5 Whys

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

5 Whys là một phương pháp phổ dụng được dùng trong quá trình ra quyết định của lãnh đạo để truy tìm nguyên nhân/ kết quả của mỗi sự kiện, vấn đề và hiểu thấu sự kiện, vấn đề đó. Cách hỏi của 5 Whys sẽ cho phép truy vấn được nguyên nhân sâu xa, thực sự của mỗi vấn đề và tìm đến các nguyên nhân thực thụ, có tính gốc rễ.

Thí dụ điển hình[sửa | sửa mã nguồn]

Một thí dụ khi nhận thức vấn đề khi một thành phố mới mưa to một trận đã lụt (sự kiện, vấn đề nổi trội):

1. Vì sao thành phố vừa mưa đã lụt? (tại sao thứ nhất)

- Vì hệ thống thoát nước quá kém.

2. Vì sao hệ thống thoát nước quá kém? (tại sao thứ hai)

- Vì công tác quy hoạch, đầu tư cho hệ thống thoát nước quá kém.

3. Vì sao công tác quy hoạch, đầu tư cho hệ thống thoát nước quá kém? (tại sao thứ ba)

- Vì tầm nhìn của lãnh đạo thành phố quá kém

4. Vì sao tầm nhìn của lãnh đạo thành phố quá kém? (tại sao thứ tư)

- Vì lãnh đạo (cả tố chất, khả năng, kiến thức, kinh nghiệm của lãnh đạo) đều kém.

5. Vì sao lãnh đạo (cả tố chất, khả năng, kiến thức, kinh nghiệm của lãnh đạo) đều kém. (tại sao thứ năm, chính là nguyên nhân sâu xa, gốc rễ)

- Vì quy trình tìm kiếm, bổ nhiệm nhân sự chưa phải là tốt nhất.

Câu hỏi có thể không dừng ở 5 mà có thể là 6 hay 7... thậm chí nhiều hơn cho đến khi tìm ra nguyên nhân cuối, gốc rễ nhất. Con số 5 chỉ có tính ước định rằng cần có nhiều bước truy vấn, nhiều bước tìm hiểu để đi đến nguyên nhân thực thụ, không dừng ở các nguyên nhân bề mặt.

Lịch sử của phương pháp[sửa | sửa mã nguồn]

Kỹ năng này do Sakichi Toyoda đưa ra và đã được sử dụng phổ biến tại Toyota Motor Corporation trong quá trình tìm hiểu và cải tiến hệ thống sản xuất của hãng. Kiến trúc sư của việc cải tiến hệ thống này (Toyota Production System), ông Taiichi Ohno, miêu tả phương pháp này là để "... căn bản của hệ thống tiếp cận mang tính khoa học của hãng Toyota... bằng cách chúng tôi liên tục lặp đi lặp lại câu hỏi Why đến 5 lần và nhanh chóng tìm ra gốc rễ vấn đề để cải thiện."[1].

Chỉ trích phương pháp[sửa | sửa mã nguồn]

5 Whys có thể được xem là một công cụ đầy hữu hiệu của các nhà quản lý kỹ thuật để tìm nguyên nhân của mỗi vấn đề. Song nó đã bị một số người, trong đó có Teruyuki Minoura, cựu giám đốc điều hành phần mua sắm của Toyota toàn cầu rằng đó chỉ là phương pháp rất căn bản để phân tích nguyên nhân gốc rễ. Cơ sở của các chỉ trích này là:

  • Thường dừng lại ở các triệu chứng thay vì đi vào sâu đến tận căn nguyên.
  • Không có khả năng đi vượt ra khỏi phạm vi điều tra hiện thời của điều tra viên - không thể tìm thấy nguyên nhân gây ra nếu họ đã từng biết.
  • Thiếu hỗ trợ cho các điều tra viên để tìm ra đúng câu hỏi "vì sao".
  • Kết quả không bao giờ giống nhau. Mỗi người dùng 5 Whys để phân tích một vấn đề sẽ cho ra những kết quả khác nhau.

Chính vì vậy các phương pháp khác vẫn cần dùng cạnh phương pháp này.[2]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Taiichi Ohno; foreword by Norman Bodek (1988). Toyota production system: beyond large-scale production. Portland, Or: Productivity Press. ISBN 0915299143. 
  2. ^ “The "Thinking" Production System: TPS as a winning strategy for developing people in the global manufacturing environment”. Truy cập ngày 20 tháng 2 năm 2007.