Bước tới nội dung

Trưng cầu dân ý Quốc gia Việt Nam 1955

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Trưng cầu dân ý Quốc gia Việt Nam 1955

23 tháng 10 năm 1955

Quốc gia Việt Nam nên trở thành một nền Cộng hoà hay giữ nguyên nền Quân chủ?
Kết quả
Kết quả
Bỏ phiếu %
Cộng hoà 5.721.735 98,91%
Quân chủ 63.017 1,09%
Phiếu hợp lệ 5.784.752 100,00%
Không hợp lệ hoặc phiếu trống 0 0,00%
Tổng số phiếu 5.784.752 100.00%
Cử tri đã đăng ký/đã bỏ phiếu 5.335.668 108.42%
Ngô Đình Diệm tự phong làm tổng thống Việt Nam Cộng hòa sau cuộc trưng cầu ý dân.

Một cuộc trưng cầu ý dân được tổ chức tại Quốc gia Việt Nam vào năm 1955 về việc thành lập nền cộng hòa hay giữ nguyên nền quân chủ. Phe ủng hộ cộng hòa do Thủ tướng Ngô Đình Diệm đứng đầu, phe ủng hộ quân chủ do Quốc trưởng Bảo Đại đứng đầu.

Cuộc trưng cầu ý dân là giai đoạn cuối cùng của cuộc tranh giành quyền lực giữa Bảo Đại và Ngô Đình Diệm. Bảo Đại không ưa Diệm và thường xuyên phá hoại ông, nhưng buộc phải bổ nhiệm Diệm làm thủ tướng để làm cầu nối xin viện trợ của Hoa Kỳ. Vào thời điểm đó, Việt Nam bị chia cắt tạm thời theo Hiệp định Genève năm 1954 sau Chiến tranh Đông Dương. Quốc gia Việt Nam kiểm soát phía nam vĩ tuyến 17 Bắc trong thời gian chuẩn bị tổ chức tổng tuyển cử toàn quốc để thống nhất đất nước dưới một chính phủ chung. Tuy nhiên, Quân đội Quốc gia Việt Nam không kiểm soát hoàn toàn miền Nam Việt Nam; các nhóm tôn giáo Đạo Cao Đài và Phật giáo Hoà Hảo đều có chính quyền riêng ở nông thôn và có các đội quân riêng, trong khi Bộ đội Bình Xuyên, một nhóm tội phạm có tổ chức, kiểm soát Sài Gòn. Bất chấp sự can thiệp của các nhóm này, Bảo Đại, và thậm chí của các quan chức Pháp, Diệm trấn áp được các nhóm này và củng cố quyền kiểm soát của chính quyền đối với miền Nam vào giữa năm 1955.

Thừa thắng xông lên, Diệm lập kế hoạch lật đổ Bảo Đại. Diệm ấn định tổ chức cuộc trưng cầu ý dân vào ngày 23 tháng 10 năm 1955 và đẩy Bảo Đại ra khỏi chính trường, cản trở nỗ lực phá hoại cuộc trưng cầu ý dân của ông. Trong khoảng thời gian trước cuộc trưng cầu ý dân, việc vận động ủng hộ Bảo Đại bị cấm, trong khi chiến dịch vận động của Diệm tập trung phê phán cá nhân Bảo Đại, ví dụ như lan truyền tranh biếm hoạ khiêu dâm và tin đồn rằng ông là con hoang, có nhiều tình nhân. Các cơ quan truyền thông nhà nước công kích Bảo Đại và cảnh sát đến từng nhà cảnh báo người dân về hậu quả của việc không bỏ phiếu cho Diệm. Sau khi em trai ông, Ngô Đình Nhu thao túng kết quả để Diệm chiến thắng, ông tuyên bố thành lập Việt Nam Cộng hòa và tự phong làm tổng thống.

Bối cảnh

[sửa | sửa mã nguồn]

Theo Hiệp định Genève năm 1954, Việt Nam tạm thời bị chia cắt dọc vĩ tuyến 17 Bắc. Quốc gia Việt Nam do Pháp hậu thuẫn, với cựu Hoàng đế Bảo Đại làm quốc trưởng, kiểm soát miền Nam, trong khi Việt Nam Dân chủ Cộng hòa của Việt Minh do Hồ Chí Minh tuyên bố thành lập vào năm 1945 kiểm soát miền Bắc. Hiệp định quy định tổ chức tổng tuyển cử toàn quốc vào năm 1956 để thống nhất Việt Nam dưới một chính phủ chung. Tháng 7 năm 1954, trong thời kỳ chuyển tiếp, Bảo Đại bổ nhiệm Diệm làm thủ tướng Quốc gia Việt Nam.[1]

Hiệp định Genève quy định các lực lượng quốc gia tập kết xuống nam, trong khi lực lượng cộng sản tập kết ra bắc. Ngoài ra, dân thường được tự do đi lại giữa miền trong thời hạn 300 ngày. Diệm và Đại tá Edward Lansdale, cố vấn từ Cơ quan Tình báo Trung ương, tiến hành Chiến dịch Con đường đến Tự do nhằm vận động người dân di cư xuống miền Nam. Chiến dịch tập trung vào tín đồ Công giáo — những người sau này sẽ tạo thành cơ sở quyền lực của Diệm — bằng khẩu hiệu "Chúa Kitô đã vào Nam". Từ 800.000 đến 1.000.000 người di cư xuống miền Nam, hầu hết là tín đồ Công giáo. Ngày 11 tháng 10 năm 1954, Ủy ban Quốc tế về Giám sát và Kiểm soát đóng cửa giới tuyến quân sự giữa hai miền sau khi hết thời hạn 300 ngày tự do đi lại. Đầu năm 1955, Liên bang Đông Dương tan rã, Diệm kiểm soát miền Nam.[2][3]

