Psyche

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Psyche qua nét vẽ của Seignac Guillaume

Psyche (phát âm: SY-kee, có nghĩa là "Tâm hồn") là một người phụ nữ xinh đẹp trong thần thoại Hy Lạp. Cô là vợ của thần tình yêu Cupid (Eros) và mẹ của Hedone. Mối tình của Psyche và Cupid là một trong những mối tình đẹp trong thần thoại Hy Lap.

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Psyche là con gái út của một vị vua ở một xứ sở trong thần thoại (một xứ nọ không xác định). Cô là em út trong 3 chị em và là người có sắc đẹp vượt trội so với các chị của mình, thậm chí có lời đồn đoán rằng cô có sắc đẹp vượt hơn cả sắc đẹp của nữ thần Venus (Vệ Nữ). Điều này đã làm cho thần Vệ Nữ không bằng lòng và quyết định sẽ trừng phạt cô. Thần Vệ Nữ cho gọi con trai của mình – thần tình yêu Cupid – và bảo: "Con hãy làm sao cho Psyche yêu một kẻ hèn mạt nhất."" Thần Cupid nhìn thấy Psyche, đã phải lòng và quyết định rằng người đẹp phải trở thành vợ mình và thần đã làm cho tất cả các chàng trai khác phải rời bỏ cô, như vậy thần mới có thể độc chiếm cô.

Sống với Cupid[sửa | sửa mã nguồn]

Psyche và chồng

Nhà vua và hoàng hậu cứ băn khoăn một điều: hai cô chị đều đã đi lấy chồng thế mà Psyche vẫn sống với cha mẹ mà không thấy một chàng trai nào dạm hỏi. Nhà vua đem chuyện này thưa với một nhà tiên tri, còn nhà tiên tri này (theo lời của thần Cupid) nói rằng công chúa có một số phận không bình thường. Nhà tiên tri nói rằng vua về mặc áo cưới cô dâu cho công chúa rồi dẫn nàng lên đồi cao chờ một chàng rể mà công chúa chưa biết mặt. Cả vua và hoàng hậu đều tỏ ra lo lắng và buồn phiền nhưng không dám trái ý thần thánh nên họ đã làm theo lời của nhà tiên tri.

Sau đó cô bị cha mẹ đem lên ở trên một đỉnh núi. Tuy nhiên trong đỉnh núi này thì Cupid đã chờ sẵn và kết hôn với Psyche vô cùng hạnh phúc sống trong lâu đài tráng lệ với người chồng của mình, cho dù người đó nàng chưa biết mặt (vì Cupid chỉ dám xuất hiện trong đêm tối vì sợ mẹ của ông này biết được chuyện vụng trộm này).

Nhưng cô gái nhớ cha mẹ và đòi về thăm bất chấp lời ngăn can của Cupid, cuối cùng anh này đành phải đồng ý nhưng cảnh báo về nguy cơ từ các cô chị. Sau khi đón các cô chị lên thăm, nhìn thấy cô em gái còn sống và khoẻ mạnh họ vô cùng mừng rỡ. Nhưng khi Psyche kể cho họ nghe rằng nàng vô cùng hạnh phúc và dẫn họ đi quanh cung điện, chỉ cho họ thấy sự giàu có của mình thì trong lòng các cô chị trỗi dậy điều ghen tỵ. Khi các cô chị hỏi về người chồng thì nàng Psyche đã hồn nhiên trả lời rằng chồng của nàng tốt bụng, luôn dịu dàng và có lẽ còn rất trẻ nhưng nàng không khẳng định được điều này vì chồng chỉ đến với nàng trong đêm tối. Nghe xong những điều này thì các cô chị lại càng ghen hơn nữa và nảy sinh ý đồ xấu với em gái.

Họ bịa đặt các câu chuyện về chồng của cô em và khuyên Psyche nên xem mặt và giết ông chồng này. Các cô chị nói: "Em hãy giấu vào dưới chăn một con dao sắc và đêm đến, khi nó vào giường em hãy giết nó đi". Thế rồi hai cô chị nham hiểm trở về nhà, bỏ lại cô em trong sợ hãi và đau khổ. Sau khi hoàn hồn lại Psyche tỏ ra nghi ngờ những lời các cô chị và nàng quyết định trước khi giết chồng phải nhìn rõ mặt để xem có đúng chồng mình là con rắn ác độc và kinh tởm như lời các cô chị hay không. Nàng giấu một ngọn đèn ở dưới gối.

Chia tay với Cupid[sửa | sửa mã nguồn]

Psyche xem mặt Cupid

Đến đêm, như thường lệ, thần Cupid đến với Psyche. Khi Cupid ngủ thiếp đi, Psyche lặng lẽ châm đèn và lặng đi vì sợ hãi nhìn lên người chồng của mình và vui mừng nhưng cô bất cẩn làm ngọn đèn nghiêng xuống và một giọt dầu nóng rơi xuống vai người chồng đang ngủ. Ngay lập tức thần Tình yêu tỉnh dậy. Nhìn thấy Psyche với cây đèn trong tay, chàng kêu lên trong giận dữ và đau đớn: "Em đã nghe theo lời xui của các cô chị, đã giết chết hạnh phúc của chúng mình. Ta có thể trừng phạt em một cách nghiệt ngã nhưng ta chỉ trừng phạt em bằng sự xa cách với ta". Nói xong Cupid vỗ cánh bay đi.

