Jorightu Khan

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Tư Khắc Trác Lý Đồ)
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Nguyên Cung Tông
元恭宗
Trác Lý Khắc Đồ hãn
Khả Hãn Mông Cổ
Khả Hãn Mông Cổ
Tại vị1388 – 1392
Tiền nhiệmÔ Tư Cáp Lặc hãn
Kế nhiệmNgạch Lặc Bá Khắc hãn
Thông tin chung
Tên đầy đủTögüs Temür (脫古思鐵木兒, Thoát Cổ Tư Thiết Mộc Nhi)
Thụy hiệuHưng Nguyên hoàng đế 興原皇帝 Jorightu Khan (Trác Lý Khắc Đồ hãn)
Miếu hiệuCung Tông (恭宗)
Sinh1358
Mất1392

Jorightu Khan hay Nguyên Cung Tông tên trước khi lên ngôi là Yesüder (Dã Tốc Điệt Nhi) là một vị khả hãn của triều đại Bắc Nguyên Mông Cổ sau khi triều đại nhà Nguyên đã mất quyền kiểm soát Trung Quốc vào tay nhà Minh. Hiện nay, vẫn còn nhiều tranh cãi về sự tồn tại của ông, khi một số học giả cho rằng, Dã Tốc Điệt Nhi là một hậu duệ của Ariq Böke (A Lý Bất Ca) và sau triều đại của ông còn một vị khả hãn là Engke (Ân Khắc). Tuy nhiên, một số học giả khác lại cho rằng, không có sự tồn tại của Ân Khắc, mà chỉ duy nhất có một triều đại của Yesüder. Tước vị Jorightu của ông có nghĩa là "dũng cảm" trong tiếng Mông Cổ.

Ngôi vị của Yesüder có được sau khi ông đã giết chết vị Khả hãn trước đó là Nguyên Ích Tông. Sau khi tức vị, đế chế của Mông Cổ nhanh chóng chia rẽ và rơi vào nội loạn. Gunashiri, một hậu vệ trực hệ của Oa Khoát Đài hãn, đã tách ra khỏi đế chế và tự thành lập một nước nhỏ tên gọi Qara Del. Trong lúc đó, một tướng cũ khác của Nguyên Ích Tông là Necelai đã đầu hàng nhà Minh và được vua Minh thu dụng. Triều đình trung nguyên sử dụng Necelai để thành lập một đội quân người Mông Cổ (còn được biết đến với tên gọi Tam quân) đóng tại vùng mà ngày nay là Nội Mông. Tuy nhiên, một tướng cũ khác của vị đại hãn trước đây là Shirmen lại thần phục Cung Tông và sau đó giết chết được Necelai.

Ajashir - vị quận công Liêu Đông cũ và là một trong những thủ lĩnh của Tam quân, đã quay về đầu hàng Cung Tông sau năm 1389. Năm 1392, quân Minh lại tấn công vào Mông Cổ, cướp được rất nhiều người và gia súc. Cung Tông rất có thể đã chết trong trận chiến này.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]