Chuột lang nhà

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Chuột lang nhà
Two adult Guinea Pigs (Cavia porcellus).jpg
Tình trạng bảo tồn
Đã thuần hóa
Phân loại khoa học
Giới (regnum) Animalia
Ngành (phylum) Chordata
Lớp (class) Mammalia
Bộ (ordo) Rodentia
Phân bộ (subordo) Hystricomorpha
Họ (familia) Caviidae
Phân họ (subfamilia) Caviinae
Chi (genus) Cavia
Loài (species) C. porcellus
Danh pháp hai phần
Cavia porcellus
(Linnaeus, 1758)
Danh pháp đồng nghĩa

Mus porcellus
Cavia cobaya
Cavia anolaimae
Cavia cutleri
Cavia leucopyga

Cavia longipilis

Chuột lang nhà (tên khoa học Cavia porcellus, tiếng Anh: guinea pig) là một loài thuộc bộ Gặm nhấm, họ Chuột lang. Mặc dù trong tiếng Anh chúng có tên thông thường là "Guinea pig" ("lợn guinea") nhưng chúng không thuộc họ Lợn và cũng không có nguồn gốc từ Guinea mà chúng đến từ dãy núi Andes. Các nghiên cứu sớm nhất dựa trên sinh hóa và lai giống chỉ ra rằng chúng là hậu duệ đã được thuần hóa của các loài có quan hệ gần gũi trong phân họ Chuột lang như Cavia aperea, C. fulgida, hay C. tschudii, vậy nên, chúng không tồn tại trong tự nhiên.[1][2]

Tên[sửa | sửa mã nguồn]

Tên khoa học của loài này là Cavia porcellus, với porcellus là tiếng Latin cho "lợn nhỏ", Caviatiếng Latin Mới, nó có nguồn gốc từ cabiai , tên của con vật trong ngôn ngữ của bộ tộc Galibi có nguồn gốc từ Guiana thuộc Pháp.[3] Cabiai có lẽ là sự thích nghi của çavia trong tiếng Bồ Đào Nha (nay savia), chính nó được suy ra từ chữ saujá, nghĩa là chuột.[4] Chuột lang được gôi là quwi hay jaca trong tiếng Quechua và cuy hay cuyo (số nhiều cuyes, cuyos) trong tiếng Tây Ban Nha của Ecuador, Peru, và Bolivia.[5] Người nuôi lai thường dùng nhiều hơn dạng "cavy" để miêu tả con vật, trong khi những nhà khoa học và phòng thí nghiệm thường dùng "guinea pig".[6]

Làm sao con vật lại bị gọi là "pig (lợn)" là không rõ ràng. Chúng có cấu tạo hơn giống lợn, với một cái đầu lớn cân xứng với cơ thể của nó, cổ mập và mông tròn không có đuôi; một vài tiếng kiêu chúng phát ra rất giống như chúng được tạo ra bởi lợn, và chúng cũng dành nhiều thời gian cho việc ăn.[6][7]

Tên của con vật mang ý nghĩa lợn trong nhiều ngôn ngữ châu Âu. Từ tiếng Đức cho chúng là Meerschweinchen , nghĩa là "lợn con biển", đã được dịch sang tiếng Ba Lan như świnka morska , tiếng Hungary như tengerimalac và tiếng Nga như морская свинка. Thuật ngữ tiếng PhápCochon d'Inde (lợn Ấn Độ) hoặc cobaye; tiếng Hà Lan gọi nó Guinees biggetje (lợn con Guinea) hoặc Cavia (trong khi ở một số tiếng địa phương Hà Lan nó được gọi là chuột Spaanse). Người Trung Quốc gọi chúng là lợn Hà Lan (荷兰猪, hélánzhū). từ tiếng Nhật Bản cho chuột lang là "モルモット" (morumotto), xuất phát từ tên của một loài gặm nhấm ở núi, marmot.

