Kamehameha I

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
Kamehameha Đại đế
Kalani Pai'ea Wohi o Kaleikini Keali'ikui Kamehameha o 'Iolani i Kaiwikapu kau'i Ka Liholiho Kūnuiakea
Kamehameha I.png
Tranh vẽ của vua Kamehameha Đại đế.
Tù trưởng của đảo Hawaii
Tại vị1782 - 1810
Tiền nhiệmKalaniopuu
Kế nhiệmKhông ai, chức vị bị bãi bỏ
Vua của xứ Hawaii thống nhất
Tại vị1810 - Tháng 3 năm 1819
Tiền nhiệmKhông ai, chức vị được thành lập
Kế nhiệmKamehameha II
Thông tin chung
Phối ngẫuĐược biết có 13 người
Hậu duệLiholihoKauikeaouli
Thân phụKeoua
Thân mẫuKeku'iapoiwa II
Sinh1758
Kohala Đảo Hawaii
Mất8 hoặc 14 tháng 3 năm 1819
Đảo Hawaii
An táng1819
Hiện vẫn chưa rõ

Kamehameha I hay Kamehameha Đại đế, tên trong ngôn ngữ gốc là: Kalani Pai'ea Wohi o Kaleikini Keali'ikui Kamehameha o 'Iolani Kaiwikapu kau'i Ka Liholiho Kūnuiakea. (1758 - 8 tháng 3 năm 1819) là tù trưởng của Đảo Hawaii từ năm 1782, và là quốc vương cai trị toàn xứ Hawaii từ năm 1810 đến khi qua đời. Ông là người sáng lập ra Vương quốc Hawaii và cũng là vị vua Hawaii cận đại đầu tiên cai trị toàn cõi xứ Hawaii thống nhất.

Ông là một chiến binh, một nhà ngoại giao và là một vị lãnh tụ vĩ đại của Vương quốc Hawaii. Ông được nhớ đến nhiều nhất vì đã thống nhất được xứ Hawaii sau hơn trăm năm chia cắt.[1]

Ban đầu[sửa | sửa mã nguồn]

Kamehameha có tên khai sinh là Pai'ea[2]. Năm sinh của ông vẫn là một bí ẩn, có nơi ghi là 1753 hoặc 1761 và 1758, tuy vậy có thể ông được sinh ra vào khoảng tháng 11 năm 1758 ở bắc Kohala trong một gia đình quyền quý trên Đảo Hawaii[2]. Phụ thân của ông là Keoua, thủ lĩnh của xứ Kohala, còn mẫu thân của ông là bà Keku'iapoiwa, ông ngoại ông là một thủ lĩnh ở Kona.[2][3]

Tương truyền rằng, ngay lúc khoảnh khắc mà ông chào đời thì ngay trên bầu trời xuất hiện một tia sáng kì lạ trên bầu trời có hình dạng như chiếc lông chim, và đó chính là dấu hiệu báo đến việc đứa bé đó sẽ là một nhà cai trị vĩ đại thống nhất được các hòn đảo. Sự tương truyền này được coi là đúng vì vào năm 1758, Sao chổi Sao chổi Halley đã bay qua Đảo Hawaii.[1]

Vì tiên lượng khi sinh ra của ông rất yếu và thêm các mối đe dọa từ các gia tộc khác đang chiến tranh với nhau, Pai'ea (Kamehameha) đã bị chính ông ngoại của mình ra lệnh cho bỏ mặt ông cho đến chết. Tuy nhiên, Pai'ea đã bị bắt đi và được giấu ngay sau khi sinh. Ông phải sống những năm đầu tiên ẩn dật ở Waipio. Sau đó, ông trở về Kailua khi mới 5 tuổi. Ở đó, ông sống với ba mẹ cho đến khi phụ thân ông: Keoua qua đời, sau đó ông được dạy dỗ và nuôi dưỡng đặc biệt từ vua Kalani'opu'u, chú của ông. Chú ông sau đó đã đào tạo ông, khóa đào tạo này bao gồm các kỹ năng trong các trận chiến, chiến tranh, lịch sử truyền miệng, điều hướng, nghi lễ tôn giáo cần thiết khác để trở thành một ali'i-'ai-moku (một thủ lĩnh tương lai).[2]

