Hiếu Chiêu Thượng Quan hoàng hậu

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Hiếu Chiêu hoàng hậu)
Bước tới: menu, tìm kiếm
Hiếu Chiêu Thượng Quan hoàng hậu
孝昭上官皇后
Hoàng hậu nhà Hán
Tại vị 83 TCN74 TCN
Tiền nhiệm Vũ Đế Vệ Tư hậu
Kế nhiệm Hiếu Tuyên Hứa hoàng hậu
Hoàng thái hậu nhà Hán
Tại vị 74 TCN - 74 TCN
Tiền nhiệm Hiếu Cảnh Vương thái hậu
Kế nhiệm Hiếu Tuyên Vương thái hậu
Thái hoàng thái hậu nhà Hán
Tại vị 74 TCN - 44 TCN
Tiền nhiệm Đậu thái hoàng thái hậu
Kế nhiệm Vương Thái hoàng thái hậu
Thông tin chung
Phối ngẫu Hán Chiêu Đế
Thụy hiệu Hiếu Chiêu hoàng hậu
孝昭皇后
Thân phụ Thượng Quan An
Thân mẫu Hoắc phu nhân
Sinh 89 TCN
Mất 37 TCN (55 tuổi)
An táng Bình lăng (平陵)

Hiếu Chiêu Thượng Quan hoàng hậu (chữ Hán: 孝昭上官皇后, 89 TCN - 37 TCN), còn gọi là Thượng Quan thái hậu (上官太后), là Hoàng hậu duy nhất của Hán Chiêu Đế Lưu Phất Lăng, vị Hoàng đế thứ 8 của nhà Tây Hán trong lịch sử Trung Quốc.

Trong lịch sử, Thượng Quan hoàng hậu nổi tiếng vì đạt được ngôi vị Hoàng hậu khi còn rất trẻ, chỉ vừa lên 6 tuổi. Lên ngôi Hoàng hậu còn trẻ tuổi, đến khi nhận cương vị Thái hoàng thái hậu thì Thượng Quan hoàng hậu chỉ mới đến 15. Trong suốt cuộc đời của mình, bà chứng kiến việc cả dòng họ bên nội và bên ngoại của mình bị tàn sát bởi những việc mưu lập chính trị. Bà được nhắc đến như là bà hoàng trẻ tuổi nhất trong lịch sử Trung Quốc.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Thượng Quan hoàng hậu, không rõ tên thật, người Lũng Tây (nay là Thiên Thủy, Cam Túc), là cháu nội của Tả Tướng quân Thượng Quan Kiệt (上官桀), con gái của Thượng Quan An (上官安) và Kính phu nhân Hoắc thị (霍氏), con gái của Đại tư mã Đại tướng quân Hoắc Quang. Dưới thời Hán Vũ Đế, nhằm tạo thêm thế lực, hai đại thần thế lực lớn trong triều là Hoắc Quang và Thượng Quan Kiệt kết thông gia với nhau, Hoắc Quang đem con gái trưởng là Hoắc thị gả cho con trai Thượng Quan Kiệt là Thượng Quan An, sau đó Hoắc thị hạ sinh bà vào năm 89 TCN.

Khi Hán Vũ đế đang hấp hối (87 TCN), ông đã giao cho Thượng Quan Kiệt và Hoắc Quang cùng làm phụ chính cho Thái tử nối ngôi là Hán Chiêu Đế Lưu Phất Lăng, khi ấy mới 8 tuổi[1]. Bấy giờ, Chiêu Đế còn quá nhỏ, các đại thần đồng ý tôn Ngạc Ấp công chúa (鄂邑公主), chị gái của Chiêu Đế, làm người phụ giúp và chăm sóc Chiêu Đế trong cung, giúp Chiêu Đế quyết định chính sự, đồng thời được tôn làm Trưởng công chúa (长公主). Trong sự việc này, 2 cha con Thượng Quan có mật thiết rất lớn, nên được Trưởng công chúa vô cùng tin cậy[2].

Năm Thượng Quan thị được sáu tuổi (83 TCN), cha bà là Thượng Quan An muốn dựa vào thế lực của Hoắc Quang để đưa bà vào cung làm vợ Hán Chiêu Đế nhưng bị Hoắc Quang phản đối. Từ đó bắt đầu mối hiềm khích giữa hai nhà nội, ngoại của Thượng Quan thị. Cha bà sau đó lại nhờ Trưởng công chúa để Thượng Quan thị được vào cung thành hôn với Chiêu Đế, sau đó bà trở thành Tiệp dư (婕妤), ít lâu sau được phong làm Hoàng hậu[3][4]. Năm đó, bà mới 6 tuổi và Hán Chiêu Đế cũng mới 12 tuổi.

