John Dewey

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
John Dewey
John Dewey in 1902.jpg
Dewey năm 1902
Sinh 20 tháng 10, 1859(1859-10-20)
Burlington, Vermont
Mất 01 tháng 6, 1952 (92 tuổi)
New York
Thời đại Triết học thế kỷ 20
Lĩnh vực Triết học phương Tây
Trường phái Chủ nghĩa thực dụng
Sở thích Triết học giáo dục, Nhận thức luận, Báo chí, Đạo đức
Alma mater Đại học Vermont, Đại học Johns Hopkins
Ý tưởng nổi trội Reflective Thinking[1]
American Association of University Professors
Inquiry into Moscow show trials about Trotsky
Educational progressivism

John Dewey (20 tháng 10 1859 - 1 tháng 6 1952) là nhà triết học, tâm lý học và nhà cải cách giáo dục người Mỹ. Dewey là một trong những người đầu tiên phát triển triết học về chủ nghĩa thực dụng và là một trong những người sáng lập tâm lý học chức năng, các ý tưởng của ông có ảnh hưởng sâu sắc tới giáo dục và cải cách xã hội. Ông là một đại diện tiêu biểu của trào lưu tân giáo dục (progressive education) và chủ nghĩa tự do.

Ngoài nổi tiếng với các tác phẩm về giáo dục, John Dewey còn viết sách về nhiều chủ đề khác nhau, như kinh nghiệm, tự nhiên, nghệ thuật, logic, dân chủluân lý học.

Với việc ủng hộ cho dân chủ, Dewey coi hai thành tố nền tảng - nhà trường và xã hội dân sự - là hai chủ đề cần được quan tâm và xây dựng lại nhằm khuyến khích trí thông minh trải nghiệm (experimental intelligence). Dewey cho rằng dân chủ không thể đạt được chỉ bằng việc mở rộng quyền bầu cử, mà còn phải thông qua việc đảm bảo rằng ý kiến dư luận được hình thành một cách đầy đủ, điều này chỉ đạt được thông qua việc giao tiếp hiệu quả giữa người dân, chuyên gia và những nhà chính trị, trong đó các nhà chính trị phải chịu trách nhiệm cho những chính sách mà họ đưa ra.

Cuộc sống và công việc[sửa | sửa mã nguồn]

J.Dewey sinh ngày 20 tháng 10 năm 1859 trong một gia đình bình thường tại thành phố Burlington, Vermont. Tại đây, Dewey đã phải trải qua một nền văn hóa Thanh giáo New England nghiêm khắc cùng với lối giáo dục chuyên chế, mà sau này ông mô tả là " cảm giác bị đàn áp đau đớn".[2]

Ông được giáo dục tại Đại học Vermont, lấy bằng cử nhân năm 1879. Sau 2 năm làm giáo viên ở một trường trung học thuộc Oil City, Pennsylvania và 1 năm tại một trường tiểu học ở một xã thuộc bang Vermont, năm 1882, J.Dewey, sau khi nhận ra là việc làm không thích hợp với mình, trở về học cao học tại đại học ở Đại học John Hopkins - một trường đi tiên phong trong giáo dục sau đại học theo mô hình Đức ở Mỹ[3]. Ở đó, ông đã lấy bằng tiến sĩ năm 1884 với luận văn Tâm lý học của Kant mà đã bị thất lạc.

Dewey sau đó dạy triết tại University of Michigan (1884–1888 và 1889–1894) và University of Minnesota (1888). 1894 ông về làm trưởng khoa Triết học, Tâm lý học và Sư phạm tại University of Chicago, vừa mới mở được 4 năm. Từ năm 1904 ông là giáo sư tại Columbia University ở New York và về hưu ở đó 1930.

Từ 1899 tới 1900, Dewey là chủ tịch Hội Tâm lý học Hoa Kỳ và 1911 Hội Triết học Hoa Kỳ. Giữa năm 1919 và 1921 ông đi diễn giảng ở NhậtTrung Quốc; 1928 ông sang Liên Xô tham quan trường học.

Dewey là một trong những thành viên sáng lập Liên đoàn Tự do Dân sự Hoa KỳViện Trung Quốc ở Hoa Kỳ. Giữa thập niên 1930 ông cũng làm việc trong một ủy ban xem xét những cáo buộc chống lại Leo Trotsky trong vụ án Moskva.

Ngoài những sách báo và bài viết hàn lâm, ông cũng viết những bài bình luận cho cho các tờ báo như The New RepublicNation.

Chủ nghĩa thực dụng và Công cụ luận[sửa | sửa mã nguồn]

Mặc dù thỉnh thoảng Dewey gọi triết lý của mình là Công cụ luận hơn là chủ nghĩa thực dụng, ông là một trong 3 nhân vật chính của chủ nghĩa thực dụng Hoa Kỳ. Nếu Chales Peirce (1839 - 1914) là người đặt nền móng cho Thực dụng luận; William James (1842 - 1910) là nhà thực dụng lỗi lạc nhất, thì John Dewey lại là nhà thực dụng có ảnh hưởng lớn nhất[3]. Dewey chịu ảnh hưởng nhiều của triết lý Hegel, khác với James,mà theo truyền thống triết lý Vương quốc Anh, đưa nhiều tư tưởng Chủ nghĩa kinh nghiệmChủ nghĩa công lợi vào.[4]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ http://www.aacu.org/meetings/ppts/knefelkamppresentation.ppt
  2. ^ Vgl. Scheuel, Hans: Klassiker der Pädagogik. Bd. 2. München, S. 85f.
  3. ^ a ă John Dewey - Nhà giáo dục, nhà triết học thực dụng Mỹ, Thân Thị Hạnh, chungta, 16/06/2009
  4. ^ Good (2006). A Search for Unity in Diversity: The "Permanent Hegelian Deposit" in the Philosophy of John Dewey. Lexington Books.