Vào thời điểm đó, Diệm có rất ít quyền lực. Bảo Đại không tin tưởng, ủng hộ Diệm do mâu thuẫn cá nhân trong quá khứ. Hai thập kỷ trước, Diệm từ chức thượng thư Bộ Lại trong triều đình của Bảo Đại vì bất mãn với sự yếu ớt và kém cỏi của ông.[4][5] Nhiều sử gia nhận định rằng Bảo Đại bổ nhiệm Diệm làm thủ tướng vì ông có thể thu hút ủng hộ và viện trợ từ Hoa Kỳ.[6][7] Trong khoảng thời gian trước tổng tuyển cử, Quân đội viễn chinh Pháp vùng Viễn Đông vẫn còn hiện diện ở miền Nam Việt Nam,[8] gây căng thẳng giữa Pháp và Quốc gia Việt Nam. Diệm, một nhà dân tộc chủ nghĩa mãnh liệt, ghét người Pháp và Pháp cũng ghét Diệm, kỳ vọng ông sụp đổ, thậm chí yêu cầu cách chức ông một vài lần.[9][10]

Diệm phải đối mặt với nhiều thách thức quyền lực từ bốn nhóm. Hai nhóm tôn giáo Phật giáo Hòa Hảo và Đạo Cao Đài đều có quân đội riêng, Phật giáo Hòa Hảo kiểm soát Đồng bằng sông Cửu Long, Đạo Cao Đài kiểm soát khu vực phía tây Sài Gòn. Bộ đội Bình Xuyên, một nhóm tội phạm vũ trang có tổ chức, kiểm soát nhiều phần Sài Gòn với lực lượng vũ trang có quân số tới 40.000 người, trong khi Việt Minh chi phối hầu hết vùng nông thôn. Quân đội Quốc gia Việt Nam do Trung tướng Nguyễn Văn Hinh chỉ huy, một công dân Pháp ghét Diệm và thường xuyên chống lệnh của Diệm. Bảo Đại bán giấy phép hoạt động của cảnh sát quốc gia cho Bộ đội Bình Xuyên, về cơ bản giao quyền quản lý cảnh sát cho tổ chức tội phạm này.[11]

Diệm nỗ lực dập tắt những nghi ngờ của Pháp và Hoa Kỳ về khả năng cai trị ổn định của ông. Tháng 4 năm 1955, Diệm ra tối hậu thư cho Bội đội Bình Xuyên phải từ bỏ quyền kiểm soát Cảnh sát Quốc gia và sáp nhập vào Quân đội Quốc gia Việt Nam hoặc giải tán, nếu không thì ông sẽ tiêu diệt họ. Ông đưa hối lộ các chỉ huy Phật giáo Hòa Hảo và Đạo Cao Đài để thuyết phục họ gia nhập Quân đội Quốc gia Việt Nam, khiến cho một số chỉ huy và đơn vị của hai nhóm đào ngũ, trong khi những người khác tiếp tục lãnh đạo lực lượng chống chính quyền. Bộ đội Bình Xuyên bác bỏ tối hậu thư của Diệm. Ngày 27 tháng 4, Quân đội Quốc gia Việt Nam phát động Trận Sài Gòn, tiêu diệt Bộ đội Bình Xuyên sau một trận chiến ngắn ngủi nhưng dữ dội khiến từ 500 đến 1.000 người chết và khoảng 20.000 người mất nhà cửa. Diệm lấy lại niềm tin của Hoa Kỳ và quyền kiểm soát lực lượng cảnh sát. Đám đông hân hoan ca ngợi Diệm và lên án Bảo Đại. Bảo Đại cố gắng cách chức Diệm giữa trận chiến để ngăn ông dẹp Bộ đội Bình Xuyên.[12] Ngoài ra, Tướng Paul Ely, người đứng đầu quân Pháp tại Việt Nam, cố gắng ngăn cản Diệm;[13] quân của ông chặn đường ngăn cản Quân đội Quốc gia Việt Nam và cung cấp thông tin tình báo cho Bộ đội Bình Xuyên.[14]

Phấn khởi trước những thắng lợi và ngày càng căm ghét cả Pháp lẫn Bảo Đại do những nỗ lực của họ nhằm ngăn chặn ông tiêu diệt Bộ đội Bình Xuyên,[15] Diệm tiếp tục tập trung quyền lực. Ngày 15 tháng 5, Diệm giải thể Ngự lâm quân của Bảo Đại; 5.000 lính ngự lâm trở thành Trung đoàn Bộ binh 11 và 42 của Quân đội Quốc gia Việt Nam. Sau đó, Diệm giải thể Hoàng triều Cương thổ, khu vực do Bảo Đại cai trị. Ngày 15 tháng 6, Diệm yêu cầu Hội đồng Hoàng tộc tại Huế tuyên bố tước bỏ quyền lực của Bảo Đại và phong Diệm làm tổng thống.[16] Những người thân của Bảo Đại lên án ông vì từ chức quốc trưởng và vì mối quan hệ của ông với Pháp và Bộ đội Bình Xuyên.[17] Các nhà sử học suy đoán rằng Nguyễn Phúc tộc đồng ý phản Bảo Đại để không bị Diệm tịch thu tài sản.[17]

Tổ chức

[sửa | sửa mã nguồn]
Man with dark hair and moustache in a dress uniform, consisting of a military suit and tie, sitting at a table, with two stars on each lapel indicating his rank, in front of a world map on a wall.
Đại tá Edward Lansdale, người tư vấn cho Diệm trong cuộc trưng cầu ý dân

Ngày 7 tháng 7 năm 1955, tròn một năm được bổ nhiệm làm thủ tướng, Diệm tuyên bố sẽ tổ chức cuộc trưng cầu ý dân toàn quốc để quyết định tương lai đất nước. Ngày 16 tháng 7, Diệm tuyên bố sẽ không tham gia tổng tuyển cử thống nhất đất nước: "Chúng tôi sẽ không bị ràng buộc bởi Hiệp ước [Genève], được ký kết trái với nguyện vọng nhân dân Việt Nam."[18]

