Phan Bá Vành

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Phan Bá Vành (潘伯鑅, ? – 1827) là một lãnh tụ cuộc khởi nghĩa nông dânSơn Nam Hạ thời vua Minh Mạng, nhà Nguyễn.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Phan Bá Vành quê ở làng Minh Giám, nay là làng Nguyệt Lâm, xã Vũ Bình, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Thuở nhỏ nhà nghèo, cha chết sớm, ông phải đi mò cua bắt cá, lớn lên đi làm thuê, cày mướn cho các nhà giàu trong vùng. Ông có một sức khỏe phi thường, lại có tài ném lao.

Tục gọi Phan Bá Vành là Ba Vành vì ông để lại ba đường chỉ ngang (ba vành). Cái tên này có trong truyện Ba Vành do Nguyễn Tùng Chi viết và biên soạn. Phan Bá Vành còn có những cái lông chân có thể nhảy được với độ cao cao vô kể (vô kể: không kể xiết).

Vào tháng 2 năm Bính Tuất, Phan Bá Vành nổi dậy tại vùng châu thổ sông Hồng thuộc các tỉnh Hải Dương, Thái Bình, Hải PhòngNam Ðịnh ngày nay. Ông cùng với một số bạn có chí hướng tập hợp dân nghèo nổi dậy. Trong số đó có người Nhân Dục tên Hạnh, kết ước phù Lê Duy Lương tại Ðồ Sơn, tự xưng có rồng vàng, y phục, cờ đều dùng màu đen.

Phan Bá Vành xây lũy đất vào đường thủy Nam Ðịnh, liên kết với tướng nhà Tây Sơn Nguyễn Hạnh, Chiêu Liễn. Quân nổi dậy đánh chiếm hai đồn Trà Lý và Lân Hải, giết chết cả hai thú ngự sứ Ðặng Ðình Liễn và Nguyễn Trung Diễn, rồi tiến đánh các phủ huyện. Ðoàn binh thuyền của triều đình chở lương thảo, quân khí gồm 12 chiếc đã bị Phan Bá Vành phục kích ở Cồn Tiên, Bác Trạch (thuộc huyện Trực Ninh, Nam Định) đánh úp, cướp hết.

Quân Phan Bá Vành tung hoành suốt năm, khiến quan quân các trấn thuộc Bắc Thành phải chống trả vất vả, vào cuối năm lại giành một chiến thắng lớn tại cửa sông Văn Úc thuộc thành phố Hải Phòng ngày nay, chém viên thần sách thập cơ Hùng Cự, bắt đốc phủ Tiên Hưng nhưng không giết, làm nhục cạo trọc tóc, thả cho về.

Qua gần một năm, quan quân tại Bắc Thành không dẹp được, vua Minh Mạng bèn sai binh tào thị lang Nguyễn Công Trứ làm tham mưu, mang đạo quân Long phi hổ dực từ kinh đô ra Bắc. Ðoàn quân gây sức ép, khiến Phan Bá Vành phải cho quân rút về Trà Lũ xây lũy để cố thủ. Quân triều đình vây lũy, rồi Nguyễn Công Trứ dùng mưu đánh tan đại quân của Phan Bá Vành trong một ngày ông ở làng Trà Lũ.

Đường cùng, Phan Bá Vành nhân đêm toan chạy ra biển, nhưng quân triều đình đón bắt được Phan Bá Vành và hơn 760 thủ hạ.

Năm 1827, cuộc nổi dậy thất bại, Phan Bá Vành tự sát trong khi bị giải về kinh.

Ca dao[sửa | sửa mã nguồn]

Trên trời có ông sao tua,
Ở làng Minh Giám có vua Bá Vành.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Phong trào nông dân khởi nghĩa, mục Phan Bá Vành từ trang 210 – 229
  • Lịch sử chế độ phong kiến, Tập 3, tr. 505 – 506