Bảo kê

Bảo kê là hành vi sử dụng uy quyền, sức mạnh hoặc vị trí xã hội để bao che, hỗ trợ cho các hoạt động phi pháp, trái đạo đức hoặc kinh doanh bất hợp pháp, nhằm trục lợi cá nhân. Đây là một khái niệm mang tính từ lóng, xuất hiện phổ biến trong đời sống xã hội và được pháp luật Việt Nam coi là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Tùy theo tính chất và mức độ, hành vi này có thể bị xử lý hành chính, kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự với các tội danh như "Cưỡng đoạt tài sản" (Điều 170 Bộ luật Hình sự) hoặc "Nhận hối lộ" (Điều 354 Bộ luật Hình sự).

Khái niệm và bản chất pháp lý

Theo Từ điển tiếng Việt của GS.TS Hoàng Phê, "bảo kê" được định nghĩa là hành vi bao che, bảo vệ cho những hoạt động phi pháp để trục lợi. Bản chất của hành vi này là sự lạm dụng quyền lực, vũ lực hoặc vị thế để tạo ra một "lá chắn" bảo vệ cho các hoạt động vi phạm pháp luật. Các biểu hiện cụ thể bao gồm: trực tiếp tham gia hoặc dung túng cho các hành vi phạm pháp như buôn lậu, mại dâm, cờ bạc, tín dụng đen; can thiệp, gây sức ép để tránh bị kiểm tra, xử phạt; bao che cho cấp dưới hoặc đồng phạm sai phạm; và nhận tiền, quà, dịch vụ để làm ngơ trước các vi phạm. Hoạt động bảo kê diễn ra ở nhiều cấp độ, từ các băng nhóm tội phạm đường phố bảo kê hàng quán, chợ búa cho đến các quan chức, cán bộ công quyền bảo kê cho doanh nghiệp hoặc tổ chức tội phạm.

Các hình thức bảo kê

Bảo kê trong hoạt động kinh doanh dịch vụ

Các cơ sở kinh doanh dịch vụ nhạy cảm như vũ trường, karaoke, massage, quán bar, nhà hàng là mục tiêu thường xuyên của các băng nhóm bảo kê. Điển hình là vụ án tại Hà Nội vào đầu năm 2026, cựu Phó Trưởng Công an xã Đan Phượng Nguyễn Hữu Chung đã nhận tiền để tạo điều kiện cho quán karaoke Q5 hoạt động trái phép, tổ chức sử dụng ma túy. Chung bị kết án 9 tháng tù về tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ". Trước đó, năm 2014, một băng nhóm giang hồ tại TP.HCM đã hù dọa, dùng roi điện uy hiếp các quán cà phê, karaoke để chiếm đoạt từ 500.000 đồng mỗi tháng.

Bảo kê trong lĩnh vực xây dựng và đất đai

Bảo kê trong xây dựng thường liên quan đến việc cán bộ, công chức nhận hối lộ để cho phép hoặc làm ngơ trước các công trình xây dựng không phép, sai phép. Vụ án tại phường Thanh Trì, quận Hoàng Mai (cũ), Hà Nội, giai đoạn 2024-2025 là một ví dụ điển hình. Sáu cựu cán bộ, bao gồm Chủ tịch và Phó Chủ tịch UBND phường cùng các cán bộ Đội quản lý trật tự xây dựng, đã nhận hối lộ để bảo kê hàng loạt công trình xây dựng trái phép. Vụ án được xem là điển hình cho "cơ chế làm ngơ có điều kiện". Tại Đồng Nai, tháng 5 năm 2025, Chủ tịch UBND phường Trảng Dài cùng 4 cán bộ phụ trách xây dựng cũng bị khởi tố vì nhận tiền để bảo kê xây dựng nhà trái phép trên đất nông nghiệp. Ngoài ra, còn có các vụ việc bảo kê của các nhóm giang hồ đe dọa, cưỡng đoạt tiền của các chủ công trình xây dựng.