Diệm cáo buộc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sẽ không bao giờ cho phép bầu cử tự do ở miền Bắc nên Việt Nam Cộng hòa phải thành lập một nhà nước phi cộng sản riêng.[18] Báo chí Sài Gòn xuất bản các bài báo công kích bầu cử của phe cộng sản là dối trá, gian lận và vô nghĩa;[18] vào thời điểm đó, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa có dân số cao hơn Việt Nam Cộng hòa. Một tháng trước, Thủ tướng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Phạm Văn Đồng gửi thư đến chính quyền Sài Gòn đề nghị bắt đầu đàm phán về các vấn đề cụ thể của cuộc tổng tuyển cử. Tuy không muốn tổ chức tổng tuyển cử vì lo ngại phe cộng sản sẽ chiến thắng, nhưng Hoa Kỳ mong rằng Diệm sẽ tham gia đàm phán về việc chuẩn bị và đợi đến khi Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phản đối một đề xuất để đổ lỗi cho phe cộng sản vi phạm Hiệp định Genève.[18] Trước đó, Hoa Kỳ nói với Diệm, khi đó vẫn đang chống lệnh Bảo Đại, rằng viện trợ của Hoa Kỳ phụ thuộc vào việc Diệm tạo cơ sở hợp pháp để hạ bệ Bảo Đại.[19]

Ngày 6 tháng 10 năm 1955, Diệm ấn định tổ chức cuộc trưng cầu ý dân vào ngày 23 tháng 10.[20] Nam nữ đủ 18 tuổi trở lên có quyền bỏ phiếu và chính phủ sắp xếp sao cho cứ 1.000 cử tri đăng ký bỏ phiếu thì có một địa điểm bỏ phiếu.[20][21] Bảo Đại ủng hộ duy trì nền quân chủ, trong khi Diệm vận động thành lập nền cộng hòa.[22] Nhà sử học Jessica Chapman nhận xét rằng cả hai lựa chọn, Bảo Đại hoặc Diệm, đều không được người dân ủng hộ.[23] Diệm mô tả quyết định trưng cầu ý dân là dựa theo lòng nhiệt thành dân chủ và bất mãn của nhân dân đối với Bảo Đại. Diệm viện dẫn hàng loạt thư thỉnh nguyện từ các nhóm xã hội, tôn giáo và chính trị khác nhau kêu gọi trưng cầu ý dân phế truất Bảo Đại để tuyên bố rằng ông đang thuận theo những tư trào "dân chủ và chính đáng".[24] Hoa Kỳ khuyên Diệm chỉ nên thắng với khoảng 60-70% số phiếu bầu nhằm tạo tính chính dang cho cuộc trưng cầu ý dân.[22]

Theo Hiệp định Élysée và những đạo luật thành lập Quốc gia Việt Nam vào năm 1949, vị trí quốc trưởng của Bảo Đại không phải lâu dài hoặc vô hạn. Chủ quyền được suy định thuộc về nhân dân mà Bảo Đại chỉ là phương tiện thực hiện chủ quyền, nên cuộc trưng cầu ý dân tất nhiên hợp pháp.[25] Diệm không được bầu giữ chức vụ thủ tướng nên coi cuộc trưng cầu ý dân là cơ hội bác bỏ những chỉ trích của đối thủ rằng ông không dân chủ và chuyên chế. Cuộc trưng cầu ý dân cũng cho phép Diệm gia tăng thanh thế bằng cách đánh bại Bảo Đại trong một cuộc bỏ phiếu trực tiếp.[25] Mặc dù một thỏa thuận trước đó xác định phải bầu Quốc hội trước tiên, nhưng Diệm vẫn tiến hành cuộc trưng cầu ý dân, tức là ông sẽ nắm toàn quyền nếu Bảo Đại bị phế truất trước khi Quốc hội được thành lập.[26]

Các nhà ngoại giao Hoa Kỳ lo rằng cuộc trưng cầu ý dân sẽ bị coi là cướp chính quyền vì Diệm vừa tổ chức cuộc bỏ phiếu, vừa là ứng cử viên. Hoa Kỳ đề nghị thành lập Quốc hội trước làm cơ quan giám sát cuộc trưng cầu ý dân, nhưng Diệm phớt lờ đề nghị.[21][27] Đại sứ G. Frederick Reinhardt báo cáo Hoa Kỳ rằng Diệm không hề có ý định cho phe đối lập cơ hội cạnh tranh công bằng và báo chí nước ngoài đã kết luận các tuyên bố dân chủ của Diệm đều giả dối. Bộ ngoại giao Hoa Kỳ quyết định không đánh giá cuộc trưng cầu ý dân là dân chủ nhằm tránh bị phản ứng tiêu cực về chính sách ngoại giao.[28] Tuy nhiên, quan chức Hoa Kỳ tại Việt Nam Cộng hòa vẫn hài lòng với cuộc bỏ phiếu, cho rằng đây là cơ hội củng cố Việt Nam Cộng hòa và tránh thất bại trước phe cộng sản vì một chế độ cộng hòa thì ổn định hơn.[29]

Sau khi tuyên bố tẩy chay tổng tuyển cử thống nhất đất nước năm 1956, Diệm cho rằng cuộc trưng cầu ý dân là bước đầu tiên trong việc thành lập chính phủ lâu dài để quản lý miền Nam Việt Nam. Diệm nhiều lần tuyên bố sẽ thành lập Quốc hội và ban hành hiến pháp mới sau cuộc trưng cầu ý dân.[27]

Diệm coi cuộc trưng cầu ý dân là cơ hội biến bản thân thành một biểu tượng của dân chủ Việt Nam nhằm biện minh cho việc từ chối tham gia tổng tuyển cử thống nhất đất nước là một cuộc đấu tranh giữa tự do và chuyên chế cộng sản. Diệm khẳng định rằng Việt Nam Cộng hòa sẽ thống nhất đất nước dưới một chế độ dân chủ và giải phóng đồng bào miền Bắc khỏi áp bức cộng sản, đồng thời ca ngợi cuộc trưng cầu ý dân là bước đầu trong quá trình phát triển dân chủ. Phe ủng hộ Diệm dùng cuộc trưng cầu ý dân làm công cụ yêu cầu phế truất Bảo Đại vì những quyết định của Bảo Đại mà theo họ là thân cộng sản.[18]