Sự nghiệp cai trị[sửa | sửa mã nguồn]

Lên ngôi[sửa | sửa mã nguồn]

Sau khi vua chú Kalani'opu'u qua đời vào năm 1782, Kiwala'o đã lấy xương của quốc vương đến nhà chôn cất hoàng gia, Hale o Keawe, tại Honaunau trên bờ biển phía tây của đảo Hawai'i. Lúc đó, Kamehameha và các thủ lĩnh bờ biển phía tây khác đã tụ tập gần đó để uống rượu và thương tiếc cái chết của quốc vương. Có các phiên bản khác nhau của các sự kiện tiếp theo, một số người nói rằng vị vua già đã chia đôi vùng đất của đảo Hawai'i, trao cho con trai ông là: Kiwala'o cai quản các quận Ka'u, PunaHilo. Kamehameha được vua chú trao cho quyền cai trị các quận Kona, KohalaHamakua. Không rõ liệu cuộc đổ bộ của Kiwala'o vào Honaunau là để lấy lại xương của quốc vương Kalani'opu'u hay cố chiếm giữ quận Kona. Một số người cho rằng Kamehameha và các thủ lĩnh khác đã tập trung tại Honaunau để chờ phân phối lại đất đai, thường xảy ra vào cái chết của một tù trưởng, và để tạo ra các liên minh vội vàng. Khi xuất hiện rằng Kamehameha và các đồng minh của mình đã không nhận được những gì họ coi là chia sẻ công bằng của họ, cuộc chiến giành quyền lực và tài sản bắt đầu.

Trong bốn năm tiếp theo, nhiều trận chiến đã diễn ra cũng như rất nhiều cuộc đua giành vị trí và đặc quyền. Liên minh đã được thực hiện và phá vỡ, nhưng không ai có thể đạt được một lợi thế quyết định. Những người cai trị Hawai'i đã đạt đến bế tắc. Các lực lượng vượt trội của Kamehameha đã nhiều lần giành chiến thắng trước các chiến binh khác. Anh ta bắt con gái của Kiwala'o, Keopuolani, giam cầm và biến cô ta thành vợ của mình; ông cũng lấy đứa trẻ Ka'ahumanu (từng được nhắc đến làm vợ cho Kiwala'o) và "hứa ​​hôn với chính mình". Do đó, ông kiên quyết khẳng định mình là một ứng cử viên bình đẳng để kiểm soát các vùng đất Hawaii trước đây do Kalani'opu'u cai trị. Cuối cùng, Kiwala'o đã bị giết trong trận chiến, nhưng quyền kiểm soát Đảo Hawaii vẫn bị chia rẽ.

Quan hệ với phương Tây[sửa | sửa mã nguồn]