Bảo kê trong lĩnh vực giao thông vận tải

Hành vi bảo kê trong lĩnh vực giao thông thường gắn liền với các hoạt động "bảo kê xe quá tải" hoặc "xe vua". Các đối tượng, thường là thanh tra giao thông hoặc nhân viên bảo vệ, nhận tiền của các doanh nghiệp vận tải để bỏ qua vi phạm về tải trọng, cho phép xe lưu thông vào giờ cấm. Vụ án tại Khu Công nghệ cao TP.HCM năm 2023-2025 là một ví dụ, khi Đội trưởng Đội Bảo vệ Nguyễn Giang Sơn cùng đồng phạm đã cấu kết thu tiền của các chủ xe tải, hưởng lợi hàng tỷ đồng. Các bị cáo bị phạt tù từ 5 đến 6 năm 6 tháng về tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ". Một vụ án khác liên quan đến cựu thanh tra giao thông Lâm Hữu Trí và đồng phạm nhận gần 6 tỷ đồng của 63 doanh nghiệp, chủ xe để bỏ qua vi phạm, bị phạt tù cao nhất 20 năm.

Bảo kê trong lĩnh vực buôn lậu và gian lận thương mại

Bảo kê trong lĩnh vực này thường có sự tiếp tay của cán bộ hải quan, biên phòng, hoặc các lực lượng chức năng khác. Vụ án buôn lậu 1,7 triệu lít dầu tại TP.HCM, kéo dài từ năm 2022 đến 2024, có sự tham gia của 6 cựu cán bộ hải quan, trong đó có Đội trưởng Đội nghiệp vụ Chi cục Hải quan Phú Mỹ, Bà Rịa - Vũng Tàu. Các bị cáo bị kết án về tội "Nhận hối lộ" với mức án từ 5 năm 6 tháng đến 7 năm tù. Cũng trong năm 2025, lực lượng chức năng cả nước đã khởi tố hình sự 3.178 vụ buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.

Bảo kê trong lĩnh vực khai thác tài nguyên

Tình trạng khai thác khoáng sản trái phép, đặc biệt là khai thác vàng, cát, đá, thường có sự bảo kê của các nhóm lợi ích, bao gồm cả cán bộ địa phương. Tại Sơn La, báo chí đã phản ánh về tình trạng khai thác vàng trái phép tại bản Lứa, xã Pi Toong, huyện Mường La diễn ra công khai với sự "bảo kê" tinh vi. Tại Bình Thuận, một nhóm cán bộ xã Sơn Mỹ đã bảo kê cho "ông trùm" khai thác khoáng sản trái phép, gây thiệt hại hơn 3 tỷ đồng và bị tuyên án về tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ".

Các hình thức bảo kê khác

Hoạt động bảo kê còn xuất hiện trong nhiều lĩnh vực khác như bảo kê hoạt động mại dâm, tín dụng đen, bảo kê của các đối tượng tự xưng nhà báo để cưỡng đoạt tài sản của các cơ sở kinh doanh, và bảo kê cho các đường dây đánh bạc trực tuyến.

Hậu quả và tác động

Bảo kê gây ra những hậu quả nghiêm trọng trên nhiều phương diện. Về mặt pháp lý, nó làm suy yếu hiệu lực quản lý nhà nước, tạo ra sự bất bình đẳng trong môi trường kinh doanh, và trực tiếp tiếp tay cho các hoạt động tội phạm phát triển. Về mặt xã hội, bảo kê làm tha hóa bộ máy công quyền, xói mòn niềm tin của người dân vào công lý và sự công bằng. Nó cũng gây thiệt hại lớn về kinh tế cho ngân sách nhà nước và tạo ra môi trường xã hội bất ổn, nơi các băng nhóm tội phạm có tổ chức lộng hành.

Các biện pháp phòng chống

Nhận thức rõ tính chất nguy hiểm của bảo kê, Chính phủ Việt Nam và Bộ Công an đã triển khai nhiều biện pháp quyết liệt. Năm 2014, Bộ Công an ban hành Kế hoạch số 03 về đấu tranh phòng, chống tội phạm có tổ chức (TPCTC). Giai đoạn 5 năm thực hiện, toàn quốc đã khám phá 205.187 vụ, bắt xử lý 400.218 đối tượng, triệt phá 11.767 băng nhóm. Tiếp đó, Đề án 2 về "Phòng, chống các loại TPCTC, tội phạm xuyên quốc gia" thuộc Chiến lược quốc gia phòng, chống tội phạm giai đoạn 2016-2025, định hướng đến 2030 đã được phê duyệt, với mục tiêu "bóp chết từ trong trứng" các băng nhóm tội phạm, kiên quyết không để hình thành "xã hội đen".

Xem thêm

• Tội phạm có tổ chức
• Tham nhũng
• Hối lộ
• Cưỡng đoạt tài sản