Một trong những luận điểm chính của Diệm là cuộc trưng cầu ý dân sẽ mở ra thời kỳ dân chủ chưa từng thấy: "Đây sẽ chỉ là bước đầu tiên của nhân dân ta trong việc thực hiện tự do quyền lợi chính trị."[24] Ngày trước ngày bỏ phiếu, Diệm nói: "Ngày 23 tháng 11 này, lần đầu tiên trong lịch sử đất nước, đàn ông phụ nữ ta sẽ thực hiện một trong những quyền lợi công dân cơ bản của dân chủ, là quyền bỏ phiếu."[30] Bốn ngày trước ngày bỏ phiếu, chính phủ ra thông cáo như sau: "Hỡi đồng bào, hãy quả quyết thi hành nguyện vọng của mình! Tiến bước trên con đường Tự do, Độc lập và Dân chủ!"[30]

Chiến dịch vận động

[sửa | sửa mã nguồn]

Diệm ra lệnh cấm các cuộc vận động ủng hộ Bảo Đại.[31] Quân đội và cảnh sát quốc gia thi hành lệnh cấm vận động ủng hộ Bảo Đại hay chống Diệm.[32] Cảnh sát đến từng nhà giải thích hậu quả của việc không bỏ phiếu cho Diệm và tổ chức buổi họp ở các làng bằng loa phát thanh. Nhìn chung thì đường lối công kích của Diệm là miêu tả Bảo Đại là người mê gái, say rượu, đam mê ăn chơi trụy lạc mà thờ ơ với vấn đề của dân chúng.[31][32][33] Chế độ quân chủ Việt Nam dựa trên Nho giáo và Thiên mệnh, nên Diệm cáo buộc Bảo Đại đánh mất thiên mệnh với lối sống đồi trụy.[33] Joseph Buttinger, khi đó là phó lãnh đạo của tổ chức International Rescue Committee ở Việt Nam, nhận xét rằng phương pháp thao túng cuộc bỏ phiếu của Diệm là "thái quá". Donald Lancaster, một nhà báo đưa tin về cuộc trưng cầu ý dân, nói rằng "trong khi Bảo Đại không cơ hội tự bào chữa cho bản thân, báo chí do Chính phủ kiểm soát tiến hành chôn vùi ông bằng những bài xúc phạm thô bỉ."[34] Sau này, Diệm cấm Bảo Đại nhập cảnh vào Quốc gia Việt Nam.[35]

Chiến dịch tuyên truyền của Diệm bao gồm diễu hành hình nộm Bảo Đại trên đường phố Sài Gòn, trên vai vắt túi tiền, trong tay cầm một bộ bài Tây, một người phụ nữ tóc vàng khỏa thân và chai Cognac trong cánh tay, ám chỉ tai tiếng xa xỉ, cờ bạc và tính hiếu sắc của Bảo Đại.[31][32] Chi tiết tóc vàng đặc biệt chế nhạo việc Bảo Đại thích tình nhân châu Âu mà ông gặp ở vùng Côte d'Azur, Pháp. Một hình nộm người Pháp nhét vàng vào túi hình nộm Bảo Đại, đặt nghi vấn về lòng yêu nước của ông.[32] Chính quyền lan truyền áp phích và hình nộm Bảo Đại với đầu heo, trong khi một tờ báo nổi tiếng sáng tác và khuyến khích người dân hát các bài hát xúc phạm Bảo Đại.[36]

Trên tường và các phương tiện giao thông công cộng đều dán đầy khẩu hiệu, bao gồm "coi chừng thú vui cờ bạc, gái, rượu và bơ sữa của hoàng đế Bảo Đại độc ác, ai ủng hộ ông thì tất nhiên phản quốc." Những khẩu hiệu khác bao gồm "Bảo Đại, hoàng đế bù nhìn bán nước"[32] và "Bảo Đại, chủ tể sòng bạc, lầu xanh",[33] ám chỉ sự mềm yếu với phe cộng sản. Các đài phát thanh lăng mạ Bảo Đại, tố cáo ông phản quốc và tham nhũng.[35]

Trái lại, Diệm được miêu tả là một "anh hùng nhân dân" và "cha già dân tộc".[32] Một vài khẩu hiệu hô hào nhân dân bỏ phiếu ủng hộ Diệm: "Bỏ phiếu cho sự nghiệp cách mạng của Ngô Đình Diệm là xây dựng một xã hội phúc lợi, công bằng." Diệm được mô tả là yêu nước và chống cộng và "diệt cộng, phế vương và đánh thực dân là nghĩa vụ của công dân ở một Việt Nam Tự do."[33]

Báo chí do chính phủ kiểm soát của Diệm công kích cá nhân liên tiếp Bảo Đại. Các tờ báo xuất bản số đặc biệt tường thuật tiểu sử của Bảo Đại một cách chua cay, cho phép Diệm chê trách Bảo Đại với nhiều tình tiết tục tĩu hơn so với khẩu hiệu đơn thuần. Tháng 8, tờ nhật báo Thời Đại bắt đầu xuất bản loạt bài dài ba tuần gieo rắc nhiều thông tin vô căn cứ và thóa mạ về đời sống của Bảo Đại, do biên tập viên Hồng Vân viết, gọi Bảo Đại là "con gián bán nước cầu vinh."[33] Vân cho rằng Bảo Đại là con hoang của Hoàng đế Khải Định, rằng Khải Định vô sinh và cưới phi tần sau sau đó nhận con phi tần với người đàn ông khác làm con mình.[37] Tờ báo miêu tả Bảo Đại "lớn nhưng ngô nghê, có nhiều con và rất thích gái" trong khi Khải Định không thoải mái quanh phụ nữ, ám chỉ rằng tính tình khác nhau không hợp với huyết thống chung.[36]

Lợi dụng dư luận chống Pháp, tờ báo chuyển sang bàn về tuổi thơ ở Bảo Đại ở Pháp, cho rằng ông mê gái từ khi là thiếu niên bởi lối dạy dỗ kiểu châu Âu.[38] Bảo Đại sau nay cưới Nam Phương Hoàng hậu, một công dân Pháp gốc Việt theo Công giáo. Tờ báo tố bà là gián điệp của Pháp và bạc đãi Từ Cung Hoàng thái hậu,[38] một khuyết điểm nhân cách nghiêm trọng vì Nho giáo coi trọng việc tôn kính bề trên. Hồng Vân tiếp tục cho rằng chuỗi tình nhân Pháp của Bảo Đại là dấu hiệu quan chức thuộc địa thành công trong việc dùng tình dục để biến Bảo Đại thành bù nhìn Pháp.[39]

