Trò Xuân Phả

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Trò Xuân Phả (TXP), một số nghiên cứu tự đặt tên gọi Lân Bang Ngũ Quốc Đồ Tiến Cống là một tổ hợp múa dân gian đặc sắc, độc nhất vô nhị chỉ tồn tại ở làng Xuân Phả nay thuộc xã Xuân Trường, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa. TXP gồm có 5 điệu múa rất đặc biệt với tên gọi Hoa Lang, Tú Huần (Lục Hồn Nhung), Ai Lao, Ngô QuốcXiêm Thành (Chiêm Thành).

Nguồn gốc múa TXP[sửa | sửa mã nguồn]

Điệu múa này ra đời từ khi nào? Các nghiên cứu về TXP cho tới nay vẫn chưa đưa ra được một kết luận chính xác hoặc nhất quán. Một số người thì cho rằng điệu múa trò có từ thời Lê, lúc Lê Lợi khởi nghĩa công thành và lập ra nhà Hậu Lê. Nhiều nhà nghiên cứu lại khẳng định TXP tồn tại từ đời nhà Đinh, sau khi Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân và lên ngôi vua.

Truyền thuyết kể lại rằng, vào thời Vua Đinh, đất nước có nạn giặc ngoại xâm, nhà Vua sai sứ giả đi khắp nơi cầu bách linh, bách tính và hiền tài cùng nhau đứng lên đánh giặc cứu nước. Khi sứ giả đi đến bờ sông Chu thì gặp giông tố phải trú lại trong Nghè Xuân Phả. Đến đêm, thần Thành hoàng làng Xuân Phả báo mộng về cách phá giặc, sứ giả vội về bẩm cáo lại với nhà Vua. Vua thấy kế hay nên làm theo và quả nhiên thắng trận. Để tỏ lòng biết ơn Thành hoàng làng Xuân Phả, nhà Vua đã phong tặng tước vương gọi là Đại Hải Long Vương. Nhà vua còn ban thưởng cho dân Xuân Phả năm điệu múa trò để hàng năm dâng lên Thành hoàng trong ngày hội làng. Có thể khẳng định rằng TXP là vũ điệu dân gian giành riêng cho Đại Hải Long Vương thành hoàng làng Xuân Phả.

Thực tế quả đúng như lời truyền, ngoài những lần được vua chúa triệu vào cung đình biểu diễn thì TXP chỉ múa ở sân Nghè (đình làng) trong ngày hội làng hàng năm chứ không đi múa biểu diễn ở các địa phương khác. Chính vì điểm này mà việc nghiên cứu về TXP gặp rất nhiều khó khăn, thiếu tư liệu để đưa ra kết luận cuối cùng.

Nét đặc trưng[sửa | sửa mã nguồn]

Trong 5 trò múa thì chỉ ba điệu Hoa Lang, Tú Huần và Xiêm Thành có mặt nạ. Đặc biệt trò Hoa Lang, Xiêm Thành người ta không đeo mà ngậm mặt nạ nửa mặt dưới bởi một nút gỗ vào miệng.

Trò Hoa Lang Trò Hoa Lang với các nhân vật ông, cháu, mế nàng và mười quân. Trang phục gồm áo dài, đầu đội mũ cao da bò, tay trái cầm quạt tay phải mái chèo, đeo mặt nạ cũng làm bằng da bò phết sơn trắng, mắt có lông công. Mũ Chúa được chạm rồng, chạm mặt nguyệt ở mũ Quân.

Trò Tú Huần Trò Tú Huần đầu đội mũ loóng làm từ tre, đeo mặt nạ gỗ miêu tả bà cố, mẹ và mười người con. Mũ tre đan như rế nồi úp ngược có lạt tre làm tóc bạc, đội trên miếng khăn vuông vải đỏ bịt đầu tóc. Mặt nạ gỗ sơn trắng vẽ mắt mồm màu đen rất "kinh dị". Mặt bà cố nhăn nheo, mặt người mẹ thì già nua còn mười người con được chia thành năm cặp, mặt vẽ theo độ tuổi từ trẻ đến già với 1, 2,…5 cái răng tương xứng.

Ai Lao Trò Ai Lao gồm có Chúa Lào, người hầu, lính bảo vệ (mười quân), voi và hổ nhảy múa theo tiếng xênh tre được gõ nhịp liên hồi, biểu trưng cho sức mạnh săn bắt nhưng cũng rất mềm mại, uyển chuyển. Chúa đầu đội mũ cánh chuồn mặc áo chàm xanh. Quân lính đội mũ rễ si, quấn phá ngang vai, chân mang xà cạp và tay cầm xênh tre.

Ngô Quốc Trò Ngô Quốc có hai nàng tiên, ông chúa và mười quân đầu đội nón lính, áo màu lam, tay cầm mái chèo. Đầu màn có xuất hiện nhân vật người bán thuốc, người bán kẹo và thầy địa lý múa một đoạn ngẫu hứng rồi nhường chỗ cho các nàng tiên cùng chúa và đoàn quân đi ra. Màn diễn gồm các điệu múa quạt, múa khăn rồi múa mái chèo.

Trò Xiêm Thành Trò Chiêm Thành ngoài chúa, quân còn có thêm nhân vật phỗng. Áo chúa bằng đậu, áo quân bằng lụa, đều nhuộn màu đỏ hồng và không thêu thùa hoa văn. Chúa và quân đều vấn khăn vuông đỏ thành hai sừng thẳng đứng trên đầu. Áo phỗng là cổ sòi, cổ xiêm quấn xung quanh mình.

Giá trị nghệ thuật[sửa | sửa mã nguồn]

Một số nhà nghiên cứu cho rằng sở dĩ có điệu múa TXP cùng cách ăn mặc trang phục và những âm thanh phát ra theo vũ điệu là để nói lên tinh thần "Văn Lang" xuất phát từ 15 bộ lúc bấy giờ, với mục đích chứng tỏ tinh thần liên kết chặt chẽ xung quanh nhà vua...Cũng có nghiên cứu viết rằng TXP mưu tả lại cảnh năm phương đến chúc mừng nhà vua Lê Thái Tổ sau khi khải hoàn, là dư vị anh hùng của các nền quân chủ phong kiến sau khi giành lại nền tự chủ, là lễ nhạc triều đình hoán vị và đơn giản hóa một thứ lễ nhạc làng xã, là đỉnh cao của nghệ thuật múa cung đình và dân gian việt.

Nguyễn Trãi ngày xưa từng dựa theo TXP để sáng tác múa Chư Hầu Lai Triều cho vua Lê Thánh Tông. Chư Hầu Lai Triều là điệu múa cung đình có nhiều nét giống như TXP.

Ngày nay nhiều nhà biên đạo múa cũng dựa vào tinh hoa của TXP để sáng tạo nên các tiết mục múa. TXP cũng đã từng được chọn làm đại diện cho văn hóa dân gian xứ Thanh trình diễn ở các sự kiện lớn như Chào Thiên Niên Kỷ Mới, Festival Huế, 1000 năm Thăng Long – Hà nội và được đông đảo khán giả hâm mộ.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Hoàng Anh Nhân, Phạm Minh Khang, Hoàng Hải - Khảo sát Trò Xuân Phả- NXB Âm Nhạc.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]