Chiến tranh Chín năm

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Chiến tranh Chín năm
Siege of Namur (1692).JPG
Cuộc vây hãm Namur, tháng 6 1692 do Jean-Baptiste Martin le vieux
.
Thời gian Tháng 11 1688 – Tháng 11 1697[1]
Địa điểm Âu châu, Ireland, Bắc Mỹ, Châu Á
Kết quả Hiệp ước Ryswick
Louis XIV công nhận William III xứ Orange là vua Anh, Scotland và Ireland.
Thay đổi lãnh thổ France retains Alsace (including Strasbourg) and surrenders Freiburg, Breisach and Philippsburg to the Holy Roman Empire, regains Pondicherry (after paying the Dutch a sum of 16,000 pagodas) and Nova Scotia, Spain recovered Catalonia from France, and the barrier fortresses of Mons, Luxembourg and Kortrijk. The Duchy of Lorraine was restored to Leopold Joseph from France.
Tham chiến
Đại liên minh:
 Dutch Republic
 Vương quốc Anh
 Holy Roman Empire
 Spain
 Piedmont-Savoy
 Sweden (until 1691)
 Scotland[2]
 Pháp
 Irish Jacobites
Chỉ huy
Cộng hòa Hà Lan Vương quốc Anh Vương quốc Scotland William III/II

Cộng hòa Hà Lan Vương công Waldeck
Đế quốc La Mã Thần thánh Công tước Lorraine
Đế quốc La Mã Thần thánh Tuyển hầu tước Bayern
Đế quốc La Mã Thần thánh Margrave of Baden
Đế quốc La Mã Thần thánh Tuyển hầu tước xứ Brandenburg
Đế quốc La Mã Thần thánh Eugene of Savoy
Công quốc Savoy Duke of Savoy
Tây Ban Nha Marquis of Gastañaga
Tây Ban Nha Duke of Villahermosa

Vương quốc Pháp Duc de Luxembourg
Vương quốc Pháp Marquis de Vauban
Vương quốc Pháp Duc de Boufflers
Vương quốc Pháp Duc de Lorge
Vương quốc Pháp Nicolas Catinat
Vương quốc Pháp Duc de Noailles
Vương quốc Pháp Duc de Duras
Vương quốc Pháp Duc de Villeroi
Vương quốc Pháp Duc de Vendôme
James II of England
Earl of Tyrconnell
.

Chiến tranh Đại liên minh (1688-1697) - thường được gọi là chiến tranh chín năm, cuộc chiến tranh Kế vị Palatine, hoặc chiến tranh của Liên đoàn Augsburg[3] - là một cuộc chiến lớn cuối thế kỷ 17 giữa vua Louis XIV của Pháp với Đại liên minh, do vua William III của Anh-Hà Lan, Leopold I của Đế quốc La Mã thần thánh, vua Carlos II của Tây Ban Nha, Victor Amadeus II của Savoy, và các vị công tước trong đế quốc La Mã Thần thánh tham gia. Cuộc chiến diễn ra chủ yếu ở châu Âu và một vài vùng xung quanh, nhưng ở Ireland cũng diễn ra một trận đánh lớn, nơi mà William III và James II "tranh hùng" để giành quyền kiểm soát quần đảo Anh và một vài chiến dịch nhỏ giữa các người định cư Pháp và người Anh cùng các đồng minh Da đỏ ở các thuộc địa tại Bắc Mỹ. Đây là cuộc chiến thứ hai trong ba cuộc chiến tranh lớn của vua Louis XIV.

Louis XIV đã nổi lên từ cuộc chiến tranh Pháp-Hà Lan năm 1678 và trở thành vị vua tài ba ở châu Âu thời bấy giờ, nhưng, mặc dù ông đã mở rộng lãnh thổ của nước Pháp bằng những cuộc chinh phạt của đội quân Pháp hùng mạnh, vị "vua mặt trời" vẫn không hài lòng. Bằng cách sử dụng những kết hợp giữa các phương tiện xâm lược, thốn tính, hay bán-pháp lý, Louis XIV ngay lập tức gia han lợi ích của mình để ổn định và tăng cường biên giới của Pháp, lên đến đỉnh điểm trong cuộc chiến tranh ngắn gọn với Tây Ban Nha (1683-1684). Thỏa thuận ngừng bắn Regensburg đảm bảo cương thổ của Pháp mở rộng trong hai mươi năm, nhưng Louis XIV vẫn tiếp tục hành động - đáng chú ý là việc hủy bỏ mình khỏi Sắc lệnh Nantes năm 1685, và cố gắng mở rộng ảnh hưởng đến vùng Rhineland, Đức - đã dẫn đến sự suy giảm ảnh hưởng của mình trong quân sự và chính trị. Louis XIV quyết định để vượt qua sông Rhine và vây hãm Philippsburg vào tháng 9 năm 1688, được dự định trước để đánh chặn một cuộc tấn công vào nước Pháp của Hoàng đế Leopold I và lực lượng Thánh chế La Mã vào việc chấp nhận yêu sách về lãnh thổ và triều đại của Louis.

