Ngừng thở lúc ngủ

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
Ngừng thở lúc ngủ
hội chứng ngừng thở lúc ngủ
Obstruction ventilation apnée sommeil.svg
Ngừng thở lúc ngủ do tắc nghẽn
Phát âm
Chuyên khoaKhoa tai mũi họng, y học giấc ngủ
ICD-10G47.3,P28.3
ICD-9-CM327.23, 780.57
MedlinePlus000811 003997
eMedicineped/2114
MeSHD012891

Ngừng thở lúc ngủ, là một hiện tượng rối loạn giấc ngủ đặc trưng bởi việc ngừng thở hoặc quá trình giảm hô hấp trong giấc ngủ. Mỗi lần tạm dừng có thể kéo dài vài giây đến vài phút và có thể xảy ra rất nhiều lần một đêm. Trong hình thức phổ biến nhất, hiện tượng này theo sau những tiếng ngáy to.[1] Có thể có tiếng nghẹn hoặc tiếng thở phì phò sau khi sự hít thở được phục hồi. Vì giấc ngủ bình thường bị cản trở, những người chịu ảnh hưởng thường bị buồn ngủ và mệt mỏi vào ban ngày.[2] Ở trẻ em, nó có thể gây ra các vấn đề ở trường học hoặc tăng động.

Có ba hình thức ngừng thở lúc ngủ: do tắc nghẽn (OSA), do nguyên nhân trung ương (CSA), và sự kết hợp của cả hai gọi là hỗn hợp. OSA là dạng phổ biến nhất. Yếu tố dẫn đến nguy cơ OSA bao gồm quá cân, di truyền, dị ứng, và amiđan mở rộng.[3] Trong OSA, hô hấp bị gián đoạn bởi một sự tắc nghẽn đường hô hấp, trong khi với CSA hô hấp ngừng lại do thiếu nỗ lực thở. Người bị ngừng thở lúc ngủ có thể không biết mình bị chứng này. Nó thường được quan sát lần đầu bởi một thành viên trong gia đình[4]. Ngừng thở lúc ngủ thường được chẩn đoán bằng cách nghiên cứu giấc ngủ.[5] Để bị chẩn đoán là ngừng thở lúc ngủ, phải có hơn năm lần hiện tượng này xảy ra trong một giờ.[6]

Trong chứng ngưng thở khi ngủ trung ương (CSA), các cơ quan thần kinh cơ bản điều khiển nhịp thở bị trục trặc và không đưa ra tín hiệu để hít vào, khiến người bệnh bỏ lỡ một hoặc nhiều chu kỳ thở. Nếu thời gian tạm dừng thở đủ lâu, phần trăm oxy trong tuần hoàn sẽ giảm xuống mức thấp hơn bình thường (hạ oxy máu) và nồng độ carbon dioxide sẽ tăng lên mức cao hơn bình thường (tăng CO2 máu).[7] Đổi lại, các tình trạng thiếu oxytăng CO2 sẽ gây ra các tác động bổ sung lên cơ thể. Tế bào não cần oxy liên tục để sống, và nếu mức oxy trong máu xuống thấp trong thời gian đủ dài, hậu quả của tổn thương não và thậm chí tử vong sẽ xảy ra. Tuy nhiên, chứng ngưng thở khi ngủ trung ương thường là một tình trạng mãn tính gây ra những tác động nhẹ hơn nhiều so với đột tử. Ảnh hưởng chính xác của tình trạng này sẽ phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của chứng ngưng thở và đặc điểm cá nhân của người bị ngưng thở.

Cách điều trị có thể bao gồm thay đổi lối sống, ống miệng, thiết bị hô hấp, và phẫu thuật. Thay đổi lối sống có thể bao gồm tránh uống rượu, giảm cân, ngừng hút thuốc lá, và ngủ nghiêng.[8] Thiết bị thở bao gồm việc sử dụng máy áp lực dương liên tục.[9] (CPAP) Với việc sử dụng đúng cách, CPAP sẽ cải thiện kết quả.[10] Bằng chứng cho thấy CPAP có thể cải thiện độ nhạy cảm với insulin, huyết áp và buồn ngủ.[11][12][13] Tuy nhiên, tuân thủ lâu dài là một vấn đề với hơn một nửa số người không sử dụng thiết bị một cách thích hợp.[10][14] Trong năm 2017, chỉ có 15% bệnh nhân tiềm năng ở các nước phát triển sử dụng máy CPAP, trong khi ở các nước đang phát triển chỉ có dưới 1% bệnh nhân tiềm năng sử dụng máy CPAP. Nếu không được điều trị, chứng ngưng thở khi ngủ có thể làm tăng nguy cơ đau tim, đột quỵ, tiểu đường, suy tim, nhịp tim không đều, béo phìtai nạn giao thông.[15]

