Ấn Độ Dương

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Năm đại dương của Trái Đất
Ấn Độ Dương

Ấn Độ Dươngdiện tích 75.000.000 km2 bao phủ 20% diện tích mặt nước trên Trái Đất.[1]. Đại dương này về hướng Bắc được giới hạn bởi bán đảo Ấn Độ, PakistanIran, về hướng Đông bởi Đông Nam Á (cụ thể là Myanma, Thái Lan, Malaysia, Indonesia) và châu Đại Dương), về phía Tây bởi bán đảo Ả Rậpchâu Phi. Ấn Độ Dương mở tại hướng Nam và giáp Nam Băng Dương. Tên gọi được đặt theo tên của Ấn Độ.[2][3][4][5]

Sử sách tiếng Việt trước thế kỷ 20 còn gọi đại dương này là Tiểu Tây Dương.

Theo quy ước quốc tế, ranh giới giữa Ấn Độ Dương và Đại Tây Dương nằm ở kinh tuyến 20° Đông, và ranh giới với Thái Bình Dương nằm ở kinh tuyến đi ngang qua đảo Tasmania (phía nam của mũi Agulhas) ở kinh tuyến 146°55' Đ.[6]. Ấn Độ Dương chấm dứt chính xác tại vĩ tuyến 60° Nam và nhường chỗ cho Nam Đại Dương, về phía bắc ở khoảng 30 độ Bắc trong vịnh Ba Tư. Đại dương này rộng gần 10.000 km tại khu vực giữa Úc và châu Phi và diện tích 73.556.000 km²[7] bao gồm cả biển Đỏ và Vịnh Ba Tư. Ấn Độ Dương có thể tích ước khoảng 292.131.000 km³.[8]

Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]

Bản đồ độ sâu của Ấn Độ Dương

Thềm lục địa của đại dương này hẹp với bề rộng trung bình 200 km, trừ biển ngoài khơi châu Úc có bề rộng hơn 1.000 km. Chiều sâu trung bình của đại dương là 3.890 m (12.762 ft). Điểm sâu nhất là Diamantina Deeprãnh Diamantina với độ sâu là 8.047 m (26.401 ft), đôi khi người ta cũng nhắc đến rãnh Sunda với độ sâu 7.258–7.725 m (23.812–25.344 ft).[9] Phía bắc của vĩ độ 50° Nam, 86% đại dương bị bao phủ bởi các trầm tích biển sâu, trong đó hơn phân nửa là đới globigerina. 14% còn lại bị phủ bởi các trầm tích lục địa. Các trầm tích băng phân bố chủ yếu ở các vĩ độ cận phía nam.

Địa hình dưới biển[sửa | sửa mã nguồn]

Là một trong những đại dương lớn trẻ nhất[10] nó có các sống núi tách giãn đang hoạt động và là một phần trong hệ thống các sống núi giữa đại dương:-

Sống núi Ninety East chạy theo phương bắc-nam ở kinh độ 90°Đông, chia cắt Ấn Độ Dương thành phần phía đông và phía tây.

Sống núi Chagos-Laccadive là một dải núi ngầm khác chạy theo hướng gần như bắc-nam giữa Lakshadweep, ám tiêu Maldivesquần đảo Chagos.

Cao nguyên Kerguelen là một lục địa nhỏ bị nhấn chìm, có nguồn gốc núi lửa ở nam Ấn Độ Dương.

Cao nguyên Mascarene là một cao nguyên dưới biển dài 2000 km nằm ở phía đông Madagascar.

Thủy hải văn[sửa | sửa mã nguồn]

Bản đồ hải lưu Ấn Độ Dương

Số ít các sông lớn đổ vào Ấn Độ Dương như các sông Zambezi, Shatt al-Arab, Hằng, Narmada, Ấn, Brahmaputra, JubbaIrrawaddy. Các dòng hải lưu chủ yếu chịu sự chi phối của gió mùa. Hai dòng hải lưu lớn, một ở bắc bán cầu chảy theo chiều kim đồng hồ và một ở phía nam của xích đạo chảy theo chiều ngược kim đồng hồ. Tuy nhiên, trong suốt mùa gió đông bắc, các dòng hải lưu ở phía bắc đảo chiều.

Dòng hải lưu dưới sâu chịu sự chi phối bới các dòng chảy vào từ Đại Tây Dương, biển Đỏ, và các dòng hải lưu Nam Cực. Phía bắc của vĩ độ 20° Nam, nhiệt độ bề mặt là 22 °C (72 °F), vượt cao hơn 28 °C (82 °F) về phía đông. Về phía nam đến 40°Nam], nhiệt độ giảm nhanh chóng.