Các cuộc xung đột chính diễn ra hầu hết ở xung quanh biên giới của Pháp: Hà Lan-Tây Ban Nha, Rhineland, công quốc Savoy, và Catalonia. Những chiến dịch này được chi phối phần lớn bởi các cuộc bao vây, đặc biệt là ở Mons, Namur, CharleroiBarcelona: những trận đánh mở như FleurusMarsaglia ít khi xảy ra hơn. Những cam kết này nói chung đã ủng hộ quân đội của Louis XIV, nhưng, năm 1696 Pháp bị kẹp bởi một cuộc khủng hoảng kinh tế. Các cường quốc hàng hải (Anh và Cộng hòa Hà Lan) cũng đã cạn kiệt tài chính, và khi Savoy đào thoát khỏi Liên minh, thì hai bên đều muốn hướng tới một cuộc đàm phán. Theo các điều khoản trong Hiệp ước Ryswick (1697), Louis giữ lại toàn bộ Alsace nhưng đã buộc phải trả Lorraine trở lại cho chủ của nó, ông cũng đã phải từ bỏ tất cả lợi ích của mình trên bờ đông của sông Rhine. Louis XIV đã đồng ý chấp nhận William III trở thành vua của nước Anh, trong khi Hà Lan quân đóng trong các pháo đài ở Hà Lan Tây Ban Nha để giúp đảm bảo an toàn cho biên giới của họ. Việc Carlos II của Tây Ban Nha sắp qua đời và không có nổi một mụn con để kế vị mình (điều quan trọng nhất chưa được giải đáp trong chính trị châu Âu) sớm sẽ lôi kéo Pháp và Đại liên minh trong cuộc xung đột cuối cùng của Louis XIV - cuộc chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha.

Bối cảnh lịch sử (1678-1687)[sửa | sửa mã nguồn]

Trong những năm sau chiến tranh Pháp-Hà Lan (1672-1678), vua Louis XIV của Pháp - bây giờ đã đạt đỉnh cao quyền lực - đã dùng quyền lực này để áp đặt sự thống nhất tôn giáo ở Pháp, củng cố và mở rộng biên giới của mình. Louis XIV đã giành được những vinh quang cá nhân của mình trên những lãnh thổ vừa mới chinh phục, nhưng ông đã không còn sẵn sàng theo đuổi chủ nghĩa quân phiệt như đã thực hiện trong năm 1672, và thay vào đó, phụ thuộc khi tính ưu việt quân sự của Pháp để đạt được mục tiêu chiến lược cụ thể ở vùng biên giới của mình. "Vua mặt trời" tuyên bố, một Louis XIV chính chắn hơn - nhận thức của ông đã không đạt được kết quả khi quyết định chống lại người Hà Lan – sẽ thay đổi bằng một cuộc chinh phạt an ninh, bằng cách sử dụng mối đe dọa hơn là chiến tranh mở, để tránh ảnh hưởng tới các nước láng giềng của mình, và không kéo họ vào cuộc chiến.[4]

Cố vấn trưởng của Louis XIV là Louvois, bộ trưởng bộ nước ngoài Colbert de Croissy, và chuyên gia kỹ thuật Vauban, đã phát triển chiến lược phòng thủ của Pháp.[5] Vauban ủng hộ việc xây dựng hệ thống pháo đài bất khả chiến bại ở xung quanh khu vực biên giới mà có thể cầm chân ke thủ của Louis không thể vào nước Pháp. Để xây dựng một hệ thống thích hợp, tuy nhiên, nhà vua cần thiết mua nhiều đất hơn từ các nước láng giềng của mình để tạo thành một đường liền mạch về phía trước. Điều này sẽ hợp lý vì sẽ có thể phòng thủ xa hơn trong khi xác định các phán đoán về chính trị một cách rõ ràng hơn, nhưng nó cũng tạo ra nghịch lý là, trong khi đó các mục tiêu cuối cùng cũng của Louis XIV cũng đã phòng vệ, ông cũng đã theo đuổi, vì thế có nghĩa họ coi nhau là thù địch.