Bệnh Alzheimer và chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn nghiêm trọng có mối liên hệ với nhau[16] vì có sự gia tăng protein beta-amyloid cũng như tổn thương chất trắng. Đây là những dấu hiệu chính của bệnh Alzheimer, trong trường hợp này là do thiếu nghỉ ngơi hợp lý hoặc ngủ kém hiệu quả dẫn đến thoái hóa thần kinh.[17] Ngưng thở khi ngủ giữa đời mang đến khả năng cao mắc bệnh Alzheimer khi về già, và nếu một người mắc bệnh Alzheimer thì người ta cũng có nhiều khả năng bị ngưng thở khi ngủ.[18] Điều này được chứng minh qua các trường hợp ngưng thở khi ngủ thậm chí bị chẩn đoán nhầm là sa sút trí tuệ. Với việc sử dụng điều trị thông qua CPAP, có một yếu tố nguy cơ có thể đảo ngược đối với các protein amyloid. Điều này thường phục hồi cấu trúc não và suy giảm nhận thức.[19][20]

OSA là một chứng rối loạn giấc ngủ phổ biến ảnh hưởng đến 936 triệu - 1 tỷ người trên toàn cầu, tức cứ 10 người thì có 1 người và lên đến 30% người cao tuổi.[21][22] Chứng ngưng thở khi ngủ thường phổ biến hơn ở nam giới so với nữ giới, tỷ lệ mắc ở nam giới so với nữ giới là 2: 1 và nói chung, nhiều người có nguy cơ mắc chứng này khi lớn tuổi và béo phì.[23][24]

Dấu hiệu và triệu chứng[sửa | sửa mã nguồn]

Những người bị chứng ngưng thở khi ngủ gặp vấn đề với chứng buồn ngủ quá mức vào ban ngày (EDS) và suy giảm khả năng tỉnh táo.[25] OSA có thể làm tăng nguy cơ tai nạn lái xe và tai nạn liên quan đến công việc. Nếu OSA không được điều trị, mọi người có nhiều nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe khác, chẳng hạn như bệnh tiểu đường.[26]

Do sự gián đoạn trong trạng thái nhận thức ban ngày, các tác động hành vi có thể xuất hiện. Chúng có thể bao gồm sự ủ rũ, hiếu chiến, cũng như giảm sự chú ý và năng lượng.[27] Những tác động này có thể trở nên khó chữa, dẫn đến trầm cảm.[28]

Có bằng chứng cho thấy nguy cơ mắc bệnh tiểu đường ở những người mắc chứng ngưng thở khi ngủ vừa hoặc nặng là cao hơn.[29] Cuối cùng, vì có nhiều yếu tố có thể dẫn đến một số tác động đã được liệt kê trước đó, một số người không biết rằng họ bị ngưng thở khi ngủ và bị chẩn đoán sai hoặc bỏ qua hoàn toàn các triệu chứng.[30]

Yếu tố rủi ro[sửa | sửa mã nguồn]

Chứng ngưng thở khi ngủ có thể ảnh hưởng đến mọi người bất kể giới tính, chủng tộc hoặc tuổi tác. Tuy nhiên, các yếu tố rủi ro bao gồm:

  • là nam
  • béo phì
  • trên 40 tuổi
  • chu vi cổ lớn (lớn hơn 16–17 inch)
  • amidan hoặc lưỡi phì đại
  • hàm trên hẹp
  • nghẹt mũi
  • dị ứng
  • cằm lẹm
  • trào ngược dạ dày thực quản
  • tiền sử gia đình bị ngưng thở khi ngủ

Rượu, thuốc an thần và thuốc an thần cũng có thể thúc đẩy chứng ngưng thở khi ngủ bằng cách thư giãn các cơ cổ họng. Những người hút thuốc lá bị ngưng thở khi ngủ cao gấp ba lần những người chưa bao giờ hút thuốc.[31]

Ngưng thở khi ngủ trung ương thường liên quan đến bất kỳ yếu tố nguy cơ nào sau đây:

Tiên lượng[sửa | sửa mã nguồn]

