Andes

Andes Mountain range (Quechua: Anti(s/kuna))
Range
Aerial photo of a portion of the Andes between Argentina and Chile
Thành phố	Bogotá, La Paz, Santiago, Quito, Cusco, Mérida
Điểm cao nhất	Aconcagua
- Vị trí	Argentina
- cao độ	6.962 m (22.841 ft)
- tọa độ	32°39′10″N 70°0′40″T
Chiều dài	7.000 km (4.350 mi)
Chiều rộng	500 km (311 mi)
Composite satellite image of the southern Andes

Dãy Andes giữa Chile và Argentina

Dãy Andes (Quechua: Anti(s)) là dãy núi dài nhất thế giới, gồm một chuỗi núi liên tục chạy dọc theo bờ tây lục địa Nam Mỹ. Dãy Andes dài hơn 7000 km, và có chỗ rộng đến 500 km (khoảng từ 18° đến 20° vĩ độ nam). Dãy Andes có chiều cao trung bình khoảng 4000 m.

Dãy Andes về cơ bản bao gồm 2 dãy núi lớn: Cordillera Oriental và dãy Cordillera Occidental, cách nhau bởi một bình nguyên hẹp thấp hơn. Xen vào đó là các dãy núi nhỏ tách ra ra từ hai bên hông của hai dãy núi lớn.

Dãy Cordillera de la Costa là trường hợp điển hình, xuất phát từ cực nam của châu Mĩ và chạy theo hướng bắc-nam, song song với bờ biển. Miền nam rặng núi này bị biển lấn vào, tạo ra một số hải đảo. Khi nhập vào đất liền thì Cordillera de la Costa tạo nên ranh giới phía tây của thung lũng lớn của Chile. Về phía bắc, dãy núi duyên hải này tiếp tục bằng một số dãy núi nhỏ, có khi chỉ là rặng đồi lẻ dọc theo bờ Thái Bình Dương cho đến tận Venezuela, tạo ra một thung lũng dài dọc suốt sườn tây của dãy Cordillera Occidental.

Dãy Andes trải dài qua 7 quốc gia: Argentina, Bolivia, Chile, Colombia, Ecuador, Peru và Venezuela. Trong số đó một vài quốc gia được mệnh danh là "Những xứ Andes".

Tên Andes vốn từ chữ anti tiếng Quechua có nghĩa là đỉnh cao.

Dãy Andes là dãy núi cao nhất bên ngoài châu Á với đỉnh cao nhất Aconcagua cao đến 6.962 m trên mực nước biển. Đỉnh núi Chimborazo (núi lửa) thuộc Ecuador là cao điểm trên mặt đất xa nhất nếu tính từ trung tâm địa cầu vì vị trí của núi ở trên đai "phình" xích đạo. Dãy Andes không cao như Himalaya nhưng dài gấp đôi Himalaya.

Các đỉnh núi thuộc dãy Andes

Dưới đây là một số đỉnh núi chủ yếu của dãy Andes đi qua các quốc gia:

Argentina

See also List of mountains in Argentina

• Aconcagua, 6.962 m (22.841 ft)
• Cerro Bonete, 6.759 m (22.175 ft) (not 6.872 m)
• Galán, 5.912 m (19.396 ft) (not 6.600 m)
• Mercedario, 6.720 m (22.047 ft)
• Pissis, 6.795 m (22.293 ft) (not 6.882 m)

• Aconcagua - Argentina - January 2005 - by Sergio Schmiegelow.jpg

  Aconcagua, Argentina

• 

  Cerro Tronador, Argentina

Giữa Argentina và Chile

• Cerro Bayo, 5.401 m (17.720 ft)
• Cerro Chaltén, 3.375 m (11.073 ft) or 3.405 m, Patagonia, also known as Cerro Fitz Roy
• Cerro Escorial, 5.447 m (17.871 ft)
• Cordón del Azufre, 5.463 m (17.923 ft)
• Falso Azufre, 5.890 m (19.324 ft)
• Incahuasi, 6.620 m (21.719 ft)
• Lastarria, 5.697 m (18.691 ft)
• Llullaillaco, 6.739 m (22.110 ft)
• Maipo, 5.264 m (17.270 ft)
• Marmolejo, 6.110 m (20.046 ft)
• Ojos del Salado, 6.893 m (22.615 ft)
• Olca, 5.407 m (17.740 ft)
• Sierra Nevada de Lagunas Bravas, 6.127 m (20.102 ft)
• Socompa, 6.051 m (19.852 ft)
• Nevado Tres Cruces, 6.749 m (south summit) (III Region)
• Tronador, 3.491 m (11.453 ft)
• Tupungato, 6.570 m (21.555 ft)
• Nacimiento, 6.492 m (21.299 ft)

• 

  Torres del Paine, Chile

• 

  Llullaillaco, Chile/Argentina

Bolivia

• Ancohuma, 6.427 m (21.086 ft)
• Cabaray, 5.860 m (19.226 ft)
• Chacaltaya, 5.421 m (17.785 ft)
• Huayna Potosí, 6.088 m (19.974 ft)
• Illampu, 6.368 m (20.892 ft)
• Illimani, 6.438 m (21.122 ft)
• Macizo de Larancagua, 5.520 m (18.110 ft)
• Macizo de Pacuni, 5.400 m (17.720 ft)
• Nevado Anallajsi, 5.750 m (18.865 ft)
• Nevado Sajama, 6.542 m (21.463 ft)
• Patilla Pata, 5.300 m (17.390 ft)
• Tata Sabaya, 5.430 m (17.815 ft)