Độ muối bề mặt dao động từ 32 đến 37 phần ngàn, độ muốii cao nhất trong biển Ả Rập và vành đai giữa Nam châu Phi và tây-nam Úc. Túi băng và băng trôi được phát hiện quanh năm về phía nam của 65° Nam. Giới hạn trung bình về phía bắc của băng trôi là 45°nam.

Tuyến hàng hải[sửa | sửa mã nguồn]

A Dhow off the coast of Kenya

Ấn Độ Dương có các tuyến đường biển quan trọng nối Trung Đông, châu Phi, và Đông Á với châu Âuchâu Mỹ. Có tuyến vận chuyển dầu khí và các sản phẩm dầu khí quan trọng từ vịnh Ba TưIndonesia. Những nơi có trữ lượng hydrocacbon lớn nằm ở các khu vực ngoài khơi Ả Rập Saudi, Iran, Ấn Độ, và Tây Úc. Khoảng 40% sản lưỡng dầu khí trên biển của thế giới từ Ấn Độ Dương.[11] Các bãi biển cát chứa nhiều khoáng vật nặng và các mỏ sa khoáng được khai thác bởi các quốc gia sở hữu một phần vùng biển này, đặc biệt là Ấn Độ, Nam Phi, Indonesia, Sri Lanka, và Thái Lan.

Hải lưu[sửa | sửa mã nguồn]

Các biển[sửa | sửa mã nguồn]

Eo biển[sửa | sửa mã nguồn]

Vịnh[sửa | sửa mã nguồn]

Các đảo[sửa | sửa mã nguồn]

Quần đảo Mentawai
Quần đảo Nicobar
Đông
Tây
Nam

Ranh giới với các quốc gia và vùng lãnh thổ[sửa | sửa mã nguồn]

Theo chiều kim đồng hồ, các quốc gia và vùng lãnh thổ (in nghiêng) có bờ biển thuộc Ấn Độ Dương gồm:

Châu Phi[sửa | sửa mã nguồn]

 Nam Phi,  Mozambique,  Madagascar,  Vùng đất phía Nam và châu Nam Cực thuộc Pháp,  Pháp (Réunion),  Mauritius,  Mayotte,  Comoros,  Tanzania,  Seychelles,  Kenya,  Somalia,  Djibouti,  Eritrea,  Sudan, Flag of Egypt.svg Ai Cập

Châu Á[sửa | sửa mã nguồn]

Flag of Egypt.svg Ai Cập (Sinai Peninsula),  Israel,  Jordan,  Ả Rập Saudi,  Yemen,  Oman, Flag of the United Arab Emirates.svg Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất,  Qatar,  Bahrain, Flag of Kuwait.svg Kuwait,  Iraq,  Iran,  Pakistan, Flag of India.svg Ấn Độ,  Maldives,  British Indian Ocean Territory,  Sri Lanka,  Bangladesh,  Myanmar (Myanmar),  Thái Lan,  Malaysia,  Indonesia,  Quần đảo Cocos (Keeling) ,  Đảo Christmas

Châu Úc[sửa | sửa mã nguồn]

Cờ của Úc Ashmore and Cartier Islands,  Indonesia,  Đông Timor,  Úc

Nam Ấn Độ Dương[sửa | sửa mã nguồn]

Cờ của Úc Heard Island and McDonald Islands,  Vùng đất phía Nam và châu Nam Cực thuộc Pháp

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ The Indian Ocean and the Superpowers. Routledge. 1986. ISBN 0709942419, 9780709942412 Kiểm tra giá trị |isbn= (trợ giúp). 
  2. ^ Harper, Douglas. “Online Etymology Dictionary”. Online Etymology Dictionary. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2011. 
  3. ^ Indo-American relations: foreign policy orientations and perspectives of P.V. Narasimha Rao and Bill Clinton By Anand Mathur; Page 138 "India occupies the central position in the Indian- Ocean region that is why the Ocean was named after India"
  4. ^ Politics of the Indian Ocean region: the balances of power By Ferenc Albert Váli; Page 25
  5. ^ Geography Of India For Civil Ser Exam By Hussain; Page 12-251; "INDIA AND THE GEO-POLITICS OF THE INDIAN OCEAN"(16-33)
  6. ^ Limits of Oceans and Seas. International Hydrographic Organization Special Publication No. 23, 1953.
  7. ^ Earth's Oceans. EnchantedLearning.com. Retrieved on 2013-07-16.
  8. ^ Donald W. Gotthold, Julia J. Gotthold (1988). Indian Ocean: Bibliography. Clio Press. ISBN 1-85109-034-7. 
  9. ^ Indian Ocean Geography, excerpted from: The World Factbook 1994, Central Intelligence Agency
  10. ^ Stow, D. A. V. (2006) Oceans: an illustrated reference Chicago: University of Chicago Press, ISBN 0-226-77664-6 - page 127 for map of Indian Ocean and text
  11. ^ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xo.html

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]