Một nghiên cứu năm 2012 chỉ ra rằng giảm oxy huyết (cung cấp không đủ oxy) và đặc trưng cho ngừng thở lúc ngủ thúc đẩy hình thành mạch mà sẽ tăng sự phát triển của mạch và khối u, kết quả làm tăng 4,8 lần nguy cơ tử vong do ung thư.[32][33][34]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ “What Are the Signs and Symptoms of Sleep Apnea?”. NHLBI. ngày 10 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2016.
  2. ^ “Sleep Apnea: What Is Sleep Apnea?”. NHLBI: Health Information for the Public. U.S. Department of Health and Human Services. ngày 10 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2016.
  3. ^ “Who Is at Risk for Sleep Apnea?”. NHLBI. ngày 10 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2016.
  4. ^ “Sleep Apnea: What Is Sleep Apnea?”. NHLBI: Health Information for the Public. U.S. Department of Health and Human Services. 10 tháng 7 năm 2012. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 8 năm 2016. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2016.
  5. ^ “How Is Sleep Apnea Diagnosed?”. NHLBI. ngày 10 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2016.
  6. ^ De Backer, W (tháng 6 năm 2013). “Obstructive sleep apnea/hypopnea syndrome”. Panminerva medica. 55 (2): 191–5. PMID 23676959.
  7. ^ Majmundar, Sapan H.; Patel, Shivani (27 tháng 10 năm 2018). Physiology, Carbon Dioxide Retention. StatPearls Publishing. PMID 29494063.
  8. ^ “How Is Sleep Apnea Treated?”. NHLBI. 10 tháng 7 năm 2012. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 8 năm 2016. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2016.
  9. ^ “How Is Sleep Apnea Treated?”. NHLBI. ngày 10 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2016.
  10. ^ a b Spicuzza L, Caruso D, Di Maria G (tháng 9 năm 2015). “Obstructive sleep apnoea syndrome and its management”. Therapeutic Advances in Chronic Disease. 6 (5): 273–85. doi:10.1177/2040622315590318. PMC 4549693. PMID 26336596.
  11. ^ Iftikhar IH, Khan MF, Das A, Magalang UJ (tháng 4 năm 2013). “Meta-analysis: continuous positive airway pressure improves insulin resistance in patients with sleep apnea without diabetes”. Annals of the American Thoracic Society. 10 (2): 115–20. doi:10.1513/annalsats.201209-081oc. PMC 3960898. PMID 23607839.
  12. ^ Haentjens P, Van Meerhaeghe A, Moscariello A, De Weerdt S, Poppe K, Dupont A, Velkeniers B (tháng 4 năm 2007). “The impact of continuous positive airway pressure on blood pressure in patients with obstructive sleep apnea syndrome: evidence from a meta-analysis of placebo-controlled randomized trials”. Archives of Internal Medicine. 167 (8): 757–64. doi:10.1001/archinte.167.8.757. PMID 17452537.
  13. ^ Patel SR, White DP, Malhotra A, Stanchina ML, Ayas NT (tháng 3 năm 2003). “Continuous positive airway pressure therapy for treating sleepiness in a diverse population with obstructive sleep apnea: results of a meta-analysis”. Archives of Internal Medicine. 163 (5): 565–71. doi:10.1001/archinte.163.5.565. PMID 12622603.
  14. ^ Hsu AA, Lo C (tháng 12 năm 2003). “Continuous positive airway pressure therapy in sleep apnoea”. Respirology. 8 (4): 447–54. doi:10.1046/j.1440-1843.2003.00494.x. PMID 14708553.
  15. ^ “Sleep Apnea: What Is Sleep Apnea?”. NHLBI: Health Information for the Public. U.S. Department of Health and Human Services. 10 tháng 7 năm 2012. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 8 năm 2016. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2016.
  16. ^ Andrade, A.; Bubu, O. M.; Varga, A. W.; Osorio, R. S. (2018). “The relationship between Obstructive Sleep Apnea and Alzheimer's Disease”. Journal of Alzheimer's Disease. 64 (Suppl 1): S255–S270. doi:10.3233/JAD-179936. PMC 6542637. PMID 29782319.
  17. ^ Jackson, Melinda L.; Cavuoto, Marina; Schembri, Rachel; Doré, Vincent; Villemagne, Victor L.; Barnes, Maree; O’Donoghue, Fergal J.; Rowe, Christopher C.; Robinson, Stephen R. (10 November 2020). "Severe Obstructive Sleep Apnea Is Associated with Higher Brain Amyloid Burden: A Preliminary PET Imaging Study". Journal of Alzheimer's Disease. 78 (2): 611–617. doi:10.3233/JAD-200571. PMID 33016907. Lay summary.
