christopher Duffy, The military experience in the age of reason, trang 256. Jeff Suzuki, Mathematical Association of America, Mathematics in historical context, trang 254.
  31. ^ a b c d e f g h Nancy Mitford, Frederick the Great, các trang 235-235
  32. ^ a b Baron John Cam Hobhouse Broughton, Recollections of a long life, Tập 1, trang 64
  33. ^ a b J. R. MacCulloch, A dictionary, geographical, statistical, and historical, of various countries, places, and principal natural objects in the world illustrated with maps, trang 151
  34. ^ a b Walter Louis Dorn, Competition for empire, 1740-1763, trang 342
  35. ^ a b Joseph Thomas, Universal pronouncing dictionary of biography and mythology, Tập 1, trang 963
  36. ^ Gerald Suster, Generals: the best and worst military commanders, trang 121
  37. ^ Theodor Schieder, Sabina Berkeley, Hamish M. Scott, Frederick the Great, trang 132
  38. ^ George Peabody Gooch, Frederick the Great: the ruler, the writer, the man, trang 52
  39. ^ a b The Land we love, Tập 5, trang 197
  40. ^ a b Andrew Roberts (ed), The Great Commanders of the Early Modern World 1567-1865: 1583 to 1865
  41. ^ a b Robert A. Kann, A history of the Habsburg Empire, 1526-1918, trang 161
  42. ^ a b c d Europe from 800 to 1789, trang 247
  43. ^ a b Encyclopaedia Britannica, inc, Jacob E.. Safra, The New Encyclopaedia Britannica, Tập 19, trang 535
  44. ^ a b The Edinburgh magazine, or Literary miscellany, trang 470. Elihu Rich, Francis Lister Hawks, Appletons' cyclopædia of biography: embracing a series of original memoirs of the most distinguished persons of all times ..., trang 305.
  45. ^ a b Grant Uden, Owen Watson, Longman illustrated companion to world history, trang 833
  46. ^ a b Richard Middleton, The Bells of Victory: The Pitt-Newcastle Ministry and Conduct of the Seven Years' War 1757-1762, trang 165
  47. ^ Theodor Schieder, Frederick the Great, trang 229
  48. ^ a b c d e f g h i Christopher Duffy, The army of Frederick the Great, các trang 193-194.
  49. ^ a b John Richard Green, A History Of The English People, 1760-1815, trang 30
  50. ^ a b William Harrison De Puy, Encyclopaedia Britannica: a dictionary of arts, sciences, and general literature, Tập 9, trang 737
  51. ^ Franz Kugler, The pictorial history of Germany: during the reign of Frederick the Great: comprehending a complete history of the Silesian campaigns, and the seven years war, các trang 429-430.
  52. ^ Franz Kugler, The pictorial history of Germany: during the reign of Frederick the Great: comprehending a complete history of the Silesian campaigns, and the seven years war, các trang 432-437.
  53. ^ Thomas Carlyle, History of Friedrich the Second Called Frederick the Great: The Works of Thomas Carlyle, trang 266
  54. ^ Thomas Carlyle, History of Friedrich the Second Called Frederick the Great: The Works of Thomas Carlyle, trang 271
  55. ^ Sun Tzu, Carl Von Clausewitz, Niccol Machiavelli, The Complete Art of War, trang 221
  56. ^ a b Martin Philippson, The age of Frederick the Great, Tập 15, trang 79
  57. ^ George Richard Potter, The New Cambridge modern history, trang 474
  58. ^ Dennis E. Showalter, The wars of Frederick the Great, trang 274
  59. ^ a b c d e f Robert B. Asprey, Frederick the Great: The Magnificent Enigma, các trang 535-538.
  60. ^ a b c d Thomas Carlyle, History of Friedrich the Second called Frederick the Great, Tập 6, các trang 45-47.
  61. ^ a b c Franz A. J. Szabo, The Seven Years War in Europe, 1756-1763, các trang 285-287.
  62. ^ a b c d e f g h i j k Franz Kugler, The pictorial history of Germany: during the reign of Frederick the Great: comprehending a complete history of the Silesian campaigns, and the seven years war, các trang 441-447.
  63. ^ a b c Charles Jean Jacques Joseph Ardant du Picq, Carl von Clausewitz, Roots of strategy: 3 military classics, trang 377
  64. ^ a b c d e f g h i j Christopher Duffy, Frederick the Great: A Military Life, trang 202
  65. ^ a b Trevor Nevitt Dupuy, The military life of Frederick the Great of Prussia, các trang 138-140.
