Teotihuacan

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
Teotihuacan
Teotihuacán-5973.JPG
Quảng cảnh Đại lộ Người chết và Kim tự tháp Mặt trăng.
Vị tríTeotihuacán, Bang Mexico, Mexico
Tọa độ19°41′33″B 98°50′38″T / 19,6925°B 98,84389°T / 19.69250; -98.84389
Lịch sử
Niên đạiTiền cổ điển muộn tới Cổ điển muộn
Các ghi chú về di chỉ
Architecture
Chi tiết kiến trúcThuồng luồng có lông vũ
Tên chínhThành phố Teotihuacan tiền Tây Ban Nha
Tiêu chuẩnVăn hóa: i, ii, iii, iv, vi
Tham khảo414
Công nhận1987 (Kỳ họp 11)
Diện tích3,381.71 héc-ta

Teotihuacan /tˌtwəˈkɑːn/[1] (tiếng Tây Ban Nha: Teotihuacán) (phát âm tiếng Tây Ban Nha[teotiwa'kan]  (Speaker Icon.svg nghe), Về âm thanh nàyphát âm tiếng Nahualt hiện đại ) là một thành bang cổ đại nằm trong Thung lũng Mexico, hiện thuộc bang Mexico, tọa lạc 40 km đông bắc thành phố Mexico hiện đại. Teotihuacan được biết đến với những kim tự tháp hoành tráng nhất, đại diện cho kiến trúc cổ đại Trung bộ Châu Mỹ. Nó là đô thị quan trọng và vĩ đại nhất tại Mexico thời kỳ tiền Colombus. Vào thời cực thịnh, khoảng nửa đầu thiên niên kỷ thứ nhất CN , Teotihuacan là thành bang rộng lớn nhất châu Mỹ đại lục, với dân số từ 125,000 hoặc hơn,[2][3] khiến nó trở thành đô thị lớn thứ 6 toàn cầu vào thời điểm đó.[4] Sau sự sụp đổ của Teotihuacan, miền trung Mexico bị thống trị bởi văn minh Toltec của thành bang Tula cho tới năm 1150.

Thành phố rộng 8 dặm vuông; 80-90% dân số tại thung lũng Mexico an cư tại Teotihuacan. Ngoài các kim tự tháp, Teotihuacan còn có nhiều khu dân cư phức tạp, đa gia đình, Đại lộ của người chết và các bức phù điêu được bảo tồn tốt rất quý giá đối với giới nhân chủng học. Ngoài ra, thành Teotihuacan xuất khẩu các công cụ bằng đá vỏ chai tốt nhất ở Trung bộ Châu Mỹ. Thành bang này được thành lập vào khoảng năm 100 TCN, với các công trình liên tục mọc lên cho đến khoảng năm 250 CN .[2] Thành phố tồn tại đến khoảng giữa thế kỷ thứ 7 và thứ 8 CN . Ccác di tích chính của nó đã bị cướp phá và bị thiêu rụi có hệ thống vào khoảng năm 550 CN , có thể là do chiến tranh.

Mặc dù vẫn là một chủ đề tranh cãi, Teotihuacan có thể đã là một đế quốc tập quyền. Tầm ảnh hưởng của nó lan rộng khắp Trung bộ châu Mỹ; bằng chứng về sự hiện diện của dân Teotihuacan có thể được nhìn thấy tại nhiều địa điểm ở Veracruz và vùng văn minh Maya. Người Aztec khi nhìn thấy những tàn tích tráng lệ này, đã tuyên bố họ có chung dòng máu với người Teotihuacan và hấp thụ nhiều khía cạnh văn hóa của họ. Sắc tộc thành Teotihuacan cũng là một chủ đề chưa có lời giải. Họ có thể là dân Nahua, dân Otomi hoặc dân Totonac. Các học giả cho rằng Teotihuacan là một thành bang đa sắc tộc vì có nhiều khía cạnh văn hóa của họ kết nối với người Maya cũng như người nói ngữ tộc Oto-Pamean.

Thành phố và di chỉ khảo cổ nằm ở thành phố trực thuộc trung ương San Juan Teotihuacán thuộc bang México, cách thành phố Mexico khoảng 40 km về phía đông bắc. Khu vực này có tổng diện tích bề mặt là 83 km2 (32 dặm vuông) và được chỉ định là Di sản UNESCO năm 1987.[5] Đây là địa điểm khảo cổ thu hút lượng khách đông nhất Mexico, khoảng 4.185.017 khách chỉ trong năm 2017.[6]

Tên gọi[sửa | sửa mã nguồn]

Cái tên Teōtīhuacān được đặt bởi người Aztec nói tiếng Nahuatl nhiều thế kỷ sau khi thành bang này đã sụp đổ vào năm 550 CN . Thuật ngữ này có nghĩa là "nơi sinh ra của các vị thần"[7] phản ánh huyền sử sáng tạo Nahua được cho là diễn ra ở Teotihuacan. Học giả Nahuatl Thelma D. Sullivan giải thích địa danh nghĩa là "nơi của những người sở hữu con đường của các vị thần."[8] Điều này là do người Aztec tin rằng các vị thần đã tạo ra vũ trụ tại nơi đây. Địa danh được phát âm là [te.oːtiːˈwakaːn] trong tiếng Nahuatl. Cả cách phát âm này lẫn phát âm tiếng Tây Ban Nha [te.otiwaˈkan] đều được sử dụng và cả hai cách viết đều xuất hiện trong bài viết này. Tên của thành phố xuất hiện trong cột khắc chữ tượng hình từ vùng Mayapuh, nghĩa là "Nơi có nhiều lau sậy".[9] Tên thật của thành phố chưa được xác định.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ “Teotihuacán”. Oxford Dictionaries. Oxford University Press. Truy cập ngày 30 tháng 5 năm 2013. 
  2. ^ a ă “Teotihuacan”. Heilbrunn Timeline of Art History. Department of Arts of Africa, Oceania, and the Americas, The Metropolitan Museum of Art. 
  3. ^ Millon, p. 18.
  4. ^ Millon, p. 17, khẳng định thành phố này thuộc hàng 6 đô thị lớn nhất trên thế giới năm 600 CN .
  5. ^ Centre, UNESCO World Heritage. “Pre-Hispanic City of Teotihuacan”. whc.unesco.org (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 8 tháng 2 năm 2018. 
  6. ^ “Estadística de Visitantes” (bằng tiếng Tây Ban Nha). INAH. Truy cập ngày 25 tháng 3 năm 2018. 
  7. ^ Archaeology of Native North America by Dean R. Snow.
  8. ^ Millon (1993), p. 34.