Chi Thị

Chi Thị
Hoa của cây thị Mỹ Hemingway, Nam Carolina
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae (không phân hạng): Angiospermae (không phân hạng): Eudicots Bộ (ordo): Ericales Họ (familia): Ebenaceae Chi (genus): Diospyros
Các loài
450-500; xem văn bản

Chi Thị (danh pháp khoa học: Diospyros) là một chi (bao gồm cả những loài trước đây có tên chi là Maba) của từ khoảng 450-500 cho tới 750 loài (Tại PlantSystematics.org liệt kê tới 1.159 danh pháp khoa học, nhưng có lẽ trong đó có nhiều tên gọi là từ đồng nghĩa của nhau) cây thân gỗ lá thường xanh hay sớm rụng. Phần lớn trong chúng có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới, với chỉ một ít loài sinh sống ở khu vực ôn đới. Chi này bao gồm một số loài có giá trị thương mại quan trọng, hoặc là để lấy quả ăn (bao gồm các loài hồng, thị, cậy như D. kaki và D. virginiana) hoặc là để lấy gỗ. Có hai nhóm gỗ có giá trị thương mại là gỗ mun trơn: loại gỗ mun đen thuần túy (đáng chú ý là D. ebenum, D.mun, nhưng còn có một số loài khác) và gỗ mun sọc: (mun vàng hay mun Macassar - D. celebica). Trong phần lớn các loài thuộc chi này thì gỗ kiểu gỗ mun đen là gần như hoàn toàn không có: gỗ của những loài này có công dụng rất hạn chế, ví dụ D. virginiana (tức thị, thị châu Mỹ, thị Mỹ, mun trắng).

Các loài trong chi Diospyros bị ấu trùng của một số loài bướm thuộc bộ Cánh vẩy (Lepidoptera) phá hại, như Gymnoscelis rufifasciata, Eupseudosoma aberrans và Hypercompe indecisa.

