Ahmed I
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ahmed I Bakhti (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: I. Ahmet) (1590-1617) là Sultan thứ 14 của Đế quốc Ottoman - trị vì từ năm 1603 đến 1617.
Mục lục |
[sửa] Tiểu sử
Sultan Ahmed I sinh ngày 18 tháng 4 năm 1590, tại Manisa. Cha của ông là Sultan Mehmed III (1595-1603) và mẹ là Handan Sultana. Ông được hưởng một nền giáo dục tốt đẹp, nên biết làm thơ, thậm chí nói giỏi tiếng Ba Tư và tiếng Ả Rập. Ông còn giỏi cưỡi ngựa và đánh kiếm. Ông là một quân nhân tài năng và rất yêu thích đi săn bằng cung.[1] Ông thường ăn mặc khá giản dị.[1] Ahmed I lên ngôi ngày 21 tháng 12 năm 1603 sau khi vua cha mất. Sultan Ahmed I là vị vua Ottoman đầu tiên tổ chức sắp đặt hành chính kể từ thời Suleyman I. Ông là một chính trị gia thiên tài, dù lên ngôi khi còn thơ ấu nhưng ông đã lãnh đạo nhà nước rất thành công.[1]
Con số 14 là một con số quan trọng trong cuộc đời Ahmed I. Ông đã lên ngôi khi 14 tuổi, trị vì 14 năm và là vị hoàng đế thứ 14 của Đế quốc Ottoman.[1]
Do căn bệnh sốt, ông qua đời ngày 22 tháng 11 năm 1617, hưởng thọ 28 tuổi.
[sửa] Hòa ước Zivetorok
Sultan Ahmed I lên ngôi trong khi Đế quốc Ottoman đang vướng vào cuộc chiến tranh với vương triều Habsburg của Thánh chế La Mã. Quân Ottoman từ Beograd tấn công Hungary. Họ chiếm được các thành trì Pest và Hatvan vào tháng 9 năm 1604. Ngày 16 tháng 10 năm 1604 thành Vac rơi vào tay quân Ottoman. Ngày 29 tháng 8 năm 1605, Sultan Ahmed I và quân tướng tiến về Budapest và bao vây thành Estergon. Ngày 3 tháng 10 cùng năm, thành này thất thủ.[1]
Cả Ottoman và Thánh chế La Mã bấy giờ đang bị suy thoái về nền chinh trị và kinh tế. Cả hai nước quyết định kí hòa ước. Và, ngày 11 tháng 11 năm 1606 Hòa ước Zivetorok được kí kết giữa Ahmed I và Đại công tước Áo, em của Rudolf II, Hoàng đế Thánh chế La Mã. Theo hiệp ước này, các thành trì Egri, Estergon và Kanije được nhượng lại cho Ottoman trong khi Đế quốc La Mã Thần thánh chiếm giữ các thành Rop và Koman.[1] Đồng thời, một hoàng đế Ottoman phải xem một hoàng đế Thánh chế La Mã là Caesar (Hoàng đế La Mã). Với hiệp ước này ưu thế của Ottoman trước Thánh chế La Mã bị suy sụp.[1]
[sửa] Chiến tranh với Ba Tư
Buổi đầu trị vì của Ahmed I chứng kiến cuộc chiến với Thánh chế La Mã ở phương Tây và cuộc chiến với Ba Tư ở phương Đông. Quân Ottoman do Sinan Pasha chỉ huy tiến công Yerevan, nhưng bị quân dân Ba Tư chặn đứng ở một thị trấn trên đường tiến công. Do thiếu lương thực và nước, quân đội Ottoman nghĩ đông ở thành Van thuộc miền Đông Tiểu Á.[1]
Sua đó, quân Ottoman tiến công Tabriz đánh bại vua Abbas I của Ba Tư. Thế nhưng, Abbas mở cuộc đột kích và đánh tan tác quân Ottoman khiến cho họ phải rút về Van rồi sau đó là Diyarbakir. Các Hiệp ước Nasuh Pasha năm 1612 và Serav năm 1618 đặt dấu chấm hết cho cuộc chiến tranh Ottoman-Ba Tư chấm dứt.[1]
[sửa] Cuộc nổi loạn Celali
Vào thế kỷ XVI, ở Tiểu Á có ông Celali xứ Yozgat cùng với hàng ngàn người ủng hộ làm loạn chống lại hoàng đế Selim I. Cuộc bạo loạn này bị dập tắt, xong một chuỗi các cuộc bạo động ở Tiểu Á vẫn tiếp diễn và bị đàn áp, sử sách gọi đây là các cuộc nổi dậy Celali.[1] Đến thời Ahmed I, các cuộc bạo loạn Celali tái phát, Tavil Ahmed, Canbolatoglu, Deli Hsan và Kalenderoglu kêu gọi nhân dân nổi dậy chống lại triều đình. Tể tướng Kuyucu Murad Pasha là một tướng tài và là một người rất tàn bạo. Thừa lệnh Ahmed, ông đã xua quân đàn áp các cuộc nổi loạn trên.[1]
[sửa] Các công trình kiến trúc
Ngày 4 tháng 1 năm 1610, hoàng đế Ahmed I hạ lệnh cho xây dựng Thánh đường Hồi giáo Sultanahmet, còn gọi là Thánh đường Xanh nổi tiếng. Đến tháng 6 năm 1617[1] công cuộc xây dựng ngôi Thánh đường này mới hoàn thành. Một số công trình khác được Ahmed cho xây dựng là Thánh đường Hồi giáo Istanbul Mesih Pasha, Thánh đường Hồi giáo Omer Pasha và Thánh đường Hồi giáo Piyale Pasha.
[sửa] Gia quyến
- Vợ:
- Hatice Mahfiruz Sultana
- Kösem Sultana
- Fatma Haseki
- Con:
[sửa] Chú giải
[sửa] Liên kết ngoài
 |
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và tài liệu về: |
|
Ahmed I
Sinh: 18 tháng 4, 1590 Mất: 22 tháng 11, 1617 |
||
| Hiệu | ||
|---|---|---|
| Tiền vị: Mehmed III |
Sultan Đế quốc Ottoman 22 tháng 12, 1603 - 22 tháng 11, 1617 |
Kế vị Mustafa I |
| Tiền vị: Mehmed III |
Khalip đạo Hồi 22 tháng 12, 1603 - 22 tháng 11, 1617 |
Kế vị Mustafa I |
|
|||||||||||||||||