• 

  Sajama

• 

  Huayna Potosí

Giữa Bolivia và Chile

• Acotango, 6.052 m (19.856 ft)
• Cerro Minchincha, 5.305 m (17.405 ft)
• Irruputuncu, 5.163 m (16.939 ft)
• Licancabur, 5.920 m (19.423 ft)
• Olca, 5.407 m (17.740 ft)
• Parinacota, 6.348 m (20.827 ft)
• Paruma, 5.420 m (17.782 ft)
• Pomerape, 6.282 m (20.610 ft)

• 

  Licancabur, Bolivia/Chile

• 

  Parinacota

Chile

See also List of mountains in Chile

• Monte San Valentin, 4.058 m (13.314 ft) (Patagonia)
• Cerro Paine Grande, c.2.750 m (9.022 ft) (Patagonia) (not 3.050 m)
• Cerro Macá, c.2.300 m (7.546 ft) (Patagonia) (not 3.050 m)
• Monte Darwin, c.2.500 m (8.202 ft) (Patagonia)
• Volcan Hudson, c.1.900 m (6.234 ft) (Patagonia)
• Cerro Castillo Dynevor, c.1.100 m (3.609 ft) (Patagonia)
• Mount Tarn, c.825 m (2.707 ft) (Patagonia)

• 

  Santiago de Chile on the western slopes of a snowcapped Andes

• 

  View of Cuernos del Paine in Torres del Paine National Park

Colombia

• Galeras, 4.276 m (14.029 ft)
• Nevado del Huila, 5.365 m (17.602 ft)
• Nevado del Ruiz, 5.321 m (17.457 ft)
• Ritacuba Blanco, 5.410 m (17.749 ft)
• Snow Mountain of Quindio, 5.215 m (17.110 ft)

Ecuador

• Antisana, 5.753 m (18.875 ft)
• Cayambe, 5.790 m (18.996 ft)
• Chimborazo, 6.268 m (20.564 ft)
• Corazón, 4.790 m (15.715 ft)
• Cotopaxi, 5.897 m (19.347 ft)
• El Altar, 5.320 m (17.454 ft)
• Illiniza, 5.248 m (17.218 ft)
• Pichincha, 4.784 m (15.696 ft)
• Quilotoa, 3.914 m (12.841 ft)
• Reventador, 3.562 m (11.686 ft)
• Sangay, 5.230 m (17.159 ft)
• Tungurahua, 5.023 m (16.480 ft)

• 

  Chimborazo, Ecuador

Peru

• Alpamayo, 5.947 m (19.511 ft)
• Artesonraju, 6.025 m (19.767 ft)
• Carnicero, 5.960 m (19.554 ft)
• El Misti, 5.822 m (19.101 ft)
• El Toro, 5.830 m (19.127 ft)
• Huascarán, 6.768 m (22.205 ft)
• Jirishanca, 6.094 m (19.993 ft)
• Pumasillo, 5.991 m (19.656 ft)
• Rasac, 6.040 m (19.816 ft)
• Rondoy, 5.870 m (19.259 ft)
• Sarapo, 6.127 m (20.102 ft)
• Seria Norte, 5.860 m (19.226 ft)
• Siula Grande, 6.344 m (20.814 ft)
• Yerupaja, 6.635 m (21.768 ft)
• Yerupaja Chico, 6.089 m (19.977 ft)

• 

  Alpamayo, Peru

• 

  El Misti, Peru

Venezuela

• Pico Bolívar, 4.981 m (16.342 ft)
• Pico Humboldt, 4.940 m (16.207 ft)
• Pico La Concha, 4.870 m (15.978 ft)
• Pico Piedras Blancas, 4.740 m (15.551 ft)

• 

  Pico Bolívar, Venezuela

• Humboldt-peak.jpg

  Pico Humboldt, Venezuela

Đọc thêm

• John Biggar, The Andes: A Guide For Climbers, 3rd. edition, 2005, ISBN 0-9536087-2-7
• Tui de Roy, The Andes: As the Condor Flies. 2005, ISBN 1-55407-070-8
• Fjeldså, J., & N. Krabbe (1990). The Birds of the High Andes. Zoological Museum, University of Copenhagen, Copenhagen. ISBN 87-88757-16-1
• Fjeldså, J. & M. Kessler. 1996. Conserving the biological diversity of Polylepis woodlands of the highlands on Peru and Bolivia, a contribution to sustainable natural resource management in the Andes. NORDECO, Copenhagen.

Liên kết ngoài

• PhotoGlobe: Andes around Mt. Mercedario
• Andes geology (University of Arizona)
• Climate and animal life of the Andes
• Civilizations of Ancient Peru
• Complete list of separate mountains in the Andes over 6000 m
• [1]
• Famous Andes peaks
• http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/southamerica.html Complete list of mountains in South America with a prominence of at least 1500 m