Đặc điểm và môi trường[sửa | sửa mã nguồn]

Two parti-colored Abyssinian guinea pigs

Chuột lang là gậm nhấm lớn, có trọng lượng từ 700 đến 1200 g (1,5-2,5 kg ), và chiều dài từ 20 đến 25 cm (8-10 inch ).[8] Nó thường sống trung bình bốn đến năm năm, nhưng có thể sống lâu đến tám năm.[9] Theo Guinness Book of Records 2006, con chuột lang sống lâu nhất sống sót 14 năm, 10,5 tháng.[10]

Trong những năm 1990, một quan điểm khoa học thiểu số nổi lên đề xuất rằng caviomorpha như chuột lang, chinchillaoctodon degus không phải gặm nhấm và cần được phân loại lại như một bộ động vật có vú riêng biệt (tương tự như lagomorpha).[11][12] Nghiên cứu tiếp theo sử dụng lấy mẫu rộng hơn đã phục hồi sự đồng thuận giữa các nhà sinh học động vật có vú mà việc phân loại hiện tại của động vật gặm nhấm như đơn ngành là hợp lý.[13][14]

Môi trường tự nhiên[sửa | sửa mã nguồn]

Cavia porcellus không tìm thấy tự nhiên trong hoang dã, nó có khả năng hậu duệ từ một số loài liên quan chặt chẽ tới các loài cavia khác, chẳng hạn như Cavia aperea , Cavia fulgida , và Cavia tschudii , vẫn thường thấy trong các khu vực khác nhau của Nam Mỹ.[1] Một số loài chuột lang xác định vào thế kỷ 20, chẳng hạn như Cavia anolaimaeCavia guianae , có thể là chuột lang nhà đã trở thành hoang dã bằng cách trỡ về hoang dã.[15] Chuột lang hoang dã được tìm thấy trên đồng cỏ và chiếm một môi trường sinh thái thích hợp tương tự như của bò.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă Weir, Barbara J. (1974). “Notes on the Origin of the Domestic Guinea-Pig”. Trong Rowlands, I. W.; Weir, Barbara J. The Biology of Hystricomorph Rodents. Academic Press. tr. 437–446. ISBN 0-12-613333-6. 
  2. ^ Nowak, Ronald M. (1999). Walker's Mammals of the World, 6th edition. Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-5789-9. 
  3. ^ “Cavy”. Oxford English Dictionary online (subscription access required). Truy cập ngày 25 tháng 4 năm 2007. 
  4. ^ “Definition of cavy”. Merriam-Webster Online. Truy cập ngày 12 tháng 3 năm 2007. 
  5. ^ “Diccionario de la Lengua Española” (bằng Spanish). Real Academia Española. Truy cập ngày 12 tháng 3 năm 2007. 
  6. ^ a ă Wagner, p. 2
  7. ^ Terril, p. 2.
  8. ^ Vanderlip, p. 13.
  9. ^ Richardson, pp. 132–133.
  10. ^ editor, Craig Glenday (2006). Guinness Book of World Records. Guinness World Records Ltd. tr. 60. ISBN 1-904994-02-4. 
  11. ^ Graur, D., et al.; Hide, Winston A.; Li, Wen-Hsiung (1991). “Is the Guinea-Pig a Rodent?”. Nature 351 (6328): 649–652. doi:10.1038/351649a0. PMID 2052090. 
  12. ^ D'Erchia, A., et al.; Gissi, Carmela; Pesole, Graziano; Saccone, Cecilia; Arnason, Ulfur (1996). “The Guinea Pig is Not a Rodent”. Nature 381 (6583): 597–600. doi:10.1038/381597a0. PMID 8637593. 
  13. ^ Carleton, Michael D.; Musser, Guy G. (2005). “Order Rodentia”. Trong Wilson, Don E. Mammal Species of the World 2 (ấn bản 3). Johns Hopkins University Press. tr. 745. ISBN 0-8018-8221-4. 
  14. ^ Huchon, D., et al.; Chevret, P; Jordan, U; Kilpatrick, CW; Ranwez, V; Jenkins, PD; Brosius, J; Schmitz, J (2007). “Multiple molecular evidences for a living mammalian fossil”. PNAS 104 (18): 7495–7499. doi:10.1073/pnas.0701289104. PMC 1863447. PMID 17452635. 
  15. ^ Nowak, Ronald M. (1999). Walker's Mammals of the World (ấn bản 6). Baltimore, Md.: Johns Hopkins University Press. tr. 1667–1669. ISBN 0-8018-5789-9. 

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]