Thái hoàng thái hậu trẻ tuổi[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 81 TCN, Thượng Quan An và Thượng Quan Kiệt có tư thù với Hoắc Quang nên lập mưu tạo phản. Họ mưu lật đổ Hán Chiêu Đế, lập người anh Chiêu Đế là Yên vương Lưu Đán (劉旦) lên ngôi, tham gia vào đó có cả Ngạc Ấp trưởng công chúa. Hán Chiêu Đế lúc này đã trưởng thành, cùng Hoắc Quang âm thầm đề phòng nhà Thượng Quang và chuẩn bị lực lượng phản kháng.

Sự việc bị phất giác, Ngạc Ấp công chúa và Lưu Đán bị Hán Chiêu Đế ép tự sát, cả nhà Thượng Quan bị giết cả họ. Về phần Thượng Quan hoàng hậu vẫn còn nhỏ lại là cháu ngoại Hoắc Quang nên vẫn vô sự và tiếp tục được làm Hoàng hậu.

Năm 74 TCN, Hán Chiêu Đế qua đời, lúc đó chỉ mới 20 tuổi. Hoắc Quang lập Xương Ấp vương Lưu Hạ, con trai của Xương Ấp Ai vương Lưu Bác (劉髆) và là cháu nội của Hán Vũ Đế lên kế nhiệm, Thượng Quan thị được tôn làm Hoàng thái hậu khi mới 15 tuổi, di cư sang Trường Lạc cung (长乐宫).

Thế nhưng, Lưu Hạ lại là người dâm loạn vô đạo nên chỉ 27 ngày sau, Hoắc Quang xin Thượng Quan Thái hậu phế truất và được bà chấp nhận[5]. Sau đó Hoắc Quang lập cháu chắt trưởng của Hán Vũ Đế, cháu nội Lệ Thái tử Lưu Cứ là Lưu Bệnh Dĩ lên kế vị, tức Hán Tuyên Đế[6]. Do xét về thế thứ thì Thượng Quan thị thuộc hàng bà của Tuyên Đế[7] nên được phong làm Thái hoàng thái hậu, mặc dù bà còn nhỏ tuổi hơn cả Tuyên Đế[8].

Năm 68 TCN, ông ngoại Thượng Quan thái hoàng thái hậu là Hoắc Quang qua đời, bà cùng với Hán Tuyên Đế đích thân đến khóc tang, dùng lễ tôn kính nhất để cúng bái Hoắc Quang. Tuy nhiên chỉ hai năm sau, toàn bộ gia tộc họ Hoắc bị Tuyên Đế giết chết vì mưu giết Thái tử Lưu Thích và ám hại mẹ của Thái tử là Cung Ai hoàng hậu Hứa Bình Quân. Nhà nội và nhà ngoại đều bị liên lụy và xử trảm thảm khốc, Thượng Quan thị trong cung an nhàn sống cho đến hết đời tại Trường Lạc cung.

Năm 37 TCN, Thái hoàng thái hậu Thượng Quan thị qua đời tại Trường Lạc cung, hưởng thọ 53 tuổi. Thi hài bà được hợp táng cùng Hán Chiêu ĐếBình Lăng (平陵).

Tổng cộng, Thượng Quan thị từ khi vào cung đến lúc mất, làm Tiệp dư và Hoàng hậu 9 năm, Hoàng thái hậu 27 ngày, Thái hoàng thái hậu 30 năm và Thái thái hoàng thái hậu 7 năm, trải qua bốn đời hoàng đế là Hán Chiêu Đế, Xương Ấp vương, Hán Tuyên ĐếHán Nguyên Đế.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Hán thư, các mục
    • Vũ đế kỉ
    • Chiêu Đế kỉ
    • Tuyên Đế kỉ
    • Vũ Ngũ tử truyện
    • Hoắc Quang Kim Nhật Đê truyện

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 6: Vũ Đế kỉ”. Truy cập 25/06/2013.  Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |accessdate= (trợ giúp)
  2. ^ Hán thư: 上与大将军闻之,不绝主欢,有诏外人侍长主
  3. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 7: Chiêu Đế kỉ”. Truy cập 25/06/2013.  Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |accessdate= (trợ giúp)
  4. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 68: Hoắc Quang Kim Nhật Đê truyện”. Truy cập 25/06/2013.  Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |accessdate= (trợ giúp)
  5. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 63: Vũ Ngũ tử truyện”. Truy cập 26/06/2013.  Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |accessdate= (trợ giúp)
  6. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 8: Tuyên Đế kỉ”. Truy cập 25/06/2013.  Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |accessdate= (trợ giúp)
  7. ^ Tuyên Đế là cháu chắt Vũ Đế trong khi chồng Thượng Quan thị là Chiêu Đế là con của Vũ Đế
  8. ^ Hán Tuyên Đế lên ngôi đã 18 tuổi, trong khi Thượng Quan thị mới được 15