Nàng Psyche còn lại một mình suốt ngày chỉ biết khóc và thầm nguyền rủa sự nông nỗi, cả tin của mình. Sau đó nàng từ giã cung điện nguy nga kia để lên đường đi tìm kiếm người chồng yêu dấu. Còn thần Tình yêu thì đã bay về cung điện của thần Venus. Bờ vai bị bỏng càng đau thêm khiến chàng kêu lên đau đớn. Thần Vệ nữ giận đứa con của mình vì không hỏi ý mẹ đã cưới cho mình cô gái mà nữ thần mong cho điều ác nhưng nữ thần tức giận Psyche còn nhiều hơn nữa. Venus cấm các thiên thần và người trần giúp đỡ cô gái bất hạnh kia, cấm không được ai che chở hoặc an ủi Psyche. Còn nàng Psyche sau một thời gian dài phiêu bạt kỳ hồ, từ chối biết bao người, cuối cùng cũng đến được cung điện của nữ thần Venus.

Mở chiếc hộp tử thần[sửa | sửa mã nguồn]

Psyche xuống địa ngục

Venus đón Psyche bằng những lời chửi rủa và nhạo báng. Cho rằng Psyche chỉ đáng làm người hầu, bà đã thử thách Psyche nhưng cô đều vượt qua. Đầu tiên bà đã sai lấy hạt kê, đại mạch, hạt anh túc và đậu ván trộn lẫn vào nhau trong một thúng to rồi sai Psyche phải nhặt chúng ra từng loại nhưng công việc đã hoàn thành nhờ giúp đỡ của bầy kiến. Kế tiếp, Venus ra lệnh cho Psyche đi vào rừng, nơi có bầy cừu lông vàng đang gặm cỏ để lấy lông của chúng mang về. Psyche chờ đến buổi trưa và nhặt lông cừu mắc ở cây sậy và đã mang về một bó lông cừu vàng.

Nhưng thần Vệ Nữ vẫn chưa hài lòng và ra lệnh cho Psyche phải lấy một bình nước nguồn từ con suối trên đỉnh vách đá cao dựng đứng. Khi Psyche ôm chiếc bình pha lê đứng dưới chân vách đá nhìn lên tuyệt vọng thì có một con đại bàng bay ngang qua. Đại bàng chộp lấy bình pha lê rồi bay lên đỉnh vách đá múc đầy bình nước nguồn xuống trao cho Tâm hồn.

Psyche mở chiếc hộp tử thần

Thần Vệ Nữ tức giận, nghĩ ra một việc mới, bắt Psyche đi xuống âm phủ, vào vương quốc của thần Hades hỏi xin một cái hộp, không được mở ra rồi mang về cho bà. Cuối cùng Psyche cũng hoàn thành yêu cầu này và gặp thần chết. Thần chết trao cho Psyche một chiếc hòm. Nàng nhớ rằng thần Venus đã dặn nàng không được mở ra nhưng nàng đã không kiềm chế được sự tò mò, vừa bước chân lên cõi trần gian nàng liền mở nắp đậy chiếc hòm. Trong chiếc hòm này là một giấc ngủ giống như cái chết. Một làn khói đen bao trùm lấy Psyche khiến nàng ngã xuống đất và ngủ thiếp đi.

Lúc này vết bỏng trên vai Cupid cũng đã lên da, cả cơn đau và cơn giận Psyche cũng đã đi qua. Chàng bay đi tìm vợ và tìm thấy nàng đang ngủ say. Chàng đánh thức nàng bằng một nụ hôn nồng thắm. Psyche kể cho chồng nghe về những chuyện mà Venus đã làm đối với nàng. Chàng hứa với vợ rằng từ nay sẽ không bao giờ xảy ra điều đó nữa.

Cupid bay đến gặp thần Zeus để nhờ ông hoà giải chuyện giữa mẹ mình và Psyche. Thần Zeus đã đồng ý ban sự bất tử cho Psyche. Ông rót đầy một cốc nước tiên đưa cho Psyche uống để nàng trở thành tiên như chồng của mình. Các vị thần ngợi ca sắc đẹp và phẩm hạnh của nàng, nữ thần sắc đẹp Venus cũng đành hoà giải và nhận nàng làm con dâu của mình. Sau này vợ chồng Cupid và Psyche sinh một đứa con gái có tên là Hedone (Voluptas - Hạnh phúc, ham muốn).

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Psyche và Pan
  • Henri Lemaître, Essai sur le mythe de Psyché dans la littérature française des origines à 1890, Boivin, Paris, 1939;
  • Jean de Palacio, Les Métamorphoses de Psyché, Séguier, Paris, 1999;
  • Sonia Cavicchioli, Eros et Psyché, Flammarion, Paris, 2002;
  • Véronique Gély, L'Invention d'un mythe: Psyché. Allégorie et fiction, du siècle de Platon au temps de La Fontaine, Honoré Champion, Paris, 2006.
  • Ouvrage collectif écrit en grec, dédié à Cornelius Castoriadis, l'un des auteurs est Yorgos Oikonomou "Psyché, Logos, Polis", éditions Epsilon, Athènes, 2007.
  • Apuleyo, Lucio, Eros y Psique (Metamorfosis: libros IV, V y VI), traducción Alejandro Coroleu, epílogo Antonio Betancor. Ediciones Atalanta: Girona, 2006. ISBN 8493462543
  • Castillo Colomer, Javier, Razón y fuerza del mito. Las relaciones de Eros y Psique en el espacio analítico, Fata Morgana, México, 2009. ISBN 978-607-7709-01-5