Plasmodium vivax

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm

Plasmodium vivax là một ký sinh trùng đơn bào và mầm bệnh ở người. Ký sinh trùng này là nguyên nhân thường xuyên nhất và nguyên do lây lan rộng rãi của bệnh sốt rét tái phát.[1] Mặc dù ít độc lực hơn Plasmodium falciparum, nhưng nguy hiểm nhất trong số 5 ký sinh trùng sốt rét ở người, nhiễm trùng sốt rét P. vivax có thể dẫn đến bệnh nặng và tử vong, thường là do lách to (bệnh lách to).[2][3] P. vivax được muỗi Anophele cái mang theo người; con đực không cắn.[4]

Sức khỏe[sửa | sửa mã nguồn]

Dịch tễ học[sửa | sửa mã nguồn]

Plasmodium vivax được tìm thấy chủ yếu ở Châu Á, Châu Mỹ Latinh và ở một số vùng của Châu Phi.[5][6] P. vivax được cho là có nguồn gốc từ châu Á, nhưng các nghiên cứu mới nhất đã chỉ ra rằng tinh tinh hoang dã và khỉ đột trên khắp miền trung châu Phi bị nhiễm ký sinh trùng có liên quan mật thiết với P. vivax ở người. Những phát hiện này cho thấy P. vivax của người có nguồn gốc châu Phi [7] . Plasmodium vivax chiếm 65% các trường hợp sốt rét ở châu ÁNam Mỹ.[8] Không giống như Plasmodium falciparum, Plasmodium vivax có khả năng trải qua quá trình phát triển bào tử [9] ở muỗi ở nhiệt độ thấp hơn.[10] Người ta ước tính rằng 2,5 tỷ người có nguy cơ bị nhiễm trùng sinh vật này.[11]

Mặc dù châu Mỹ đóng góp 22% diện tích toàn cầu có nguy cơ, nhưng các khu vực lưu hành cao thường có dân cư thưa thớt và khu vực này chỉ đóng góp 6% cho tổng dân số có nguy cơ. Ở Châu Phi, sự thiếu hụt rộng rãi của kháng nguyên Duffy trong dân số đã đảm bảo rằng sự lây truyền ổn định bị hạn chế ở Madagascar và một phần của Sừng châu Phi. Nó đóng góp 3,5% dân số toàn cầu có nguy cơ. Trung Á chịu trách nhiệm cho 82% dân số toàn cầu có nguy cơ với các khu vực lưu hành cao trùng với dân số dày đặc đặc biệt là ở Ấn ĐộMyanmar. Đông Nam Á có các khu vực có độ lưu hành cao ở IndonesiaPapua New Guinea và nói chung đóng góp 9% dân số toàn cầu có nguy cơ.[12]

P. vivax có trong cơ thể của ít nhất 71 loài muỗi. Nhiều vectơ vivax sống thoải mái ở vùng khí hậu ôn đới. Một số thích cắn ngoài trời hoặc vào ban ngày, cản trở hiệu quả của thuốc trừ sâu trong nhà và lưới giường. Một số loài vectơ chính vẫn chưa được trồng trong phòng thí nghiệm để nghiên cứu kỹ hơn và khả năng kháng thuốc trừ sâu là không đủ điều kiện.[8]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ White NJ (tháng 1 năm 2008). “Plasmodium knowlesi: the fifth human malaria parasite”. Clinical Infectious Diseases 46 (2): 172–3. PMID 18171246. doi:10.1086/524889. 
  2. ^ Baird JK (tháng 11 năm 2007). “Neglect of Plasmodium vivax malaria”. Trends in Parasitology 23 (11): 533–9. PMID 17933585. doi:10.1016/j.pt.2007.08.011. 
  3. ^ Anstey NM, Douglas NM, Poespoprodjo JR, Price RN (2012). Plasmodium vivax: clinical spectrum, risk factors and pathogenesis. Advances in Parasitology 80. tr. 151–201. ISBN 9780123979001. PMID 23199488. doi:10.1016/b978-0-12-397900-1.00003-7. 
  4. ^ Crompton PD, Moebius J, Portugal S, Waisberg M, Hart G, Garver LS, Miller LH, Barillas-Mury C, Pierce SK (2014). “Malaria immunity in man and mosquito: insights into unsolved mysteries of a deadly infectious disease”. Annual Review of Immunology 32 (1): 157–87. PMC 4075043. PMID 24655294. doi:10.1146/annurev-immunol-032713-120220. 
  5. ^ “Biology: Malaria Parasites”. Malaria. CDC. Ngày 23 tháng 4 năm 2004. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 30 tháng 9 năm 2008. 
  6. ^ Lindsay SW, Hutchinson RA (2006). “Malaria and deaths in the English marshes—Authors' reply”. Lancet 368 (9542): 1152. doi:10.1016/S0140-6736(06)69467-1. 
  7. ^ Liu, Weimin; Li, Yingying; Shaw, Katharina S.; Learn, Gerald H.; Plenderleith, Lindsey J.; Malenke, Jordan A.; Sundararaman, Sesh A.; Ramirez, Miguel A.; Crystal, Patricia A. (ngày 21 tháng 2 năm 2014). “African origin of the malaria parasite Plasmodium vivax”. Nature Communications 5: 3346. Bibcode:2014NatCo...5E3346L. ISSN 2041-1723. PMC 4089193. PMID 24557500. doi:10.1038/ncomms4346. 
  8. ^ a ă Vogel G (tháng 11 năm 2013). “The forgotten malaria”. Science 342 (6159): 684–7. PMID 24202156. doi:10.1126/science.342.6159.684. 
  9. ^ “sporogonic”. The Free Dictionary. 
  10. ^ Gething PW, Van Boeckel TP, Smith DL, Guerra CA, Patil AP, Snow RW, Hay SI (tháng 5 năm 2011). “Modelling the global constraints of temperature on transmission of Plasmodium falciparum and P. vivax”. Parasites & Vectors 4: 92. PMC 3115897. PMID 21615906. doi:10.1186/1756-3305-4-92. 
  11. ^ Gething PW, Elyazar IR, Moyes CL, Smith DL, Battle KE, Guerra CA, Patil AP, Tatem AJ, Howes RE, Myers MF, George DB, Horby P, Wertheim HF, Price RN, Müeller I, Baird JK, Hay SI (2012). “A long neglected world malaria map: Plasmodium vivax endemicity in 2010”. PLoS Neglected Tropical Diseases 6 (9): e1814. PMC 3435256. PMID 22970336. doi:10.1371/journal.pntd.0001814. 
  12. ^ Battle KE, Gething PW, Elyazar IR, Moyes CL, Sinka ME, Howes RE, Guerra CA, Price RN, Baird KJ, Hay SI (2012). The global public health significance of Plasmodium vivax. Public Health Resources. Advances in Parasitology 80. tr. 1–111. ISBN 9780123979001. PMID 23199486. doi:10.1016/b978-0-12-397900-1.00001-3.