  18. ^ Owen, Jessica E; Benediktsdottir, Bryndis; Cook, Elizabeth; Olafsson, Isleifur; Gislason, Thorarinn; Robinson, Stephen R (21 September 2020). "Alzheimer's disease neuropathology in the hippocampus and brainstem of people with obstructive sleep apnea". Sleep. 44 (3): zsaa195. doi:10.1093/sleep/zsaa195. PMID 32954401. Lay summary.
  19. ^ Liguori, Claudio; Chiaravalloti, Agostino; Izzi, Francesca; Nuccetelli, Marzia; Bernardini, Sergio; Schillaci, Orazio; Mercuri, Nicola Biagio; Placidi, Fabio (1 tháng 12 năm 2017). “Sleep apnoeas may represent a reversible risk factor for amyloid-β pathology”. Brain. 140 (12): e75. doi:10.1093/brain/awx281. PMID 29077794.
  20. ^ Castronovo, Vincenza; Scifo, Paola; Castellano, Antonella; Aloia, Mark S.; Iadanza, Antonella; Marelli, Sara; Cappa, Stefano F.; Strambi, Luigi Ferini; Falini, Andrea (1 tháng 9 năm 2014). “White Matter Integrity in Obstructive Sleep Apnea before and after Treatment”. Sleep. 37 (9): 1465–1475. doi:10.5665/sleep.3994. PMC 4153061. PMID 25142557. Tóm lược dễ hiểu.
  21. ^ Jackson, Melinda L.; Cavuoto, Marina; Schembri, Rachel; Doré, Vincent; Villemagne, Victor L.; Barnes, Maree; O’Donoghue, Fergal J.; Rowe, Christopher C.; Robinson, Stephen R. (10 November 2020). "Severe Obstructive Sleep Apnea Is Associated with Higher Brain Amyloid Burden: A Preliminary PET Imaging Study". Journal of Alzheimer's Disease. 78 (2): 611–617. doi:10.3233/JAD-200571. PMID 33016907. Lay summary.
  22. ^ Owen, Jessica E; Benediktsdottir, Bryndis; Cook, Elizabeth; Olafsson, Isleifur; Gislason, Thorarinn; Robinson, Stephen R (21 September 2020). "Alzheimer's disease neuropathology in the hippocampus and brainstem of people with obstructive sleep apnea". Sleep. 44 (3): zsaa195. doi:10.1093/sleep/zsaa195. PMID 32954401. Lay summary.
  23. ^ Franklin, K. A.; Lindberg, E. (2015). “Obstructive sleep apnea is a common disorder in the population—a review on the epidemiology of sleep apnea”. Journal of Thoracic Disease. 7 (8): 1311–1322. doi:10.3978/j.issn.2072-1439.2015.06.11. PMC 4561280. PMID 26380759.
  24. ^ Yentis, Steven M.; Hirsch, Nicholas P.; Ip, James (2013). Anaesthesia and Intensive Care A-Z: An Encyclopedia of Principles and Practice (bằng tiếng Anh). Elsevier Health Sciences. tr. 428. ISBN 9780702053757.
  25. ^ El-Ad B, Lavie P (tháng 8 năm 2005). “Effect of sleep apnea on cognition and mood”. International Review of Psychiatry. 17 (4): 277–82. doi:10.1080/09540260500104508. PMID 16194800.
  26. ^ Green, Simon (2011). Biological Rhythms, Sleep and Hyponosis. England: Palgrave Macmillan. tr. 85. ISBN 978-0-230-25265-3.
  27. ^ Aloia MS, Sweet LH, Jerskey BA, Zimmerman M, Arnedt JT, Millman RP (tháng 12 năm 2009). “Treatment effects on brain activity during a working memory task in obstructive sleep apnea”. Journal of Sleep Research. 18 (4): 404–10. doi:10.1111/j.1365-2869.2009.00755.x. PMID 19765205. |hdl-access= cần |hdl= (trợ giúp)
  28. ^ Sculthorpe LD, Douglass AB (tháng 7 năm 2010). “Sleep pathologies in depression and the clinical utility of polysomnography”. Canadian Journal of Psychiatry. 55 (7): 413–21. doi:10.1177/070674371005500704. PMID 20704768.
  29. ^ Morgenstern M, Wang J, Beatty N, Batemarco T, Sica AL, Greenberg H (tháng 3 năm 2014). “Obstructive sleep apnea: an unexpected cause of insulin resistance and diabetes”. Endocrinology and Metabolism Clinics of North America. 43 (1): 187–204. doi:10.1016/j.ecl.2013.09.002. PMID 24582098.
  30. ^ El-Ad B, Lavie P (tháng 8 năm 2005). “Effect of sleep apnea on cognition and mood”. International Review of Psychiatry. 17 (4): 277–82. doi:10.1080/09540260500104508. PMID 16194800.
  31. ^ Mayo Clinic. “Sleep apnea”. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 4 năm 2014.
  32. ^ torontosun.com – Study links sleep apnea with higher cancer deaths, 2012-05-20
  33. ^ Nieto FJ, Peppard PE, Young T, Finn L, Hla KM, Farré R (tháng 5 năm 2012). “Sleep disordered breathing and cancer mortality: results from the Wisconsin Sleep Cohort Study”. Am J Respir Crit Care Med. 186: 190–194. doi:10.1164/rccm.201201-0130OC. PMID 22610391.
  34. ^ “Sleep apnea ups cancer death risk five-fold”. The Times Of India. ngày 27 tháng 5 năm 2012. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2012.