Vì sự hiện diện của Kamehameha tại Vịnh Kealakekua trong những năm 1790, nhiều tàu buôn bán nước ngoài cũng đã dừng ở đó. Do đó, quốc vương đã tích lũy một lượng lớn súng để sử dụng trong trận chiến chống lại các thủ lĩnh địa phương và với các tù trưởng khác. Tuy nhiên, các vũ khí mới rất đắt tiền và góp phần làm tăng kinh tế chi phí cho chiến tranh. Sau gần một thập kỷ chiến đấu, Kamehameha vẫn chưa chinh phục được tất cả kẻ thù của mình. Vì vậy, ông ấy đã nghe theo lời khuyên của một nhà tiên tri trên đảo về Kaua'i và ông ta đã dựng lên một heiau mới tuyệt vời tại Pu'ukohola ở xứ Kawaiae để thờ phượng và hy sinh cho vị thần chiến tranh Ku của Kamehameha. Kamehameha hy vọng nhờ đó có được một sự yểm trợ của thần linh để cho ông chinh phục được toàn bộ hòn đảo. Năm 1795, thủ lĩnh đối thủ Keoua đã được mời đến Pu'ukohola để đàm phán hòa bình, nhưng thay vào đó, ông ta đã bị giết và hy sinh trên ngôi đền heiau của thần Ku. Những người khác cho rằng ông ta đã bị giết trong các trận chiến và "bị buộc phải đầu hàng chính mình tại Kawaiae" trước khi bị giết. Cái chết của ông đã khiến Kamehameha trở thành người thống trị toàn bộ hòn đảo Hawaii. Trong khi đó, Kahekili quyết định tận dụng lợi thế trong khi Kamehameha đang bận tâm với Keoua và tập hợp một đội quân - bao gồm một tay súng nước ngoài, những con chó được huấn luyện và một nhóm những người đàn ông có hình xăm hung dữ được gọi là pahupu'u. Họ đột kích các ngôi làng và những ngôi mộ ô uế dọc theo bờ biển của Hawaii cho đến khi quân đội của quốc vương Kamehameha đưa quân về cứu. Trận chiến trên biển sau đó (Trận chiến súng đỏ) không quyết đoán và Kahekili đã rút binh an toàn trở về O'ahu. Ngay sau đó, một thương gia người Anh tên là William Brown, là một thuyền trưởng của tàu khu trục ba mươi khẩu súng Butterworth, đã phát hiện ra bến cảng tại Honolulu. Brown nhanh chóng thực hiện một thỏa thuận với thủ lĩnh nơi đây là Kahekili, ông ta đã nhường lại toàn bộ hòn đảo O'ahu (cũng có thể là Kaua'i) cho Brown để đổi lấy một số viện trợ lớn về quân sự. Kamehameha cũng nhận ra hiệu quả của viện trợ nước ngoài nên ông đã tìm kiếm sự trợ giúp từ một thuyền trưởng người Anh: George Vancouver. Vancouver, một "người đàn ông của đế chế" tận tụy, đã thuyết phục Kamehameha nhượng lại đảo Hawaii cho người Anh, người sau đó sẽ giúp bảo vệ nó.[2]

Chiến tranh với Kalanikupule[sửa | sửa mã nguồn]

Sau cái chết của Kahekili vào năm 1794, quốc vương Kamehameha I đã đưa đảo O'ahu cho con trai của ông ta là Kalanikupule làm thủ lĩnh tiếp theo của đảo. Người anh em cùng cha khác mẹ của ông là Ka'eokulani, đã cai trị cả Kaa'i, Maui, Lana'iMoloka'i. Ông ta đã đi đến chiến tranh với quốc vương Kamehameha vì bất đồng với Kamehameha, mỗi người tìm cách kiểm soát tất cả các hòn đảo. Sau một loạt các trận chiến trên đảo O'ahu. Cuối cùng, trong một trận hải chiến, thủ lĩnh Kalanikupule đã nhờ những tàu chiến của Brown và đã phá dữ dội vào đảo Hawaii của quốc vương. Ka'eokulani và hầu hết những cận thần và chiến binh của ông đã bị thủ lĩnh Kalanikupule hành quyết. Được khích lệ bởi chiến thắng trước quân của quốc vương, Kalanikupule đã quyết định mua thêm tàu từ Anh và phương Tây và phần cứng quân sự để hỗ trợ cho cuộc tấn công của mình vào quân của vua Kamehameha. Kalanikupule sau đó đã bí mật giết chết Brown và bắt cóc các thủy thủ đoàn khác còn sống, tuy nhiên, những thủy thủ người Anh còn lại đã vật lộn rất vất vả với Kalanikupule để có thể lấy lại quyền kiểm soát và vận chuyển con tàu. Kalanikupule sau đó bằng một cách may mắn cùng những người khác theo ông đã cùng nhau lên bờ bằng một chiếc thuyền nhỏ.[2]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă “GoHawaii.com / King Kamehameha”. 
  2. ^ a ă â b c d “History culture / Kamehameha”. 
  3. ^ “Biography.com / Kamehameha I”.