Vết sao

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Vết saohiện tượng của một ngôi sao, được đặt tên bằng cách tương tự với các vết đen mặt trời. Các đốm nhỏ như vết đen mặt trời đã không được phát hiện trên các ngôi sao khác, vì chúng sẽ gây ra những dao động nhỏ không thể phát hiện được về độ sáng. Các vết sao thường được quan sát nhìn chung lớn hơn nhiều so với các vết sao trên Mặt trời: có thể che phủ khoảng 30% bề mặt sao, tương ứng với các sao trên 100 lần so với các sao trên Mặt trời.

Phát hiện và đo lường[sửa | sửa mã nguồn]

Để phát hiện và đo lường mức độ của các vết sao, người ta sử dụng một số loại phương pháp.

  • Đối với các ngôi sao quay nhanh - hình ảnh Dopplerhình ảnh Zeeman-Doppler.[1] Với kỹ thuật hình ảnh Zeeman-Doppler, hướng của từ trường trên các ngôi sao có thể được xác định do các vạch quang phổ được phân chia theo hiệu ứng Zeeman, cho thấy hướng và độ lớn của trường.
  • Đối với các sao quay chậm - Tỷ lệ độ sâu đường (LDR). Ở đây người ta đo hai vạch quang phổ khác nhau, một vạch nhạy với nhiệt độ và một vạch không. Vì các ngôi sao có nhiệt độ thấp hơn môi trường xung quanh, đường nhạy cảm với nhiệt độ thay đổi độ sâu của nó. Từ sự khác biệt giữa hai dòng này, nhiệt độ và kích thước của điểm có thể được tính toán, với độ chính xác nhiệt độ là 10K.
  • Đối với các ngôi sao đôi che khuất - Ánh xạ che khuất tạo ra hình ảnh và bản đồ các điểm trên cả hai ngôi sao.[2]
  • Đối với các ngôi sao có các hành tinh ngoài hệ Mặt trời quá cảnh - Các biến thể đường cong ánh sáng.[3]

Nhiệt độ[sửa | sửa mã nguồn]

Vết sao được quan sát có nhiệt độ trong khoảng từ 500-2000 kelvin mát hơn so với quang cầu. Sự chênh lệch nhiệt độ này có thể làm tăng sự thay đổi độ sáng lên tới 0,6 độ lớn giữa điểm và bề mặt xung quanh. Dường như cũng có mối quan hệ giữa nhiệt độ tại vết sao và nhiệt độ đối với quang quyển của sao, cho thấy các vết sao hoạt động tương tự đối với các loại sao khác nhau (quan sát được trong các sao lùn Gọ K).

Thời gian tồn tại[sửa | sửa mã nguồn]

Thời gian tồn tại của một vết sao phụ thuộc vào kích thước của nó.

  • Đối với các vết nhỏ, tuổi thọ tỷ lệ thuận với kích thước của chúng, tương tự như các đốm trên Mặt trời.[4]
  • Đối với các vết lớn, kích thước phụ thuộc vào vòng quay vi sai của ngôi sao, nhưng có một số dấu hiệu cho thấy các vết lớn tạo ra các biến đổi ánh sáng có thể tồn tại trong nhiều năm ngay cả trong các sao có vòng quay vi sai.

Chu kỳ hoạt động[sửa | sửa mã nguồn]

Sự phân bố của các vết sao trên bề mặt sao thay đổi tương tự như trường hợp mặt trời, nhưng khác với các loại sao khác nhau, ví dụ, tùy thuộc vào việc ngôi sao có phải là sao đôi hay không. Loại chu kỳ hoạt động tương tự được tìm thấy cho Mặt trời có thể được nhìn thấy đối với các ngôi sao khác, tương ứng với chu kỳ 11 năm của mặt trời (2 lần). Một số ngôi sao có chu kỳ dài hơn, có thể tương tự như cực tiểu Maunder cho Mặt trời.

Chu kỳ lật[sửa | sửa mã nguồn]

Một chu kỳ hoạt động khác là cái gọi là chu kỳ lật, ngụ ý rằng hoạt động ở một trong hai bán cầu chuyển từ bên này sang bên kia. Hiện tượng tương tự có thể được nhìn thấy trên Mặt trời, với các khoảng thời gian 3,8 và 3,65 năm đối với bán cầu bắc và nam. Hiện tượng lật được quan sát cho cả sao RS CVn đôi và sao đơn mặc dù phạm vi của các chu kỳ khác nhau giữa sao đôi và sao đơn.

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Cameron 2008
  2. ^ Cameron 2008. Eclipse movies show spots on two imaged binaries
  3. ^ Sanchis-Ojeda, Roberto; Winn, Joshua N.; Marcy, Geoffrey W.; Howard, Andrew W.; Isaacson, Howard; Johnson, John Asher; Torres, Guillermo; Albrecht, Simon; Campante, Tiago L. (2013). “Kepler-63b: A Giant Planet in a Polar Orbit Around a Young Sun-like Star”. The Astrophysical Journal. 775 (1): 54. arXiv:1307.8128. Bibcode:2013ApJ...775...54S. doi:10.1088/0004-637X/775/1/54. ISSN 0004-637X. Đã bỏ qua tham số không rõ |displayauthors= (gợi ý |display-authors=) (trợ giúp)
  4. ^ Berdyugina 5.3 Lifetimes

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]