  66. ^ a b c d e Philip J. Haythornthwaite, Invincible generals: Gustavus Adolphus, Marlborough, Frederick the Great, George Washington, Wellington, trang 136
  67. ^ Warren H. Carroll, Anne Carroll, The Revolution Against Christendom: A History of Christendom, trang 70
  68. ^ Frederic Shoberl, Thomas Campbell, Frederick the Great, his court and times, Tập 1, trang 216
  69. ^ a b c d e f g h Thomas Carlyle, History of Friedrich II of Prussia Volumes 20-21 and Appendix, các trang 43-44.
  70. ^ Friedrich Kohlrausch, A history of Germany: from the earliest period to the present time, các trang 590-591.
  71. ^ a b c Ron W. Walden, Joyce Milton, The empire builders: Frederick the Great and Prussia, Napoleon and Europe, trang 46
  72. ^ a b c George Hooker Colton, James Davenport Whelpley, The American review: a Whig journal of politics, literature, art, and science, trang 637
  73. ^ Christopher Duffy, Russia's military way to the West: origins and nature of Russian military power, 1700-1800, trang 114
  74. ^ Margaret Leland Goldsmith, Maria Theresa of Austria, trang 208
  75. ^ The new Werner twentieth century edition of the Encyclopaedia Britannica: a standard work of reference in art, literature, science, history, geography, commerce, biography, discovery and invention, Tập 6, trang 734
  76. ^ The Contemporary review, Tập 166, trang 289
  77. ^ Anthony Livesey, Battles of the great commanders, trang 80
  78. ^ a b c Nathan Ausubel, Superman: the life of Frederick the Great, trang 689
  79. ^ Thomas Carlyle, History of Friedrich II of Prussia, called Frederick the Great, Tập 6, trang 73
  80. ^ Robert B. Asprey, Frederick the Great: the magnificent enigma, trang 538
  81. ^ John P. LeDonne, The Grand Strategy of the Russian Empire, 1650-1831, trang 91
  82. ^ Richard Ernest Dupuy, Trevor Nevitt Dupuy, The encyclopedia of military history from 3500 B.C. to the present, trang 674
  83. ^ a b Charlton Thomas Lewis, David Müller, A history of Germany, founded on D. Müller's 'History of the German people', trang 521
  84. ^ John Childs, Armies and warfare in Europe, 1648-1789, trang 128
  85. ^ Alfred Schlieffen (Graf von), Robert T. Foley, Alfred von Schlieffen's military writings, trang 263
  86. ^ a b John Powell, Magill's Guide to Military History: Cor-Jan, các trang 546-547.
  87. ^ Charles Dickens, William Harrison Ainsworth, Albert Smith, Bentley's miscellany, Tập 28, trang 638
  88. ^ Charles Arnold-Baker, The Companion to British History, trang 1127
  89. ^ Anatole Alexandre Marga, -Texte. Géographie militaire, trang 215
  90. ^ Hans Ferdinand Helmolt, The World's History: Western Europe to 1800, trang 549
  91. ^ Stanley Sandler, Ground Warfare: An International Encyclopedia, Tập 1, trang 296
  92. ^ Robert Shadle, Historical dictionary of the British empire, Tập 2, trang 997
  93. ^ Tiha von Ghyczy, Bolko von Oetinger, Carl von Clausewitz, Christopher Bassford, Clausewitz on Strategy: Inspiration and Insight from a Master Strategist, trang 141
  94. ^ Alfred Schlieffen (Graf von), Robert T. Foley, Alfred von Schlieffen's military writings, trang 213
  95. ^ William Fiddian Reddaway, Frederick the Great, trang 288
  96. ^ Giles MacDonogh, Frederick the Great, trang 306
  97. ^ Christopher Duffy, The military experience in the age of reason, các trang 186-187.
