Quạt

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Một chiếc quạt

Quạt là là dụng cụ chuyển động trong không khí dùng để tạo gió, với mục đích làm mát. Có hai loại quạt là quạt tayquạt máy. Trong các quạt máy lại có nhiều loại như quạt trần quạt bàn quạt cây, quạt nước, trong các quạt tay cũng có nhiều loại như quạt nan, quạt giấy. Đôi khi người ta có thể linh hoạt mà dùng nón, mũ hoặc tờ giấy để quạt như cái quạt. Nếu quạt ở trong tay các nghệ sĩ dân gian thì quạt là 1 trong những đạo cụ để thể hiện nghệ thuật.

Mẫu mã của các loại quạt hiện nay rất phong phú, tuy nhiên chúng vẫn có những điểm tương đồng và công dụng dễ nhận thấy đó là tạo ra gió, làm mát cho người sử dụng.

Quạt máy[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Quạt điện

Quạt điện ra đời vào năm 1882 và Mỹ là những người đầu tiên phát minh ra anh quạt điện. Chiếc quạt điện đầu tiên 2 cánh được sản xuất bởi Cty Động cơ điện Croker and Curtis (C&C Company). Những cánh quạt ban đầu thường được làm bằng vải kiểu như Cối xay gió Quạt máy gồm các phần chính: thân quạt có gắn bộ công tắc chỉnh tốc độ, lồng quạt, cánh quat, mô-tơ quạt và bộ chuyển hướng. Một số quạt có thêm đèn trang trí,đồng hồ....

Mô-tơ quạt gồm:

  • Cuộn dây đồng quấn trên lõi sắt từ (stator) gồm nhiều tấm tôn silic mỏng ghép lại với nhau để tránh dòng điện Phu-cô.
  • Rotor cũng được làm bằng nhiều lá thép mỏng ghép lại và có phần nhôm đúc nối với cốt thép để gắn cánh quạt và phần đuôi nhằm tạo chuyển động cho bộ chuyển hướng.
  • Tụ điện để tạo ra dòng điện lệch pha.
  • Vỏ nhôm để ghép giữa rotor và stator.
  • Bạc thau có ổ giữ dầu bôi trơn để giảm lực ma sát.

Khi có dòng điện chạy trong dây dẫn quấn trên lõi sắt từ (hay gọi là phe silic) được làm bằng tôn silic mỏng ghép nhiều miếng lại với nhau sẽ tạo ra một lực tác động lên rotor. do vị trí các cuộn dây (dây chạy và dây đề) đặt lệch nhau và tác dụng làm lệch pha của tụ điện sẽ tạo ra trong lòng stator các lực hút không cùng phương với nhau (gọi chung là tác dụng của tụ điện chỉnh cho dòng điện đảo chiều AC chủ yếu tạo 1 chiều quay cho cánh quạt). Vì hai lực hút lệch nhau về thời gian và phương nên sẽ tạo ra trong lòng stator một từ trường quay làm cho rotor quay được.

Để thay đổi tốc độ của quạt người ta quấn trên đó một số vòng dây chung với cuộn chạy, khi dòng điện tăng lên hoặc giàm đi do thay đổi điện trở của cuộn dây sẽ tạo ra một từ trường mạnh hơn hay yếu hơn sẽ làm quạt chạy nhanh hơn hoặc chậm hơn.

Các loại quạt máy như:

  • Quạt đứng: dùng để dưới đất, độ cao có thể thay đổi được, có thể xoay.
  • Quạt để bàn: gồm quạt để bàn thông thường và quạt hộp. Quạt để bàn thông thường có thể xoay nhưng độ cao cố định. Quạt hộp thường có hai lớp cánh, có lợi ích là dễ di chuyển.
  • Quạt trần: có hai dạng: quạt trần thông thường và quạt trần dùng trang trí.
  • Quạt treo tường
  • Quạt đá
  • Quạt từ các công cụ điện tử

Quạt tay[sửa | sửa mã nguồn]

Từ xa xưa, quạt thường làm bằng mo cau hoặc bằng giấy. Nhưng ngày nay do nhu cầu của người sử dụng, đã xuất hiện quạt bằng nhựa hay các vật liệu như mút xốp.

Quạt xếp[sửa | sửa mã nguồn]

Quạt xếp có thể làm bằng giấy với nan tre hoặc bằng vải với nan gỗ, dễ dàng mang đi đường nhờ thiết kế có thể xếp gọn lại. Có loại giản dị dân dã ở nông thôn, ở chùa chiền, cũng có loại trang trọng ở cung đình hay dùng để múa. Người ta thường chuộng viết thư pháp lên quạt, đặc biệt là trong những dịp lễ, tết.

Quạt không xếp[sửa | sửa mã nguồn]

Có thể bằng mo, bằng giấy, hoặc bằng nhựa với nhiều hình dạng khác nhau, thường là hình tròn. Ở cung đình xưa một số thời đại cũng chuộng loại quạt này. Ngày nay quạt không xếp có thể dùng để quảng cáo sản phẩm bằng cách phân phát miễn phí cho người tiêu dùng. Quạt còn in những hình thù hoa văn dễ thương, những hình ảnh trong phim hoạt hình nhằm đáp ứng nhu cầu của những bạn trẻ, ngay cả trẻ em cũng thích thú với những chiếc quạt đầy màu sắc.

Công dụng[sửa | sửa mã nguồn]

Quạt dùng để làm mát mỗi khi trời oi bức.

Quạt dùng để trang trí như tranh vẽ trong nhà.

Quạt dùng như đồ trang sức tăng thêm phần duyên dáng cho người phụ nữ, dùng để múa.

Ngoài chức năng làm mát, quạt có thể dùng để che nắng, hoặc cho trẻ con dùng làm trò chơi. Chỉ cần có một chiếc quạt gập lại, rồi xòe ra cũng là một điều thú vị của những đứa trẻ con vậy.

Thời xưa quạt dùng cho vua chúa trong những buổi thiết triều.

Quạt còn xuất hiện trong thơ ca Việt Nam:

  • Nhà thơ Vương Trọng có bài thơ “Gió từ tay mẹ” sáng tác năm 1974, đây là tác phẩm hay nhất về chiếc quạt nan, lời thơ có đoạn:

“Quạt nan như lá

Chớp chớp lay lay

Quạt nan mỏng dính

Quạt gió rất dày

Gió từ ngọn cây

Có khi còn nghỉ

Gió từ tay mẹ

Thổi suốt đêm ngày”.

  • Những bài vè dân gian:

"Thằng Bờm có cái quạt mo

Phú ông xin đổi ba bò chín trâu"

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]