Đường lối tập trung dân chủ

Chủ nghĩa cộng sản

Lịch sử chủ nghĩa Cộng sản Các trường phái Cộng sản Chủ nghĩa Marx · Chủ nghĩa Lenin Chủ nghĩa Trotsky · Chủ nghĩa Mao Dân chủ xã hội Đảng cộng sản Đệ Nhất Quốc tế Đệ Nhị Quốc tế Đệ Tam Quốc tế Đệ Tứ Quốc tế Phong trào Cộng sản Thế giới Cách mạng cộng sản Cách mạng thế giới Các nhà nước cộng sản Liên bang Xô-viết Cộng hòa nhân dân Trung Hoa Cuba · Việt Nam Lào · Bắc Triều Tiên Các chủ đề liên quan Chủ nghĩa Xã hội Chủ nghĩa xã hội dân chủ Chủ nghĩa xã hội thị trường Chủ nghĩa Kinh tế Kế hoạch Chủ nghĩa Marx-Lenin Chủ nghĩa Stalin Chủ nghĩa Cộng sản Tây Âu Chủ nghĩa Cộng sản cánh tả Dân chủ xã hội Tây Âu và Bắc Âu Cánh tả Chủ nghĩa Cộng sản vô chính phủ Chủ nghĩa chống cộng sản

sửa đổi

Đường lối tập trung dân chủ là một trong những nguyên tắc cơ bản của các tổ chức cộng sản và được trình bày trong điều lệ chính thức của các Đảng Cộng sản. Lenin, người đầu tiên nhắc tới khái niệm "Tập trung dân chủ", giải thích rằng tập trung dân chủ là tự do trong thảo luân nhưng thống nhất trong hành động Nguyên tắc tập trung dân chủ cũng là nguyên tắc mà Đảng Cộng sản Việt Nam luôn kêu gọi thực thi mặc dù có thể có cách định nghĩa khác.

Theo điều lệ chính thức, tất cả các cơ quan lãnh đạo và các bí thư các cấp được bầu bởi các đảng viên, trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua đại hội toàn thể đảng viên hay đại hội đại biểu đảng viên.

Ý nghĩa dân chủ của nguyên tắc này là thủ tục bầu cử này, cùng với quy tắc là các nghị quyết của Đảng chỉ có thể thông qua bởi cơ quan được bầu. Còn ý nghĩa tập trung là quyết định của tổ chức Đảng cấp trên là bắt buộc với các tổ chức Đảng cấp dưới và cuối cùng là bắt buộc mỗi đảng viên phải chấp hành.

Mỗi vấn đề của Đảng sẽ được thảo luận cho đến khi ra quyết định. Sau khi có quyết định, vấn đề đó phải được thực hiện mà không có sự tranh cãi, chống đối ^{[cần dẫn nguồn]}; đảng viên dù có ý kiến khác khi phát biểu công khai vẫn phải nói theo nghị quyết chứ không được theo ý mình.

Trong cuộc sống thực, ý nghĩa tập trung thể hiện rất mạnh mẽ. Theo quy định chính thức, tổ chức được xây dựng từ dưới lên nghĩa là các đại biểu cấp dưới sẽ quyết định trong việc bầu chọn lãnh đạo cấp trên.

Việc thực hiện nguyên tắc này được một bộ phận nhà nghiên cứu về chính trị cho rằng đã làm cho chủ nghĩa xã hội mà các đảng cộng sản theo đuổi biến thành chủ nghĩa toàn trị ^{[cần dẫn nguồn]}. Một bộ phận nhà nghiên cứu khác phủ nhận giả thuyết này. Karl Popper, nhà triết học người Áo cho rằng đây chính là nguyên nhân làm cho xã hội do các Đảng Cộng sản nắm quyền trở thành một "xã hội đóng" đối lập với "xã hội mở" (xã hội cho phép người dân bày tỏ sự bất đồng chính kiến) mà ông đề xướng. ^{[cần dẫn nguồn]}

Hồ Chí Minh thì viết rằng các cơ quan chính quyền phải thống nhất và tập trung. Từ Hội đồng nhân dân và Ủy ban kháng chiến hành chính xã đến Quốc hội và Chính phủ Trung ương, thiểu số phải phục tùng đa số, cấp dưới phải phục tùng cấp trên, địa phương phải phục tùng trung ương. Thế là vừa dân chủ vừa tập trung.