  98. ^ John Keegan, Andrew Wheatcroft, Who's who in military history: from 1453 to the present day, trang 101
  99. ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great : a historical profile, trang 133
  100. ^ Robert A. Pois, Philip Langer, Command failure in war: psychology and leadership, trang 5
  101. ^ Joachim Whaley, Germany and the Holy Roman Empire: Volume II: The Peace of Westphalia to the Dissolution of the Reich, 1648-1806, Tập 2, trang 306
  102. ^ Christopher Duffy, The army of Frederick the Great, trang 120
  103. ^ a b Christopher Duffy, Frederick the Great: A Military Life, trang 315
  104. ^ Christopher Duffy, The military experience in the age of reason, trang 231
  105. ^ H. W. Koch, History of Prussia, trang 131
  106. ^ David Ogg, Europe of the ancien régime, 1715-1783, trang 175
  107. ^ Blackwood's magazine, Tập 98, trang 55
  108. ^ Charles Sanford Terry, A short history of Europe: from the fall of the Eastern empire to the dissolution of the Holy Roman empire, trang 185
  109. ^ Studies, Tập 32, trang 185
  110. ^ Philip J. Haythornthwaite, Frederick the Great's Army: Infantry, trang 20
  111. ^ Philip J. Haythornthwaite, Frederick the Great's Army: Infantry, Bìa sau
  112. ^ Hajo Holborn, A History of Modern Germany: 1648-1840, trang 247
  113. ^ Hermann Kinder, Werner Hilgemann, The Penguin atlas of world history, Tập 1, trang 283
  114. ^ ADDRESS AT THE UNVEILING OF THE STATUE OF FREDERICK THE GREAT
  115. ^ Baron John Emerich Edward Dalberg Acton, Lectures on Modern History, trang 217
  116. ^ Archer Jones, The art of war in the Western world, trang 305
  117. ^ R. P. Dunn-Pattison, Leading figures in European history, trang 345
  118. ^ Day Otis Kellogg, Thomas Spencer Baynes, William Robertson Smith, The Encyclopædia Britannica: New American supplement. A-ZUY, trang 553
  119. ^ James Birchall, England under the Revolution and the house of Hanover, 1688 to 1820, trang 320
  120. ^ Franz A. J. Szabo, Kaunitz and enlightened absolutism, 1753-1780, các trang 273-274.
  121. ^ The Illustrated American, Tập 9, trang 552
  122. ^ "A history of France" (Volume 2)
  123. ^ Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, trang 44
  124. ^ Hamish M. Scott, Enlightened absolutism: reform and reformers in later eighteenth-century Europe, trang 156
  125. ^ Derek Beales, In the Shadow of Maria Theresa, 1741-1780, Tập 1, trang 91
  126. ^ a b John Laffin, Jackboot : a history of the German soldier 1713-1945, các trang 26-27.
  127. ^ The Twentieth century, Tập 7-8, trang 134
  128. ^ Harper's magazine, Tập 68, trang 702
  129. ^ Robert Neville Lawley, General Seydlitz, a military biography, các trang 104-105.
  130. ^ a b c Walter Henry Nelson, The soldier kings: the house of Hohenzollern, trang 197
  131. ^ Mandell Creighton, Justin Winsor, Samuel Rawson Gardiner, Reginald Lane Poole, Sir John Goronwy Edwards, The English historical review, Tập 29, trang 266
  132. ^ David Kay, Austria-Hungary, trang 199
  133. ^ William J. McGill, William J. McGill (Jr.), Maria Theresa, trang 96
  134. ^ James Breck Perkins, France under Louis XV., trang 138
  135. ^ Jay Luvaas, Frederick the Great on the Art of War, trang 305
  136. ^ Stanley Sandler, Ground Warfare: An International Encyclopedia, Tập 1, trang 890
  137. ^ David Fraser, Frederick the Great: King of Prussia, trang 455
  138. ^ Hamish M. Scott, The birth of a great power system, 1740-1815, trang 104
  139. ^ Edward Eyre, European civilization: its origin and development, Tập 6, trang 247
  140. ^ Robert A. Doughty, Warfare in the Western World: Military operations from 1600 to 1871, trang 98
  141. ^ Matthew Smith Anderson, Europe in the eighteenth century, 1713-1789, trang 249
  142. ^ Frederic Shoberl, Thomas Campbell, Frederick the Great, his court and times, Tập 1, trang 253
  143. ^ Jay Luvaas, Frederick the Great on the Art of War, trang 79
  144. ^ Charles Jean Jacques Joseph Ardant du Picq, Carl von Clausewitz, Roots of strategy: 3 military classics, trang 375
  145. ^ William Hunt, Reginald Lane Poole, The Political History of England: The history of England from the accession of Anne to the death of George II, 1702-1760, by I. S. Leadam, trang 473
  146. ^ Paul Douglas Lockhart, The drillmaster of Valley Forge: the Baron de Steuben and the making of the American Army, trang 17
  147. ^ James Douglas (Ph.D.), A text-book of geography, trang 126
  148. ^ Joachim C. Fest, Hitler, trang 666

Liên kết ngoài [sửa]

Wikimedia Commons có thêm thể loại hình ảnh và tài liệu về: Trận Liegnitz (1760).
Lấy từ “http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trận_Liegnitz_(1760)&oldid=11208751”