Các loài

Dưới đây chỉ liệt kê một số loài

• D. acris.
• D. armata.
• D. apiculata: Thị lọ nồi
• D. australis: Bờ biển phía đông Australia.
• D. bangoiensis: Thị ba ngòi, thị núi
• D. baranensis: Thị bà ran
• D. bejaudii: Thị lân, thị bejaud
• D. blancoi (đồng nghĩa: Cavanillea philippensis, D. discolor, D. philippensis): Thị Đài Loan, thị lông. Có nguồn gốc từ Philipin. Quả màu đỏ tươi khi chín.
• D. bonii: Thị muong
• D. brandisiana: Đồ an
• D. buxifolia: Thị vảy ốc, vảy ốc, sang hột, dàn da
• D. canaliculata (đồng nghĩa D. cauliflora, D. xanthochlamys).
• D. candolleana: Thị candolle
• D. castanea (đồng nghĩa: Maba castanea): Thị dẻ
• D. cauliflora: Đồ an hoa thân, thị hoa thân
• D. celebica: mun vàng, mun Macassar.
• D. chevalieri: Co khi, thị chevalier
• D. chloroxylon.
• D. choboensis: Thị Chợ Bờ, cay da
• D. crassiflora: Mun châu Phi, mun Benin, thị châu Phi
• D. confertifolia. Đông Nam Á.
• D. corallina
• D. crumenata: Thị đen, thị da
• D. curranii: Thị curran
• D. dasyphylla: Thị to, thị lá ngắn
• D. decandra: Thị, thị trái, thị mười nhị
• D. dictyoneura: Thị vam, vam
• D. digyna (đồng nghĩa: D. ebeneaster, D. nigra, D. obtusifolia): thị đen. Có nguồn gốc ở Mexico, quả có vỏ màu xanh và cùi thịt trắng khi còn xanh và chuyển thành đen khi chín.
• D. dinhensis
• D. dodecandra: Thị tram
• D. ebenaster.
• D. ebenum (đồng nghĩa: D. hebecarpa, D. glaberrima): Thị huyền, ô mộc, mun Ceylon, thị Ceylon, mun Mauritius, mun thị. Loài cây của vùng nhiệt đới châu Á với gỗ lõi có màu sẫm được dùng trong đồ gỗ mỹ nghệ.
• D. ehretioides: Thị mâm, thị cùm rụm
• D. eriantha: Thị lọ nồi, nho nghẹ, nhọ nồi gõ, lọ nghẹ, thị lông đỏ
• D. fasciculosa: Australia.
• D. ferrea = D. vera: Xang hot, thị ny hom
• D. filipendula: Thị lắc, thị vảy ốc
• D. fischeri (đồng nghĩa: Royena fischeri).
• D. fleuryana: Thị fleury
• D. frutescens: Da nghé, thị roi, bú dù
• D. haivanensis: Thị Hải Vân
• D. hasseltii: Thị hasselt
• D. hayatae: Thị hayata
• D. hirsuta: Thị lông cứng, thị lông phún
• D. insularis: Mun New Guinea.
• D. kaki: hồng, thị Nhật Bản, thị Trung Quốc. Loài cây được trồng rộng rãi nhất trong chi này để lấy quả ăn. Loài cây này có nguồn gốc ở Trung Quốc, là cây lá sớm rụng, các lá cứng, bản rộng. Việc trồng trọt nó đầu tiên diễn ra ở khu vực Đông Á và sau đó đã được giới thiệu vào California và Nam Âu trong thế kỷ 19.
• D. kerrii: Thị Kerr
• D. kurzii: Cẩm thị, cẩm Andaman.
• D. lanceifolia: Sang đen, thị lá mác. Đông Nam Á.
• D. latisepala: Thị lá rộng
• D. lobata: Cậy, thị trầm, sang đen, thị trâm thơm
• D. longibracteata: Thị lá bắc dài
• D. longipedicellata: Thị cọng dài, thị cuống hoa dài
• D. lotus: Cậy (thị sen, thị bị, táo đen, mận chà là). Có nguồn gốc ở Tây Nam Á và đông nam châu Âu. Được người Hy Lạp cổ đại biết đến như là "quả của Thượng Đế", tức dios pyros, từ đây mà có tên khoa học của chi này. Quả nhỏ có mùi vị giống như cả mận và chà là.
• D. mabacea: Mun quả đỏ, miền bắc New South Wales - loài đang nguy cấp cao độ.
• D. macassar: Mun Macassar, mun Ấn Độ
• D. macrocalyx (đồng nghĩa: D. loureiroana, Royena macrocalyx).
• D. major: bờ biển phía đông Australia.
• D. malabarica (đồng nghĩa: D. embryopteris, D. peregrina): Cườm thị, thị đầu heo, thị Ấn Độ, mun núi, bam, vam
  • D. malabarica thứ malabarica: thị dại Ấn Độ
  • D. malabarica thứ siamensis: thị dại Thái Lan, mun dại Thái Lan
• D. maritima: Cẩm thị, vàng nghệ, thị cam
• D. marmorata: Mun Andaman.
• D. martabanica: Thị trâm
• D. melanoxylon: mun Đông Ấn. Lá của loài này được thu hái để làm thuốc lá bidi của người Ấn Độ.
• D. mespiliformis: mun châu Phi
• D. moi: Thị mọi, thị thượng.
• D. mollis: Mặc nưa
• D. montana: Thị núi, thị tim, nhôn
• D. morrisiana: Thị Morris, la phù thị
• D. multiflora.
• D.mun: Mun, mung
• D. nebulorum: Thị may, thị Hải Vân
• D. nhatrangensis: Thị hồng, thị Nha Trang
• D. nitida: Thị đen
• D. oleifera: Thị dầu
• D. pentamera: mun sim, thị xám - bờ biển phía đông Australia.
• D. rubra: thị rừng
• D. rumphii (đồng nghĩa: D. utilis): mun đen, mun Macassar
• D. saletti: mun sọc
• D. samoensis.
• D. sandwicensis: Loài cây đặc hữu của Hawaii, tại đây gọi là lama.
• D. siamang: (đồng nghĩa D. elliptifolia)
• D. siamensic: cẩm thị, thị Thái Lan
• D. sinensis: thị núi, thị Trung Quốc
• D. texana: thị Texas. Cây bụi nhiều cành hay cây thân gỗ nhỏ có nguồn gốc ở miền trung và tây Texas cũng như tây nam Oklahoma, tại đây chúng sống trên các sườn núi đá khô cằn. Quả nhỏ hơn của cây thị châu Phi, được nhiều loài chim và thú ăn. Nó đã từng được người Mỹ bản địa dùng làm thuốc nhuộm để thuộc da.
• D. tomentosa: mun Nepal
• D. tonkinensis: mun sọc
• D. trichophylla (đồng nghĩa: D. pruriens).
• D. variegata: Thị lọ nồi, thị trổ
• D. venosa (đồng nghĩa: D. hermaphroditica): Săng đen, thị gân
• D. villosa (đồng nghĩa: Royena villosa).
• D. virginiana: thị châu Mỹ, thị Mỹ, mun trắng. Có nguồn gốc ở miền đông Bắc Mỹ.