Đỉnh điểm của loạt bài báo là bài tiếu lâm khiêu dâm châm biếm tên là "Câu chuyện Bảo Đại",[40] tóm gọn những điều miêu tả nhục nhã Bảo Đại do tờ Thời Đại xuất bản trong những tuần trước, đăng ngày 19 tháng 10, bốn ngày trước cuộc bỏ phiếu.[41] Bức hình có bức vẽ khỏa thân của Bảo Đại và các tình nhân, cơ quan sinh dục lộ rõ ràng, bao gồm một khung ảnh cho thấy tình nhân tóc vàng trần truồng nhảy điệu khiêu dâm cho Bảo Đại.[40]

Ngoài phỉ báng Bảo Đại là kẻ tham ăn và cuồng dâm, Diệm cũng công kích lòng yêu nước của Bảo Đại. Diệm chỉ trích Bảo Đại là quá mềm yếu khi giao thiệp với chính quyền thực dân Pháp và làm quốc trưởng Đế quốc Việt Nam, chính phủ bù nhìn do Đế quốc Nhật Bản thành lập sau khi xâm lược Việt Nam trong Chiến tranh thế giới thứ hai.[39][42] Diệm cũng tố Bảo Đại nhượng miền Bắc Việt Nam cho phe cộng sản,[39] mặc dù Việt Minh đã giành được hơn một nửa diện tích đất nước trên chiến trường.[43] Bảo Đại phản bác rằng ông không có lựa chọn, nhưng phía Diệm vẫn tả ông bất tài và không muốn nhận trách nhiệm.[40]

Diệm biến chương trình phổ biến, giáo dục bầu cử của Bộ Thông tin thành công cụ vận động chính trị. Thay vì đơn thuần giải thích quy trình bỏ phiếu thì chương trình lại tán dương Diệm và các đồng minh.[44] Sau khi giải thích dân chủ là gì, cuốn sách đưa ra lý do tại sao phế truất Bảo Đại là việc cần thiết,[30] giới thiệu quyền hành của quốc trưởng xong thì khen ngợi Diệm là nhà chống cộng có thể bảo vệ tự do của nhân dân trong khi lập luận rằng sở dĩ Bảo Đại không thể làm lãnh đạo là vì ông không được cộng đồng quốc tế tôn trọng.[30]

Ngày 15 tháng 10, Bảo Đại ra tuyên bố phản đối cuộc trưng cầu ý dân và yêu cầu chính phủ Pháp, Anh, Hoa Kỳ, Ấn Độ và thậm chí Liên Xô không công nhận Diệm, quả quyết rằng Diệm là trở ngại cho việc tái thống nhất Việt Nam theo Hiệp định Genève.[16] Bảo Đại lên án cuộc trưng cầu ý dân là "không hợp với ý nguyện sâu sắc của nhân dân Việt nam hoặc sự nghiệp hòa bình chung."[19]

Ngày 18 tháng 10, Bảo Đại cách chức Diệm, một động thái mang tính hình thức. Ngày 19 tháng 10, Bảo Đại chỉ trích "những chiêu trò chuyên chế" của "chế độ độc tài" Diệm và cảnh báo nhân dân Việt Nam về "chế độ mà cuối cùng sẽ dẫn họ đến đổ nát, đói kém và chiến tranh." Bảo Đại tố Diệm kích động xung đột giữa Pháp và Hoa Kỳ.[45] Trước thềm cuộc bỏ phiếu, Bảo Đại tuyên bố: "tôi thậm chí có thể nói cho bạn biết số phiếu thuận mà ông Diệm quyết định giành."[16]

Phe đối lập khác

[sửa | sửa mã nguồn]

Hoa Kỳ tài trợ việc tổ chức trưng cầu ý dân. Chính phủ Hoa Kỳ và các hội từ thiện Công giáo tại Hoa Kỳ lần lượt đóng góp 2 triệu đô la Mỹ.[46] Ba Cụt, thủ lĩnh Phật giáo Hòa Hảo, phát truyền đơn tố cáo Diệm là bù nhìn của Hoa Kỳ vì nhận tiền của nước ngoài và cho rằng Diệm sẽ "Công giáo hóa" Việt Nam.[47] Đảng xã hội chủ nghĩa Việt Nam, một đảng có quan hệ với Phật giáo Hòa Hảo, cáo buộc Diệm dùng kinh phí tài trợ của Hoa Kỳ để "đưa hối lộ người lao động và học sinh trẻ ủng hộ Diệm làm quốc trưởng và phế truất Bảo Đại".[48] Trần Văn Soái, một lãnh đạo Phật giáo Hòa Hảo khác, chỉ trích chế độ Diệm là phi dân chủ và tuyên bố cuộc trưng cầu ý dân là phi pháp, kêu gọi "các nước bạn bè và nhân dân Việt Nam chớ tin chiêu trò chính trị này". Diệm trước đó nói với một bộ trưởng rằng chỉ được có một chính đảng duy nhất và tiến hành đàn áp phe đối lập bằng vũ lực.[48] Đối thủ cho rằng lời nói Diệm về giá trị dân chủ là rỗng tuếch.[47]

Hậu cần và ngày bỏ phiếu

[sửa | sửa mã nguồn]
Ngô Đình Diệm đi bỏ phiếu.