Sự hợp nhất[sửa | sửa mã nguồn]

Đấu tranh trên hai chiến trường[sửa | sửa mã nguồn]

Cuộc đàn áp người Huguenot[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ All dates in the article are in the Gregorian calendar (unless otherwise stated). The Julian calendar as used in England until 1700 differed by ten days (after 1700 the calendar differed by 11 days until Great Britain adopted the Gregorian calendar in 1752). In this article (O.S) is used to annotate Julian dates with the year adjusted to 1 January.
  2. ^ Scotland's army was integrated into the English establishment
  3. ^ Older texts may refer to the war as the War of the English Succession, or, in North American historiography as King William's War. This varying nomenclature reflects the fact that contemporaries – as well as later historians – viewed the general conflict from particular national or dynastic viewpoints.
  4. ^ McKay & Scott: The Rise of the Great Powers: 1648–1815, trang 36
  5. ^ Lynn: The Wars of Louis XIV: 1667–1714, 37

Tài liệu tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Aubrey, Philip (1979). The Defeat of James Stuart's Armada 1692. Leicester University Press. ISBN 0-7185-1168-9
  • Bromley, J. S. (ed.) (1971). The New Cambridge Modern History VI: The Rise of Great Britain and Russia 1688–1725. Cambridge University Press. ISBN 0-521-07524-6
  • Chandler, David G (1990). The Art of Warfare in the Age of Marlborough. Spellmount Limited. ISBN 0-946771-42-1
  • Childs, John (1991). The Nine Years' War and the British Army. Manchester University Press. ISBN 0-7190-3461-2
  • Childs, John (2003). Warfare in the Seventeenth Century. Cassell. ISBN 0-304-36373-1
  • Doyle, William (2001). Short Oxford History of France – Old Regime France. Oxford University Press. ISBN 0-19-873129-9
  • Elson, Henry William (1908). History of the United States of America, Volume 1. The MacMillan Company
  • Kinross, John (1998). The Boyne and Aughrim: The War of the Two Kings. The Windrush Press. ISBN 1-900624-07-9
  • Lovejoy, David (1987). The Glorious Revolution in America. Middletown, CT: Wesleyan University Press. ISBN 9780819561770. OCLC 14212813. 
  • Lynn, John A (1999). The Wars of Louis XIV: 1667–1714. Longman. ISBN 0-582-05629-2
  • McKay, Derek (1977). Prince Eugene of Savoy. Thames and Hudson Ltd. ISBN 0-500-87007-1
  • McKay, Derek & Scott, H. M (1984). The Rise of the Great Powers: 1648–1815. Longman. ISBN 0-582-48554-1
  • Miller, John (2000). James II. Yale University Press. ISBN 0-300-08728-4
  • Rodger N.A.M (2006). The Command of the Ocean: A Naval History of Britain 1649–1815, Penguin. ISBN 0-14-102690-1
  • Rowlands, Guy (2000). Louis XIV, Vittorio Amedeo II and French Military Failure in Italy, 1689–96. The English Historical Review 115(462): 534–69
  • Simms, Brendan (2008). Three Victories and a Defeat: The Rise and Fall of the First British Empire. Penguin. ISBN 978-0-14-028984-8
  • Spielman, John (1977). Leopold I of Austria. Thames and Hudson Ltd. ISBN 0-500-87005-5
  • Storrs, Christopher (1999). War, Diplomacy and the Rise of Savoy, 1690–1720. Cambridge University Press. ISBN 0-521-55146-3
  • Symcox, Geoffrey (ed.) (1973). War, Diplomacy, and Imperialism: 1618–1763. Harper & Row. ISBN 061395005
  • Taylor, Alan (2002). American Colonies: The Settling of North America. Penguin. ISBN 0-14-200210-0
  • Wolf, John B (1962). The Emergence of the Great Powers: 1685–1715. Harper & Row. ISBN 0061397509
  • Wolf, John B. (1970). Louis XIV. Panther Books. ISBN 0-586-03332-7

Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Baxter, Stephen (1966). William III and the Defence of European Liberty. London
  • Childs, John (1980). The Army, James II and the Glorious Revolution. Manchester University Press
  • Childs, John (1987). The British Army of William III 1698–1702. Manchester University Press
  • Lynn, John A (1997). Giant of Grand the Siècle: The French Army 1610–1715. Cambridge University Press
  • Symcox, Geoffrey (1974). The Crisis of French Sea Power 1688–1697: From the guerre d'escadre to the guerre de course. The Hague