Chiến tranh Anh-Miến thứ nhất

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Chiến tranh Anh-Miến thứ nhất
First Anglo-Burmese War
ပထမ အင်္ဂလိပ် မြန်မာ စစ်
British attack in Burma 1824.gif
Quân Anh đột kích vào một chiến lũy của quân Myanma, ngày 8 tháng 7 năm 1824.
.
Thời gian 5 tháng 3 năm 1824–24 tháng 2 năm 1826
Địa điểm Myanma, Đông Bengal, Assam, Manipur, CacharJaintia
Kết quả Quân Anh thắng, Hòa ước Yandabo
Thay đổi lãnh thổ Myanma trao cho Anh các vùng Assam, Manipur, ArakanTenasserim; chịu mất ảnh hưởng đối với Cachar và Jaintia; trả 1 triệu bảng Anh bồi thường chiến phí
Tham chiến
Flag of the British East India Company (1801).svg Công ty Đông Ấn Anh Flag of the Alaungpaya Dynasty of Myanmar.svg Triều Konbaung
Chỉ huy
Archibald Campbell Maha Bandula 
Maha Ne Myo 
Minkyaw Zeya Thura
Lực lượng
50.000 40.000
Tổn thất
15.000 +10.000
.
Burmese character k.svg
Bài viết này có chứa các ký tự Myanma. Nếu không được hỗ trợ hiển thị đúng, bạn có thể sẽ nhìn thấy các ký hiệu chấm hỏi, ô vuông, hoặc ký hiệu lạ khác thay vì các chữ Myanma.

Chiến tranh Anh-Miến thứ nhất (tiếng Anh: First Anglo-Burmese War, tiếng Miến Điện: ပထမ အင်္ဂလိပ် မြန်မာ စစ်; [pətʰəma̰ ɪ́ɴɡəleiʔ mjəmà sɪʔ]) diễn ra từ ngày 5 tháng 3 năm 1824 đến ngày 24 tháng 2 năm 1826. Cuộc chiến tranh này vốn ban đầu nhằm mục đích kiểm soát vùng Đông Bắc Ấn Độ, đã kết thúc bằng thắng lợi quyết định của quân đội Anh, cho phép Anh kiểm soát Assam, Manipur, CacharJaintia cũng như ArakanTenasserim. Myanma bị buộc phải bồi thường chiến phí 1 triệu bảng Anh, và phải ký một hiệp định thương mại.[1][2]

Đây là cuộc chiến tranh dài nhất và tốn kém nhất trong lịch sử Ấn Độ thuộc Anh. Mười lăm nghìn binh sĩ Âu-Ấn đã tử trận, cùng với số thương vong lớn không rõ về binh sĩ và dân thường bên phía Myanma. Cuộc chiến tranh đã tiêu tốn của Anh từ 5 triệu đến 13 triệu bảng (khoảng 18,5 tỷ đến 48 tỷ dollar Mỹ theo thời giá 2006)[3]; nó là nguyên nhân dẫn tới một cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng ở Ấn Độ thuộc Anh vào năm 1833.[4]

Đối với Myanma, đây là khởi đầu của quá trình đánh mất độc lập. Triều Konbaung, trong một thời gian ngắn là mối đe dọa đối với Ấn Độ thuộc Anh, đã bị đánh bại và không còn khả năng đe dọa vùng biên giới phía đông của Ấn Độ thuộc Anh nữa.[5] Myanma đã rất khó khăn mới trả nổi khoản bồi thường chiến phí 1 triệu bảng Anh (khoảng 5 triệu dollar Mỹ lúc ấy), một khoản tiền rất lớn đối với ngay cả châu Âu lúc đó.[2] Người Anh sau đó đã tiến hành hai cuộc chiến tranh nữa chống lại đất nước Myanma đã suy yếu, và nuốt chửng toàn bộ đất nước này vào năm 1885.

Nguyên nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19, nhà Kongbaung thực hiện đường lối bành trướng đối với các nước láng giềng và cuối cùng khiến họ xung đột với quân Anh ở Ấn Độ.

Myanma đã chinh phạt và chiếm đóng Arakan vào năm 1784, khiến cho biên giới Myanma sát với Ấn Độ thuộc Anh. Việc quân Myanma tàn phá Arakan và bắt người Arakan làm nô lệ lao động tại một số công trình ở Myanma đã làm nổ ra các khởi nghĩa và dẫn tới một lượng lớn người tụ nạn tràn qua biên giới sang Ấn Độ. Ví dụ, năm 1798, một người Arakan là Nga Than Dè đã lãnh đạo 1 vạn người Arakan dời bỏ tổ quốc chạy sang Ấn Độ. Phía Myanma coi những người tỵ nạn này vừa là phiến loạn vừa là tài sản của mình, nên đã thực hiện các cuộc cướp phá qua biên giới sang lãnh thổ Ấn Độ.

Bắt đầu từ năm 1817, Myanma xâm lược Assam ở Đông Bắc Ấn Độ. Vào năm 1822, quân Myanma thực tế đã kiểm soát Assam và cũng giống như ở Arakan, người dân và các lực lượng khởi nghĩa ở Assam đã bỏ bản quán đi tỵ nạn.

Năm 1819, Myanma tiến hành một chiến dịch cướp phá Manipur với cái cớ là vua Manipur không chịu xin Vua Bagyidaw (1819–1837) phong vương cho mình. Manipur bị cướp phá toàn diện và người dân bị bắt về Myanma làm nô lệ. Không chỉ dừng ở Manipur, quân Myanma còn tràn sang Cachar, khiến vua xứ này phải tháo chạy và cầu viện người Anh. Năm 1823, các bang biên giới của Ấn Độ bị quân Myanma đe dọa.

Ngày 22 tháng 9 năm 1823, một toán vũ trang Myanma đã tấn công người Anh ở Shapura (phía Myanma gọi đây là Shinmabyu kyun), một hòn đảo sát Chittagong, giết và làm bị thương 6 lính gác. Hai cánh quân Myanma, một từ Manipur và một từ Assam, cũng tiến vào Cachar, lúc này đang được Anh bảo hộ, vào tháng 1 năm 1824. Cachar mọt lần nữa bị quân Myanma đe dọa. Điều đặc biệt là quân Myanma đã kiểm soát được vị trí quan trọng để có thể tấn công Bengal.

Ngày 5 tháng 3 năm 1824, Anh tuyên chiến với Myanma.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Lt. Gen. Sir Arthur P. Phayre (1967). History of Burma (ấn bản 2). Sunil Gupta. tr. 237.  Đã bỏ qua tham số không rõ |locatio= (trợ giúp)
  2. ^ a ă Maung Htin Aung (1967). A History of Burma. New York and London: Cambridge University Press. tr. 214–215. 
  3. ^ Thant Myint-U (2006). The River of Lost Footsteps--Histories of Burma. Farrar, Straus and Giroux. tr. 113. ISBN 978-0-374-16342-6, 0-374-16342-1 Kiểm tra giá trị |isbn= (trợ giúp). 
  4. ^ Anthony Webster (1998). Gentlemen Capitalists: British Imperialism in South East Asia, 1770-1890. I.B.Tauris. tr. 142–145. ISBN 1860641717, 9781860641718 Kiểm tra giá trị |isbn= (trợ giúp). 
  5. ^ Thant Myint-U (2006). The River of Lost Footsteps--Histories of Burma. Farrar, Straus and Giroux. tr. 125–127. ISBN 978-0-374-16342-6, 0-374-16342-1 Kiểm tra giá trị |isbn= (trợ giúp).