Lansdale khuyên Diệm in phiếu của mình màu đỏ, phiếu của Bảo Đại màu xanh vì theo phong tục Việt Nam, màu đỏ tượng trưng cho may mắn và phúc lộc, màu xanh tượng trung cho xui xẻo.[22][32][49] Phiếu của Diệm in hình Diệm với những người trẻ trung và hiện đại, trong khi phiếu của Bảo Đại in hình Bảo Đại mặc một bộ y phục lỗi thời mà Bảo Đại không bao giờ mặc.[16] Ngoài ra, hình của Bảo Đại nhìn có vẻ mê mẩn và béo, trong khi hình Diệm và những người xung quanh thì mỉm cười và năng động.[50] Chính quyền tuyên bố rằng bỏ phiếu cho Diệm là ủng hộ dân chủ, phiếu của Diệm ghi rằng "phế truất Bảo Đại, suy tôn Ngô Đình Diệm làm quốc trưởng đảm nhiệm thành lập chính quyền dân chủ,"[16][21][50] phiếu của Bảo Đại ghi "không phế truất Bảo Đại, không suy tôn Ngô Đình Diệm làm quốc trưởng đảm nhiệm thành lập chính quyền dân chủ."[16][50] Cử tri bỏ phiếu đỏ hoặc phiếu xanh vào thùng phiếu và vứt phiếu kia, vi phạm nguyên tắc bỏ phiếu kín.[21]

Ngô Đình Nhu, tổng thư ký Đảng Cần lao Nhân vị cung cấp cơ sở ủng hộ cho nhà Ngô, thực hiện công tác hậu cần cuộc trưng cầu ý dân. Tình trạng bạo lực và đe dọa cử tri được ghi nhận khắp nơi. Trong thời gian bỏ phiếu, người của Nhu bảo cử tri vứt phiếu xanh đi. Những cử tri từ chối thường bị rượt đánh, đôi khi còn bị xịt hơi cay.[22][31] Những sai phạm bầu cử đặc biệt trắng trợn ở miền Trung,[51] nơi Ngô Đình Cẩn cai trị.[52] Cẩn đặt tổng hành dinh ở cố đô Huế của nhà Nguyễn, là nơi ủng hộ Bảo Đại. Cẩn ra lệnh cảnh sát bắt 1.200 người vì lý do chính trị trong tuần trước cuộc trưng cầu ý dân.[51] Ở Hội An, một vài người bị sát hại vào ngày bỏ phiếu.[53] Việc bỏ phiếu bắt đầu lúc 7h sáng và kết thúc lúc 5h chiều.[54]

Kiểm phiếu và kết quả

[sửa | sửa mã nguồn]
Kết quả trưng cầu ý dân tại Tòa đô chánh Sài Gòn.

Chính quyền Diệm ban hành những quy định mang tính hình thức nhằm bảo đảm kiểm phiếu chính xác và ngăn chặn gian lận bầu cử, nhưng trên thực tế thì việc kiểm phiếu không có sự giám sát độc lập. Kết quả cho thấy Diệm nhận được 98,9% số phiếu bầu. Ở Sài Gòn, Diệm nhận được 605.025 số phiếu bầu, mặc dù chỉ có tổng cộng 450.000 cử tri đăng ký bỏ phiếu. Số phiếu bầu của Diệm cũng vượt quá tổng số cử tri ở những nơi khác.[22][31] Báo chí Pháp đưa tin rằng chỉ một nửa số cử tri ở Sài Gòn đi bỏ phiếu, nửa còn lại tẩy chay cuộc trưng cầu ý dân,[55] ám chỉ rằng hơn 60% số phiếu bầu là giả. Thành phần ủng hộ Diệm phản bác rằng sở dĩ số phiếu bầu cao hơn tổng số cử tri là là vì nhiều người di cư từ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, chủ yếu là giáo dân, đi bỏ phiếu mà chưa đăng ký cử tri.[53]

Chính quyền Diệm công bố rằng 5.335.668 người đủ điều kiện đi bỏ phiếu, nhưng kết quả có đến 5.784.752 phiếu bầu.[54] Chính quyền Diệm tuyên bố rằng Từ Cung Hoàng thái hậu ủng hộ Diệm, mặc dù Diệm đã lệnh quân đội tịch thu gia sản và đuổi bà khỏi đất đai của bà.[56] Tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu và số phiếu bầu của Diệm cũng gần như cao tuyệt đối ở Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, mặc dù Quân đội Quốc gia Việt Nam thậm chí không kiểm soát những khu vực này.[57] Một vài huyện ở Đồng bằng sông Cửu Long ghi nhận hơn 90% số cử tri đăng ký ủng hộ Diệm,[58] mặc dù lực lượng của Ba Cụt ngăn cản việc đi bỏ phiếu.[16]

Cuộc trưng cầu ý dân bị lên án rộng rãi vì gian lận bầu cử.[51] Nhà sử học, nhà văn Jessica Chapman nói "thậm chí những người biện hộ Diệm như Anthony Trawick Bouscaren và sĩ quan tình báo Hoa Kỳ Edward Lansdale cũng đồng ý với các nhà phê bình kịch liệt nhất của Diệm rằng chính phủ Việt Nam Cộng hòa không thể hoặc không muốn tổ chức cuộc trưng cầu ý dân thực sự tự do."[34] Một báo cáo năm 1966 của Cơ quan Tình báo Trung ương đánh giá rằng cuộc trưng cầu ý dân là cuộc bỏ phiếu gian lận nhất trong 11 năm đầu tiên của Việt Nam Cộng hòa.[44] Chính phủ Hoa Kỳ kết luận nội bộ rằng độc quyền truyền thông và chiến dịch vận động của Diệm là yếu tố quan trọng hơn đe dọa trong chiến thắng của Diệm và thừa nhận việc bỏ phiếu không kín. Reinhardt báo cáo chính phủ Hoa Kỳ rằng "cuộc trưng cầu ý dân là thành công rực rỡ cho chính quyền Diệm".[44] Ông nhận xét rằng Diệm chiến thắng trong cuộc trưng cầu ý dân không phải vì Diệm được đa số người dân ủng hộ, nhưng vì Diệm có thể kiểm soát hiệu quả đất nước. Chính phủ Hoa Kỳ đánh giá cao khả năng loại trừ phe cộng sản và những lực lượng đối lập khác của Diệm.[44]

