Xã hội dân sự tại Việt Nam

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm

Xã hội dân sự tại Việt Nam là nói tới sự hình thành và phát triển của các tổ chức và phong trào xã hội dân sự tại lãnh thổ Việt Nam.

Sự hình thành[sửa | sửa mã nguồn]

Xã hội dân sự tại Việt Nam phát triển từ khi khái niệm dân chủ và quyền công dân được người Pháp đưa vào Việt Nam đầu thế kỷ 20. Trước năm 1945, các phong trào và tổ chức dân đã xuất hiện tại Việt Nam. Sau năm 1945, tại miền Bắc, xã hội dân sự bị hạn chế, gần như xóa bỏ. Trong khi tại miền Nam, xã hội dân sự vẫn tồn tại và phát triển. Sau năm 1975 và đến rất gần đây, xã hội dân sự không được phát triển tại Việt Nam do nhà nước Việt Nam hạn chế các phong trào dân sự và lập hội bởi lý do an ninh. Mãi tới gần đây, xã hội dân sự bắt đầu phát triển trở lại.

Pháp luật VN quy định khi một tổ chức xã hội dân sự muốn thành lập thì cần phải đáp ứng các điều kiện như ai là sáng lập viên; tôn chỉ, mục đích, điều lệ của tổ chức là gì; thành phần ban sáng lập và hội viên gồm những ai; nguồn tài chính hoạt động từ đâu có; phương thức hoạt động có lợi nhuận hay phi lợi nhuận.... Tuy nhiên, hiện nay, hành lang pháp lý cho việc phát triển xã hội dân sự còn nhiều vấn đề. Hiện tại, sự phát triển các tổ chức dân sự xã hội tại Việt Nam còn nhiều khó khăn.

Những ý kiến ủng hộ cho rằng ác tổ chức Xã hội dân sự tại Việt Nam ngày càng đóng vai trò quan trọng trong sinh hoạt chính trị xã hội tại Việt Nam[1]. Kinh nghiệm của nhiều nước phát triển cho thấy nền kinh tế thị trường có ba trụ cột: Nhà nước pháp quyền, thị trường và xã hội dân sự. Đất nước phát triển được phải phát triển hài hòa ba trụ cột đó[2]. Thời gian tới, cần thúc đẩy thực hiện một số việc của Nhà nước như: thông qua đạo Luật về Hội; nâng cao hơn nữa nhận thức của một số ngành, cấp về vai trò, vị trí của xã hội dân sự; thực hiện công khai, minh bạch trong hoạch định thể chế, chính sách; thực hiện trách nhiệm giải trình của các cơ quan công quyền; khuyến khích phản biện xã hội, v.v... tạo thuận lợi hơn nữa cho sự phát triển lâu dài của xã hội dân sự[2].

Phát triển và hoạt động[sửa | sửa mã nguồn]

Dù hiện tại các tổ chức nghề nghiệp ở Việt Nam như Hội Nông dân, Hội Nghề cá, Hội Nhiếp ảnh, Hội Tin học và rất nhiều hội nghề nghiệp khác được hình thành và hoạt động mạnh mẽ, thế nhưng nhiều người dân trong nước vẫn không có nhiều thông tin về các tổ chức xã hội dân sự được hình thành nhằm mục đích hỗ trợ tích cực cho đời sống dân sinh.

Tiến sĩ Xã hội học Trịnh Hòa Bình phân tích: "Tính chất của các tổ chức dân sự của VN còn lệ thuộc ít nhiều vào cơ chế về tính chất quản lý của hệ thống Nhà nước. Thực tiễn là tính chất chưa đạt được mức độ độc lập đúng nghĩa của nó. Dẫu sao cũng đang trên con đường hình thành vai trò mỗi ngày một lớn hơn và có sự bổ sung cần thiết trong hệ thống quản lý chính thống"[1].

Tháng 5/2014, nhân Vụ giàn khoan Hải Dương 981, 54 tổ chức xã hội dân sự Việt Nam đã ra tuyên bố phản đối hành vi phá hoại hòa bình của Chính phủ Trung Quốc[3].

Cam kết của EU với Xã hội Dân sự tại Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Dựa trên Kết luận của Hội đồng châu Âu tháng 10 năm 2012, Phái đoàn EU và các nước thành viên EU tại Việt Nam đã xây dựng một Lộ trình EU về cam kết với Xã hội Dân sự (XHDS) tại Việt Nam. Xuất phát từ mục tiêu chung của EU trong cam kết với XHDS, bốn lĩnh vực sau đây sẽ được các nước Thành viên EU và Phái đoàn EU ưu tiên ở Việt Nam[4]:

  • Thúc đẩy một môi trường thuận lợi cho các tổ chức XHDS ở Việt Nam.
  • Thúc đẩy sự tham gia có ý nghĩa của XHDS trong việc hoạch định chính sách trong nước.
  • Tăng cường năng lực cho các tổ chức XHDS để các tổ chức XHDS thực hiện vai trò của mình hiệu quả hơn.
  • Đảm bảo hỗ trợ chính trị của EU cho XHDS.

Mức độ tài trợ từ các nước thành viên EU và Phái đoàn EU cho xã hội dân sự khác nhau về độ lớn của các khoản tài trợ và các cơ chế tài trợ. Phần Lan, Ireland, Vương quốc AnhPhái đoàn EU có dòng ngân sách riêng biệt cho XHDS. Một số nước thành viên EU đã thiết lập các quỹ tài trợ như một phần của chương trình lớn hơn, chẳng hạn như "Quỹ Hỗ trợ Sáng kiến Tư pháp" của DANIDA3 / Sida4 cũng như "Sự tham gia của Công chúng và Trách nhiệm giải trình" của DANIDA / DFID5. Một số nước thành viên EU cũng đang đóng góp cho Kế hoạch Một Liên hiệp Quốc và các chương trình hỗ trợ XHDS của Ngân hàng Thế giới.

