Họ Tầm ma

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Họ Tầm ma
Urtica dioica (Blüten).jpg
Tầm ma gốc lạ (Urtica dioica)
Phân loại khoa học
Giới (regnum) Plantae
(không phân hạng) Angiospermae
(không phân hạng) Eudicots
Bộ (ordo) Rosales
Họ (familia) Urticaceae
Juss., 1789
Chi điển hình
Urtica
L., 1753
Các chi
Xem văn bản.
Danh pháp đồng nghĩa
Cecropiaceae C. C. Berg[1]

Họ Tầm ma (danh pháp khoa học: Urticaceae) là một họ thực vật có hoa. Tên gọi của họ này có nguồn gốc từ chi Urtica (tầm ma). Urticaceae bao gồm một số loài cây đáng chú ý và hữu ích, bao gồm các chi Urtica (tầm ma), Boehmeria nivea (gai), Pipturus albidus (mamaki) và Debregeasia saeneb (ajlai).

Họ này chứa khoảng 2.600 loài, gộp nhóm trong 54 tới 79 chi, tùy theo từng hệ thống phân loại. Các chi đa dạng nhất là Pilea (500 tới 715 loài), Elatostema (khoảng 300 loài), Urtica (khoảng 80 loài), Cecropia (khoảng 75 loài) và Coussapoa (khoảng 50 loài).

Urticaceae có thể tìm thấy khắp nơi trên thế giới, ngoại trừ vùng địa cực.

Phân loại và phát sinh loài[sửa | sửa mã nguồn]

Hệ thống APG II đặt Urticaceae trong bộ Hoa hồng (Rosales), trong khi các hệ thống cũ hơn coi nó là một phần của bộ Gai (Urticales), trong đó chứa các họ Ulmaceae, MoraceaeCannabaceae. APG vẫn còn coi bộ Urticales cũ như là một nhóm đơn ngành nhưng không công nhận nó như một bộ theo đúng nghĩa.

Urticaceae trừ đi Cecropiaceae (nghĩa hẹp) là cận ngành (Sytsma và ctv. 2000[2], 2002 - ba gen[3]; Monro 2006 - hai gen[4]); nhóm sau (Cecropiaceae nghĩa hẹp) là đa ngành và hỗn tạp. Hadiah và ctv. (2008) cũng tìm thấy mối quan hệ tương tự[5], trong đó Pellionia không nên được ghi nhận như là chi tách biệt mà nên coi là đồng nghĩa của Procris chứ không phải là của Elatostema như trước đây đã đề xuất, Poikilospermum là nhóm được hỗ trợ tốt với Urtica v.v. Tuy nhiên, Datwyler & Weiblen (2004 - một gen)[6] và Zerega và ctv. (2005) lại thấy mối quan hệ ngược lại, và hỗ trợ mạnh cho Poikilospermum như là nhóm có quan hệ chị em với phần còn lại của họ - [Poikilospermum [Cecropiaceae s. s. [phần còn lại của Urticaceae]]][7]. Như thế, dù thế nào thì Cecropiaceae sensu stricto tốt nhất nên được gộp trong Urticaceae.

Miêu tả[sửa | sửa mã nguồn]

Hoa đực và cái của Urtica

Urticaceae có thể là cây bụi (như chi Pilea), dây leo, cây thân thảo (như chi UrticaParietaria) hay hiếm hơn là cây thân gỗ (như Dendrocnide, Cecropia).

Phiến lá của chúng thường có mép lá nguyên với các lá kèm. Các lông gai thường có mặt.

Urticaceae thường có hoa đơn tính và có thể là đơn tính cùng gốc hay đơn tính khác gốc. Chúng thụ phấn nhờ gió. Phần lớn phát tán hạt phấn khi nhị hoa thuần thục và các chỉ nhị của chúng thẳng ra một cách nhanh chóng: một cơ chế chuyên biệt kỳ dị và dễ thấy.

Các chi[sửa | sửa mã nguồn]

Danh sách 56 chi dưới đây lấy theo GRIN[8].

Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Germplasm Resources Information Network (GRIN) (17 tháng 1 năm 2003). “Family: Urticaceae Juss., nom. cons.” (HTML). Taxonomy for Plants. USDA, ARS, Chương trình nguồn gen quốc gia, Phòng thí nghiệm nguồn bộ sưu tập gen quốc gia, Beltsville, Maryland. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2008. 
  2. ^ Sytsma K. J., Morawetz J., Pires J. C., Morden C. W. 2000. Phylogeny of the Urticales based on three molecular data sets, with emphasis on relationships within Urticaceae. American J. Bot. 87(6, suppl.): 162.
  3. ^ Sytsma K. J., Morawetz J., Pires J. C., Nepokroeff M., Conti E., Zjhra M., Hall J. C., Chase M. W., 2002. Urticalean rosids: Circumscription, rosid ancestry, and phylogenetics based on rbcL, trnL-F, and ndhF sequences. American J. Bot. 89(9): 1531-1546.
  4. ^ Monro A. K. 2006. The revision of species-rich genera: A phylogenetic framework for the strategic revision of Pilea (Urticaceae) based on cpDNA, nrDNA, and morphology. American J. Bot. 93(3): 426-441.
  5. ^ Julisasi T. Hadiah, Barry J. Conn, Christopher J. Quinn, 2008, Infra-familial phylogeny of Urticaceae, using chloroplast sequence data, Australian Systematic Botany 21(5):375–385, doi:10.1071/SB08041
  6. ^ Datwyler S. L., Weiblen G., 2004. On the origin of the fig: Phylogenetic relationships of Moraceae from ndhF sequences. American J. Bot. 91(5): 767-777
  7. ^ Zerega N. J. C., Clement W. L., Datwyler S. L., Weiblen G. D., 2005. Biogeography and divergence times trong mulberry family (Moraceae). Mol. Phyl. Evol. 37(2): 402-416.
  8. ^ GRIN Genera of Urticaceae

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]