Tứ phủ

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Tứ phủ công đồng hay Tứ phủ là một tín ngưỡng nằm trong của tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam. Tứ phủ bao gồm:

  • Thiên phủ (miền trời): mẫu đệ nhất (mẫu Thượng Thiên) cai quản bầu trời, làm chủ các quyền năng mây mưa, gió bão, sấm chớp.
  • Nhạc phủ (miền rừng núi): mẫu đệ nhị (mẫu Thượng Ngàn) trông coi miền rừng núi, ban phát của cải cho chúng sinh.
  • Thuỷ phủ (miền sông nước): mẫu đệ tam (mẫu Thoải) trị vì các miền sông nước, giúp ích cho nghề trồng lúa nước và ngư nghiệp.
  • Địa phủ (miền đất): mẫu đệ tứ (mẫu Địa Phủ) quản lý vùng đất đai, là nguồn gốc cho mọi sự sống.

Tứ phủ được thờ tại hầu hết các chùa chiềnmiền Bắc Việt Nam. Tại điện Hòn ChénHuế, Thiên Y A Na, nguyên là một nữ thần của người Chăm, được nhập vào hệ thống tứ phủ và thờ làm Mẫu Thiên [1]. Trong khi đó, nhiều tài liệu cho rằng ở miền Bắc, Mẫu Thiên lại là Liễu Hạnh Công chúa, và Liễu Hạnh công chúa cũng được coi là Mẫu Địa phủ.

Tam phủ và Tứ phủ[sửa | sửa mã nguồn]

Tứ phủ là khái niệm thường được đi liền với tam phủ - hệ thống ba vị mẫu đệ nhất, đệ nhị, và đệ tam (không bao gồm mẫu đệ tứ). Có tài liệu cho rằng hệ thống tứ phủ được xây dựng từ tam phủ cộng thêm mẫu Liễu. Tuy nhiên, do các tín ngưỡng Việt Nam hầu như chỉ được gìn giữ từ đời sang đời khác qua các hình thức truyền khẩu mà không có tài liệu rõ ràng và ít được nghiên cứu. Do đó có sự đa dạng tùy theo từng vùng, và chúng được giải thích theo nhiều hướng khác nhau.

Hệ thống thần linh Tứ Phủ ( Tứ Phủ Công Đồng)[sửa | sửa mã nguồn]

Đạo Mẫu là một tín ngưỡng ra đời muộn nên Đạo Mẫu cũng dung hòa nhiều yếu tố của Phật giáo và Đạo giáo, với việc đưa vào thờ cúng một số Thần và Phật, và cũng mặc định đưa ngôi thứ của những Thần Phật này cao hơn, cao nhất là Phật Quan Âm rồi tới Ngọc Hoàng thượng đế, Bát Hải Long Vương, Nam Tào Bắc Đẩu,... Tuy nhiên, về cơ bản Đạo Mẫu tự có một hệ thống thần linh đông đảo, và các tín đồ thường chỉ tập trung thờ tự và sinh hoạt tín ngưỡng xoay quanh các vị này, chủ chốt và cao nhất là Tam Tòa Thánh Mẫu, rồi thấp dần là các hàng Quan lớn, Chầu bà, Ông Hoàng, Cô và Cậu, Ngũ Hổ và Ông Lốt,... và cả các thần linh địa phương như một số Chúa bà, Cô bé,... Danh sách các vị thần gồm:

Tam Tòa Thánh Mẫu[sửa | sửa mã nguồn]

Mẫu Thượng Thiên

Mẫu Thượng Ngàn

Mẫu Thoải

Hàng Quan[sửa | sửa mã nguồn]

Quan đệ nhất thượng Thiên

Quan đệ nhị giám sát

Quan đệ Tam

Quan đệ tứ

Quan đệ ngũ Tuần tranh

Ngoài ra còn có Quan lớn Điều Thất

Các vị Quan hay được hầu là Quan đệ Tam, Quan đệ Ngũ

Hàng Chầu bà[sửa | sửa mã nguồn]

Chầu đệ nhất thượng thiên, Chầu đệ nhị thượng ngàn, Chầu đệ tam, Chầu đệ tứ, Chầu năm suối Lân, Chầu Lục cung nương, Chầu Mười Đồng Mỏ, Chầu Bé Bắc Lệ.

Các vị Chầu phổ biến hay hầu bóng gồm Chầu đệ nhị, Chầu Lục, Chầu Mười, Chầu bé

Ngoài ra còn một số vị Chầu khác cũng có hát văn, nhưng về cơ bản ít được hầu bóng, hoặc là chỉ ở một địa phương.

Hàng ông Hoàng[sửa | sửa mã nguồn]

Hoàng đôi Triệu Tường

Ông Hoàng Bơ

Hoàng Bảy Bảo Hà

Hoàng Mười Nghệ An

Hàng Cô - Cậu[sửa | sửa mã nguồn]

Cô đôi thượng ngàn, Cô Đôi Cam Đường, cô Bơ thoải, cô Sáu đồi chè, Cô Chín đền Sòng, Cô bé thượng

Cậu bé, cậu Bơ, Cậu hoàng Quận

Hàng Ngũ Hổ ông Lốt[sửa | sửa mã nguồn]

Tức là năm ông hổ tượng trưng ngũ hành, và Lốt (Thuồng Luồng)

Ngoài ra cũng có nhiều vị khác được hát văn ca ngợi, và có hầu một số vị Chúa bà như Chúa Thác Bờ (vị này thường hay được hầu thay cho Chầu đệ Tam vì Chầu đệ Tam ít về đồng), Chúa Nguyệt Hồ, Chúa Lâm Thao,... và một vị chúa tượng trưng cho người cai quản sơn trang là Chúa Sơn trang, các vị tướng sơn trang, quan văn võ, các cô hầu,.

Các thần linh kể trên là các thần linh phổ biến nhất, được đông đảo con nhang đệ tử công nhận thờ phụng, ngoài ra còn một số vị khác ở địa phương, cũng được đưa vào hầu bóng. Tuy nhiên, hoạt động này có nhiều bừa bãi, khi mà nhiều ông đồng bà đồng " bịa" thêm vị thánh nào đó để hầu, hay có người hầu cả Ngọc Hoàng,.., gây phản cảm và méo mó đạo Mẫu

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Hội Dân tộc học Việt Nam, Tạp chí Tin tức-Sự Kiện, Tiểu vùng văn hoá xứ Quảng - Tiếp theo số 5/2004 (Số 6/2004)

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]