Ủng hộ[sửa | sửa mã nguồn]

  • Theo giáo sư Ngô Vĩnh Long, sử gia và nhà Việt Nam học từ Đại học Maine Hoa Kỳ các tổ chức xã hội dân sự là cần thiết cho sự cải tổ của đất nước:
  • Cựu Bộ trưởng Bộ Thương mại Trương Đình Tuyển trong ngày làm việc thứ hai với nội dung chính là bàn thảo về cải cách thể chế trong khuôn khổ một diễn đàn về kinh tế tại Hạ Long:
  • TS. Trần Tuấn, Giám đốc trung tâm nghiên cứu và đào tạo phát triển cộng đồng (RTCCD) trong chương trình “Hội thảo Thường niên của các Tổ chức xã hội: Vì sự phát triển bền vững” do VUSTA phối hợp với NGO-IC, SRD, RTCCD tổ chức ngày 10/8/2016: "Trong đó, các tổ chức XHDS là chủ thể tồn tại độc lập bảo vệ lợi ích của cộng đồng. Chủ thể XHDS đóng vai trò bổ sung khiễm khuyết của thị trường và giảm quyền lực độc tôn của nhà nước"[7]

Chỉ trích[sửa | sửa mã nguồn]

Quan điểm của các cơ quan an ninh Việt Nam cho rằng: xã hội dân sự có nhiều điểm tích cực; đó là hoạt động trong khuôn khổ pháp lý để thể hiện quyền làm chủ của nhân dân đối với xã hội và Nhà nước, góp phần giúp Nhà nước giảm bớt gánh nặng chi phí, tinh giản bộ máy, hoạt động hiệu quả và minh bạch; là cầu nối các cá nhân với Nhà nước; cùng với Nhà nước hoạch định và tổ chức phản biện xã hội đối với các chủ trương, chính sách. Song thực tiễn ở các nước Liên Xô và Đông Âu năm 1990, hay biến động chính trị ở Trung Đông, Bắc Phi năm 2012 đã cho thấy: các thế lực bên ngoài đặc biệt chú trọng thúc đẩy, hình thành các tổ chức xã hội dân sự theo tiêu chí phương Tây, từng bước tạo ra tổ chức đối lập, hình thành xã hội đa đảng; áp đặt các điều kiện về chính trị, kinh tế, văn hóa theo kiểu của họ, thực hiện “Cách mạng màu”, “Mùa xuân Ả Rập”... coi đó là phương thức hoạt động chủ yếu nhằm lật đổ chế độ xã hội ở các quốc gia này[8][9].

Xã hội dân sự (XHDS) là công cụ để thực hiện Chiến lược “Diễn biến hòa bình” chống phá Việt Nam, tập trung vào một số hoạt động cơ bản sau[10]:

  • Một là, từng bước làm cho các tổ chức XHDS trở thành tổ chức chính trị đối lập với Đảng, Nhà nước. Dùng lập luận XHDS là “đối quyền của quyền lực nhà nước” để tập trung đòi Nhà nước chia sẻ quyền lực chính trị cho XHDS, thực chất là cổ vũ tư tưởng coi Nhà nước đối lập với XHDS; cổ súy tự do ngôn luận, tự do lập hội, tự do biểu tình... nhưng thực chất là kích động thái độ vô chính phủ.
  • Hai là, lợi dụng XHDS để gây sức ép về dân chủ, nhân quyền, can thiệp vào công việc nội bộ của Việt Nam, liên kết các tổ chức XHDS để ngầm tham gia vào đời sống cộng đồng, thoát ly khỏi sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước. Mặc dù hoạt động theo phương thức tự phát, nhưng thực ra các hội nhóm XHDS luôn có sự liên kết nhau và cấu kết chặt chẽ với các tổ chức bên ngoài để phát triển lực lượng, hình thành tổ chức chính trị đối lập.
  • Ba là, các thế lực bên ngoài tìm cách xâm nhập, tác động, chuyển hóa các tổ chức chính trị, xã hội ở Việt Nam hòng “phi chính trị hóa” các tổ chức này, từng bước biến chúng thành các tổ chức XHDS theo tiêu chí phương Tây. Thông qua triển khai dự án tài trợ, tổ chức hội thảo... các tổ chức phi chính phủ (NGO) đã tìm cách tiếp xúc, móc nối, mua chuộc số cán bộ, đảng viên trong nội bộ để tuyên truyền, kích động tâm lý bất mãn với Ðảng và Nhà nước; phủ nhận, xét lại lịch sử và giá trị văn hóa dân tộc; kích động tư tưởng vô chính phủ, tuyên truyền các giá trị của văn hóa phương Tây... từ đó làm “đổi màu” các tổ chức chính trị, xã hội, các cơ quan do dân bầu trong hệ thống chính trị.
  • Bốn là, thông qua các tổ chức XHDS để tổ chức các hội thảo, tọa đàm, diễn đàn có nội dung đòi hỏi thực hiện quyền con người như: Quyền tự do dân chủ, tự do ngôn luận, báo chí, lập hội... theo tiêu chí phương Tây, bất chấp đặc thù lịch sử, văn hóa và chế độ chính trị Việt Nam, hòng tạo ra tâm lý phản kháng, kích động quần chúng chống lại chủ trương của Đảng, pháp luật Nhà nước

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]