Học giả Bernald B. Fall nhận định rằng "không có một chút nghi ngờ nào rằng cuộc trưng cầu ý dân này chỉ ít gian lận hơn một chút so với các cuộc bầu cử trong chế độ độc tài".[57] Nhà báo người Mỹ Stanley Karnow coi cuộc trưng cầu ý dân là bằng chứng cho "tư tưởng quan liêu" của Diệm.[22] Chapman viết rằng "... không có mức độ vận động, dư luận chống Bảo Đại hay kiềm hãm chính trị Nho giáo nào có thể giải thích chiến thắng 98% của Diệm ở một Việt Nam phức tạp về mặt chính trị. Chắc chắn tham nhũng và đe dọa có vai trò quan trọng."[59] Buttinger nhận xét rằng tuy chế độ quân chủ là "tàn dư mục nát của quá khứ Việt Nam" và Bảo Đại "là đại diện cuối cùng" nhưng gian lận và đe dọa là không cần thiết vì dù gì Diệm cũng sẽ thắng dễ dàng.[34] Nhà sử học David Anderson nhận xét rằng kết quả trưng cầu ý dân "không thực sự phản ánh quyền lực hay mức độ phổ biến của Diệm. Sự yếu kém của Hoàng đế, sự phân rã của phe đối lập và các yếu tố khác giải thích thành công của Diệm."[29]

Lựa chọn Số phiếu %
Quân chủ 63.017 1,09
Cộng hòa 5.721.735 98,91
Tổng cộng 5.784.752 100
Số cử tri đăng ký / tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu 5.335.668 –
Nguồn: Direct Democracy

Phản ứng và kết cục

[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày 26 tháng 10 năm 1955, Diệm tuyên bố thành lập Việt Nam Cộng hòa và tự phong làm tổng thống.[49] Ông tuyên bố rằng "cuộc trưng cầu ý dân ngày 23 tháng 10 mà nhân dân Việt Nam hăng hái tham gia là sự chấp thuận chính sách thi hành bấy lâu nay và đồng thời mở ra kỷ nguyên mới cho tương lai đất nước."[45] Diệm tái khẳng định sẽ không tham gia tổng tuyển cử toàn quốc thống nhất đất nước vì đó là vô ích nếu Việt Nam Dân chủ Cộng hòa không cho phép "tự do chân thật", gây ấn tượng mạnh với giới quan sát Hoa Kỳ lo ngại về khả năng phe cộng sản chiến thắng hoàn toàn.[59]

Chính phủ Hoa Kỳ tuyên bố rằng cuộc trưng cầu ý dân hoàn toàn không có bất thường[53] và tán dương Diệm là anh hùng mới của "thế giới tự do".[16] Thượng nghị sĩ Mike Mansfield (D-Mont.) nói rằng cuộc trưng cầu ý dân "phản ảnh nỗ lực tìm kiếm một lãnh đạo biết lắng nghe yêu cầu của nhân dân Việt Nam ... họ cảm thấy rằng Diệm có thể là lãnh đạo của họ."[60] Mansfield từng là giáo sư lịch sử châu Á trước khi tham gia chính trường, nên quan điểm ông về Việt Nam có ảnh hưởng lớn và được những thượng nghị sĩ khác đánh giá cao.[61] Tài liệu lưu trữ về thảo luận chính sách cho thấy Hoa Kỳ quan tâm về hình ảnh tiêu cực của lối chính trị chuyên chế, phi dân chủ của Diệm trong cộng đồng quốc tế hơn là hậu quả của nó với đoàn kết quốc gia.[62] Người phát ngôn Bộ ngoại giao Hoa Kỳ nói rằng "nhân dân Việt Nam đã lên tiếng và chúng tôi tất nhiên công nhận quyết định."[60] Tuyên bố chúc mừng của Bộ Ngoại giao viết rằng "Bộ Ngoại giao hài lòng về những báo cáo cho thấy cuộc trưng cầu ý dân được tiến hành một cách hiệu quả và có trật tự và nhân dân Việt Nam đã bày tỏ lựa chọn của họ... chúng tôi mong được tiếp tục quan hệ thân thiện giữa Chính phủ Việt Nam và Hoa Kỳ."[63]

Báo giới Hoa Kỳ nhìn chung có phản ứng tích cực về kết quả trưng cầu ý dân.[44] Những tờ báo ở Trung Tây Hoa Kỳ coi chiến thắng của Diệm là một thắng lợi cho dân chủ và khen ngợi Diệm là một chiến sĩ dân chủ. Tờ báo The New York Times lưu ý rằng số phiếu bầu của Diệm khiến "sự kiểm soát hành chính của Diệm có vẻ lan tỏa hơn so với đánh giá của một số nhà quan sát ở đây",[59] nhưng cũng gọi cuộc trưng cầu ý dân là "một trình tự dân chủ đúng đắn" và là "sự kính trọng công khai cho một nhà lãnh đạo cứng cỏi". Tạp chí Reader's Digest gọi kết quả trưng cầu ý dân là "sự ủng hộ áp đảo" và gọi Diệm là "ánh đèn soi đường cho nhân dân tự do."[60]

Thắng lợi của Diệm giáng đòn mạnh cho địa vị của Pháp tại Việt Nam.[59] Pháp liên tục phản đối Diệm và cố cản trở ông nhưng thất bại.[64] Truyền thông Hoa Kỳ cho rằng chiến thắng của Diệm báo hiệu Hoa Kỳ sẽ là cường quốc phương Tây duy nhất ở Việt Nam Cộng hòa. Một vài người cho rằng cuộc trưng cầu ý dân sẽ cho phép Diệm điều hành đất nước hiệu quả mà không bị Pháp can thiệp, trong khi những người khác thì lo ngại về gánh nặng đối chính phủ Hoa Kỳ.[59] Truyền thông và ngành ngoại giao Pháp coi kết quả là một sự sỉ nhục. Ngày trước ngày bỏ phiếu, Pháp dự đoán rằng Diệm sẽ rút khỏi Liên hiệp Pháp và lấy chiến thắng làm cớ không tham gia tổng tuyển cử toàn quốc thống nhất đất nước. Truyền thông Pháp chỉ trích cuộc trưng cầu ý dân là phi dân chủ và là kế hoạch của Hoa Kỳ nhằm phá hoại Hiệp định Genève, nhưng Pháp sau đó cũng công nhận Việt Nam Cộng hòa.[55]

Diệm cắt đứt quan hệ kinh tế với Pháp vào ngày 9 tháng 12 năm 1955 và rút khỏi Liên hiệp Pháp ngay sau đó. Liên Xô và Trung Quốc đều không công khai phản đối việc thành lập Việt Nam Cộng hòa.[65] Tuy nhiên, khi Diệm bị đảo chính và ám sát vào năm 1963, Pháp nhập khẩu 46,3% hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam Cộng hòa và là nhà đầu tư nước ngoài chủ yếu tại Việt Nam Cộng hòa.[66] Văn hóa Pháp và tiếng Pháp vẫn duy trì ảnh hưởng tại Việt Nam Cộng hòa.[66]

