Alfred Russel Wallace

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Alfred Russel Wallace
Sinh 8 tháng 1, 1823(1823-01-08)
Usk, Monmouthshire, Wales, Anh
Mất 7 tháng 11, 1913 (90 tuổi)
Broadstone, Dorset, Anh
Quốc tịch Anh
Ngành Nhà thám hiểm, sinh học, địa sinh học, thực vật học, cải cách xã hội
Nổi tiếng vì đồng phát minh thuyết chọn lọc tự nhiên và những nghiên cứu về địa sinh học
Giải thưởng Huy chương Hoàng gia (1868) và Huy chương Copley (1908), Order of Merit (1908)

Alfred Russel Wallace, OM, FRS (8 tháng 1 năm 1823 – 7 tháng 11 năm 1913) là nhà tự nhiên học, thám hiểm, địa lý, nhân chủng học và sinh học người Anh. Ông nổi tiếng vì đã độc lập đề xuất ra thuyết tiến hóa nhờ sự chọn lọc tự nhiên và qua đó thúc đẩy Charles Darwin công bố lý thuyết của chính ông.

Wallace nghiên cứu ở nhiều nơi trên thế giới, ban đầu ở đồng bằng sông Amazon và tiếp đến là quần đảo Mã Lai, nơi đây ông phát hiện ra đường Wallace chia quần đảo Indonesia thành hai phần khác biệt về sinh học, trong đó có nhiều loài động vật có quan hệ mật thiết với động vật ở Australia, và một số loài có nguồn gốc từ châu Á. Ông được coi là chuyên gia hàng đầu của thế kỷ 19 về sự phân bố địa lý của các loài động vật và đôi khi người ta gọi ông là "cha đẻ của địa sinh học".[1] Wallace là một trong những nhà tư tưởng hàng đầu của thế kỷ 19 và đã có những đóng góp vào sự phát triển của học thuyết tiến hóa bên cạnh người đồng phát hiện ra sự chọn lọc tự nhiên. Đó là khái niệm về cảnh báo màu sắc (warning colouration) ở động vật, và hiệu ứng Wallace, một giả thuyết về quá trình chọn lọc tự nhiên đã đóng góp như thế nào vào phát sinh loài (speciation) bằng củng cố sự phát triển các rào cản chống lại lai hóa.

Wallace đã bị thu hút mạnh mẽ bởi những ý tưởng độc đáo. Sự ủng hộ của ông cho Chủ nghĩa tinh thần và niềm tin vào nguồn gốc phi vật chất ở những năng lực tư duy của con người đã giới hạn các mối quan hệ của ông với cộng đồng khoa học, đặc biệt với những người đề xướng ban đầu của thuyết tiến hóa. Ngoài nghiên cứu khoa học, ông cũng là một nhà hoạt động xã hội với những phê phán về bất công trong xã hội cũng như hệ thống kinh tế trong thế kỷ 19 ở Anh. Mối quan tâm của ông về địa sinh học đã khiến ông trở thành một trong những nhà khoa học đầu tiên đề cập đến những tác động của môi trường đến hoạt động của con người. Wallace đã viết nhiều tác phẩm khoa học cũng như về các vấn đề xã hội; bao gồm những nghiên cứu của ông trong các hành trình thám hiểm tại IndonesiaMalaysia, tác phẩm The Malay Archipelago, là một trong những bài báo phổ biến và ảnh hưởng nhất trong lĩnh vực khoa học khám phá được công bố trong thế kỷ 19.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Tuổi nhỏ[sửa | sửa mã nguồn]

Bức ảnh từ tự thuật của Wallace chụp tòa nhà mà Wallace và người anh em John đã thiết kế và xây dựng cho Viện cơ học ở Neath.

Wallace sinh ở làng Welsh thuộc Llanbadoc, gần Usk, Monmouthshire.[2] Ông là người con thứ bảy trong tám người con của ông bà Thomas Vere Wallace và Mary Anne Greenell. Thomas Wallace có nguồn gốc Scotland. Gia đình ông, cũng như những gia đình mang họ Wallace ở Scotland, cho rằng họ là hậu duệ của William Wallace, người lãnh đạo nhân dân Scotland trong Chiến tranh độc lập Scotland ở thế kỷ 13.[3] Thomas Wallace có bằng luật nhưng ông chưa bao giờ hành nghề này. Ông đã thừa hưởng một số tài sản phát sinh từ lợi tức kinh doanh của gia đình, nhưng dần dần kết quả kinh doanh đầu tư bị thua lỗ khiến cho tài chính của gia đình ông sa sút. Mẹ ông xuất thân từ gia đình trung lưu Anh từ Hertford, phía bắc Luân Đôn.[3] Khi Wallace 5 tuổi, gia đình ông dời đến Hertford. Tại đây ông học trường tiểu học Richard Hale cho đến khi những khó khăn về tài chính buộc ông phải bỏ học năm 1836.[4]

Dẫn chứng[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Smith, Charles H. “Alfred Russel Wallace: Evolution of an Evolutionist Introduction”. The Alfred Russel Wallace Page hosted by Western Kentucky University. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2007. 
  2. ^ Wilson The Forgotten Naturalist p. 1.
  3. ^ a ă Smith, Charles H. “Alfred Russel Wallace: A Capsule Biography”. The Alfred Russel Wallace Page hosted by Western Kentucky University. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2007. 
  4. ^ Wilson pp. 6–10.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Fichman, Martin (2004). An elusive Victorian: the evolution of Alfred Russel Wallace. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-24613-2. 
  • Quammen, David (tháng 12 năm 2008). “The Man Who Wasn't Darwin”. National Geographic (National Geographic Society): 106–33. Truy cập ngày 3 tháng 12 năm 2008. 
  • Quammen, David (1996). The song of the dodo: island biogeography in an age of extinctions. New York: Scribner. ISBN 0-684-80083-7. 
  • Severin, Tim (1997). The Spice Islands Voyage: The Quest for Alfred Wallace, the Man Who Shared Darwin's Discovery of Evolution. New York: Carroll & Graf Publishers. ISBN 0-7867-0518-3. 
  • Berry, Andrew (2003). Infinite Tropics: An Alfred Russel Wallace Anthology. London: Verso. ISBN 1-85984-478-2. 
  • Crawforth, Anthony (2009). The Butterfly Hunter: The life of Henry Walter Bates. The University of Buckingham Press. ISBN 978-0-9560716-1-3. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết wiki[sửa | sửa mã nguồn]

Phương tiện liên quan tới Alfred Russel Wallace tại Wikimedia Commons Bản mẫu:Wikiquote-inline

Bản mẫu:Copley Medallists 1901-1950