Tháng 1 năm 1956, khi không có Quốc hội và hiến pháp, Diệm dùng toàn quyền để giải tán Hội đồng Cách mạng bằng cách ra lệnh cảnh sát đột kích nơi ở của các thành viên, buộc những thành viên thuộc Đạo Cao Đài và Phật giáo Hòa Hảo từng ủng hộ Diệm phải bỏ trốn. Kết quả là hai nhóm quay lại phản Diệm.[48]

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]
  1. ↑ Jacobs, pp. 37–42.
  2. ↑ Maclear, pp. 65–68.
  3. ↑ Jacobs, pp. 43–53.
  4. ↑ Jacobs, pp. 20–26.
  5. ↑ Karnow, p. 231.
  6. ↑ Jacobs, p. 39.
  7. ↑ Karnow, p. 234.
  8. ↑ Jacobs, p. 61.
  9. ↑ Jacobs, pp. 22–25, 43, 60–61.
  10. ↑ Karnow, p. 236.
  11. ↑ Jacobs, pp. 61–62.
  12. ↑ Jacobs, pp. 71–79.
  13. ↑ Moyar, pp. 47–51.
  14. ↑ Karnow, p. 238.
  15. ↑ Chapman, p. 677.
  16. 1 2 3 4 5 6 7 8 Buttinger, pp. 890–92.
  17. 1 2 Chapman, p. 678.
  18. 1 2 3 4 5 Chapman, p. 694.
  19. 1 2 Chapman, p. 679.
  20. 1 2 Chapman, p. 697.
  21. 1 2 3 4 Miller, p. 206.
  22. 1 2 3 4 5 6 Karnow, p. 223-224.
  23. ↑ Chapman, p. 671.
  24. 1 2 Chapman, p. 691.
  25. 1 2 Miller, p. 205.
  26. ↑ Miller, pp. 204–06.
  27. 1 2 Chapman, p. 695.
  28. ↑ Chapman, pp. 695–96.
  29. 1 2 Chapman, p. 673.
  30. 1 2 3 4 Chapman, p. 692.
  31. 1 2 3 4 5 Jacobs, p. 95.
  32. 1 2 3 4 5 6 7 Moyar, p. 54.
  33. 1 2 3 4 5 Chapman, p. 684.
  34. 1 2 3 Chapman, p. 672.
  35. 1 2 Brownell, p. 153.
  36. 1 2 Chapman, p. 685.
  37. ↑ Chapman, pp. 684–85.
  38. 1 2 Chapman, p. 687.
  39. 1 2 3 Chapman, p. 688.
  40. 1 2 3 Chapman, p. 689.
  41. ↑ Chapman, pp. 688–89.
  42. ↑ Jacobs, pp. 21–22.
  43. ↑ Jacobs, p. 40.
  44. 1 2 3 4 5 Chapman, p. 698.
  45. 1 2 Chapman, p. 680.
  46. ↑ Chapman, pp. 701–02.
  47. 1 2 Chapman, p. 701.
  48. 1 2 3 Chapman, p. 702.
  49. 1 2 Langguth, p. 99.
  50. 1 2 3 Chapman, p. 696.
  51. 1 2 3 Miller, p. 207.
  52. ↑ Karnow, p. 246.
  53. 1 2 3 Miller, p. 208.
  54. 1 2 Brownell, p. 154.
  55. 1 2 Chapman, p. 700.
  56. ↑ Brownell, p. 157.
  57. 1 2 Fall, p. 257.
  58. ↑ Moyar, p. 55.
  59. 1 2 3 4 5 Chapman, p. 699.
  60. 1 2 3 Brownell, p. 158.
  61. ↑ Jacobs, p. 31.
  62. ↑ Chapman, p. 703.
  63. ↑ Brownell, p. 159.
  64. ↑ Jacobs, pp. 22–25, 43, 60, 61, 71–79.
  65. ↑ Roberts, p. 115.
  66. 1 2 Roberts, p. 159.

Thư mục

[sửa | sửa mã nguồn]
  • Brownell, William (1963). The American Mandarin: a study of the life of Diem and of the origins of the American involvements. Ithaca, New York: Cornell University.
  • Buttinger, Joseph (1967). Vietnam: A Dragon Embattled. Praeger Publishers.
  • Chapman, Jessica (tháng 9 năm 2006). "Staging Democracy: South Vietnam's 1955 Referendum to Depose Bao Dai". Diplomatic History. Quyển 30 số 4. tr. 671–703. doi:10.1111/j.1467-7709.2006.00573.x.
  • Fall, Bernard B. (1963). The Two Viet-Nams. Praeger Publishers. ISBN 0-8133-0092-4.
  • Jacobs, Seth (2006). Cold War Mandarin: Ngo Dinh Diem and the Origins of America's War in Vietnam. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield. ISBN 0-7425-4447-8.
  • Karnow, Stanley (1997). Vietnam: A history. New York City: Penguin Books. ISBN 0-670-84218-4.
  • Langguth, A. J. (2000). Our Vietnam. Simon & Schuster. ISBN 0-684-81202-9.
  • Maclear, Michael (1981). Vietnam: The ten thousand day war. Methuen. ISBN 0-423-00580-4.
  • Miller, Edward (2004). Grand Designs, Vision, Power and Nation Building in America's Alliance with Ngo Dinh Diem, 1954–1960. UMI.
  • Moyar, Mark (2006). Triumph Forsaken: The Vietnam War, 1954–1965. New York City: Cambridge University Press. ISBN 0-521-86911-0.
  • Roberts, Priscilla, biên tập (2006). Behind the bamboo curtain: China, Vietnam, and the world beyond Asia. Stanford University Press. ISBN 0-8047-5502-7.
  • Tucker, Spencer C. (2000). Encyclopedia of the Vietnam War. ABC-CLIO. ISBN 1-57607-040-9.